2020/8 KGK Bağımsız Denetçilik Denetim Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B şıkkıdır. Etik Kurallar Standardı’na göre “şekilde bağımsızlık”, denetim şirketinin, denetçinin veya ekibinin; makul ve bilgi sahibi üçüncü kişilerde, dürüstlük, tarafsızlık ve mesleki şüphecilikten ödün verdiği intibaını oluşturabilecek durum ve davranışlardan sakınması anlamına gelir. Bu kavram, bağımsızlığın dışarıdan görünen yönüne ve algıya odaklanır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Esasta bağımsızlık, zihinsel bağımsızlık olup üçüncü kişilerin intibasıyla değil, denetçinin gerçek niyetiyle ilgilidir. C) Objektif iyi niyet, etik ilkelerden biri olsa da bağımsızlık tanımının kendisi değildir. D) Subjektif iyi niyet, kişinin içsel niyetini ifade eder, dış algıyı kapsamaz. E) Etkin kalite kontrol sistemi, bağımsızlığı destekleyen bir sistemdir ancak bu tanımın kendisi değildir.

Bilinmesi gereken kural: Şekilde bağımsızlık, bağımsızlığın dış gözlemci tarafından nasıl algılandığına; esasta bağımsızlık ise denetçinin zihinsel durumuna işaret eder.

Doğru cevap A’dır. ISQC 1 (Kalite Yönetimi) standardına göre, bağımsız denetçi; denetim ve danışmanlık hizmetlerinden elde edilen gelirlerin toplam gelirin %5’inden fazlasını oluşturuyorsa, bu durum bağımsızlık için "kendi çıkarına" tehdidi oluşturur. Söz konusu tehdit, kaliteyi gözden geçiren bir denetçi atanması gibi koruyucu önlemlerle bile kabul edilebilir seviyeye indirilemez. Bu nedenle, denetçi bu bağımsızlık ihlali söz konusu olduğunca görevi kabul etmemeli veya görevi sonlandırmalıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: B) Tehdit kabul edilebilir olmadığı için bildirim yeterli değildir, görev kabul edilemez. C) Bu spesifik tehdit (yüksek gelir bağımlılığı) önlemlerle giderilemez, sadece görevden kaçınmak çözümdür. D) Kalite gözden geçirme, kabul edilemez bağımsızlık ihlallerini telafi etmez. E) Mahkeme ataması, mesleki etik kuralları ve bağımsızlık ihlallerini ortadan kaldırmaz.

Bilinmesi gereken kural: Gelir bağımlılığından kaynaklanan bağımsızlık tehdidi, koruyucu önlemlerle kabul edilebilir seviyeye indirilemez; bu durumda denetçi görevi kabul etmemelidir.

Doğru cevap C şıkkıdır. BDS 500’e göre denetim kanıtı, denetçinin görüşünü destekleyecek nitelikte olmalıdır. Bu nitelik iki boyuttan oluşur: yeterlilik (miktar) ve uygunluk (kalite). C şıkkı, yeterliliği "kalitenin ölçütü" olarak tanımlayarak bu iki kavramı karıştırmaktadır. Oysa yeterlilik, kanıtın miktarını; uygunluk ise kalitesini ifade eder. Dolayısıyla C ifadesi standart tanımına aykırıdır ve söylenemez.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Yeterlilik ve uygunluk iç içedir; miktar, kaliteden etkilenir. B) Düşük kaliteli kanıt, miktar artırılarak güvenilir hale getirilemez. D) Kanıtın kalitesi yüksekse, aynı güven düzeyine ulaşmak için daha az miktarda kanıt yeterlidir. E) Kanıtın güvenilirliği, kaynağı, niteliği ve elde edildiği koşullara bağlıdır.

Bilinmesi gereken kural: Denetim kanıtında "yeterlilik" miktarı, "uygunluk" ise kaliteyi temsil eder; bu iki özellik birbirinden ayrılmaz ancak farklı anlamlara gelir.

Doğru cevap A) Belirli kalemlerin seçilmesidir.

Bağımsız Denetim Standartlarına (ADS) göre, denetçi, denetim riskini azaltmak veya belirli bir hesap bakiyesindeki toplam tutarın önemli bir kısmını kapsayacak şekilde, belirli bir eşik değerini (maliyet/önemlilik) aşan kalemleri tek tek incelemeyi seçebilir. Bu yöntem, "Belirli Kalemlerin Seçilmesi" olarak adlandırılır. Denetçi, büyük bakiyeli veya riskli kalemleri tespit edip bunları ayrı ayrı test ederek, tüm popülasyonu örneklemek yerine denetim kanıtı elde eder.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• B) Tüm kalemlerin seçilmesi: Tüm popülasyonun incelenmesini gerektirir; sadece büyük kalemleri seçmek değildir.
• C) %100 inceleme: Tüm öğelerin denetlenmesi anlamına gelir; soruda belirtilen sadece büyük kalemlerin seçilmesi durumu değildir.
• D) Denetim örneklemesi: Popülasyondan istatistiksel veya istatistiksel olmayan yöntemlerle örnek alınmasıdır; burada tüm büyük kalemler seçildiği için örneklem değil, belirli seçim uygulanır.
• E) Kuralsız seçim: Denetçinin keyfi veya sistemsiz bir şekilde seçim yapmasıdır; burada belirli bir tutar eşiği kuralı vardır.

Bilinmesi gereken kural: Belirli bir tutar eşiğini aşan kalemlerin tek tek incelenmesi, denetim yöntemleri arasında "Belirli Kalemlerin Seçilmesi" olarak sınıflandırılır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Açılış bakiyelerindeki önemli yanlışlıklar, cari dönem finansal tablolarını etkilediği için denetçi, bu durumun niteliğine göre Sınırlı Olumlu Görüş (II) veya Olumsuz Görüş (IV) verir.

Türk Denetim Standartları (TDS) 510, "Açılış Bakiyelerinin Denetimi" standardına göre; açılış bakiyelerindeki yanlışlıkların cari dönem tablolarını önemli ölçüde etkilediği durumlarda denetçi, etki derecesine göre sınırlı olumlu veya olumsuz görüş beyan eder. Görüş vermekten kaçınma (III), genellikle kanıt eksikliği nedeniyle uygulanır, burada ise yanlışlık tespit edilmiştir. Olumlu görüş (I), hiçbir önemli yanlışlık olmadığı durumlarda verilir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A: Olumlu görüş (I), yanlışlık olduğu için verilemez.
• B: Olumlu görüş (I) ve görüşten kaçınma (III) bu senaryoya uymaz.
• C: Görüşten kaçınma (III), tespit edilen bir yanlışlık için değil, kanıt yetersizliği içindir.
• E: Görüşten kaçınma (III) bu durumda uygulanmaz.

Bilinmesi gereken kural: Açılış bakiyelerindeki önemli yanlışlıklar, cari dönem tablolarını etkilediğinde denetçi sınırlı olumlu veya olumsuz görüş verir.

Doğru cevap B şıkkıdır. Denetim standartlarına (özellikle AU-C 530) göre, örnekleme yöntemiyle yapılan testlerde beklenen sapma oranı arttıkça, denetçinin popülasyondaki hata riskini kabul edilebilir düzeye indirmek için daha fazla veriye ihtiyaç duyar. Beklenen sapma oranı yüksekse, örneklemdeki hataları tespit etme olasılığı artar; bu nedenle istatistiksel güvenilirliği korumak ve gerçek sapma oranına dair makul bir tahmin yapabilmek için örneklem büyüklüğünün artırılması gerekir. Küçük örneklem, yüksek sapma beklentisi altında yeterli temsiliyeti sağlamaz.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı, riski artıran bir durumda örneklemi küçültmenin denetim kanıtını zayıflatacağı için yanlıştır. C şıkkı, değişen risk parametrelerine göre örneklem boyutunun dinamik olarak ayarlanması gerektiğini göz ardı eder. D şıkkı, istatistiksel prensiplerle örneklem büyüklüğünün belirlenebileceği gerçeğini inkar eder. E şıkkı ise örneklem büyüklüğünün denetim kanıtının yeterliliği açısından kritik bir öneme sahip olduğunu yanlış değerlendirir.

Bilinmesi gereken kural: Beklenen sapma oranı ile örneklem büyüklüğü doğru orantılıdır; sapma beklentisi arttıkça güvenilir sonuç için örneklem büyütülmelidir.

Doğru cevap D'dir. BDS 701'e göre, kilit denetim konularının raporlanma şekli ve kapsamı, denetçinin mesleki yargısına bırakılmıştır. Denetçi, ilgili standartların gerektirdiği durumlar dışında, bu konuların nasıl ele alınacağına kendi takdirine göre karar verir. Bu esneklik, her denetim durumunun özgünlüğüne ve paydaşların bilgi ihtiyacına uygunluğu sağlar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Kilit denetim konuları denetçi tarafından belirlenir, yönetim tarafından değil. B) Üst yönetimden sorumlu olanlar denetçiye yardımcı olabilir ancak nihai belirleme denetçinin sorumluluğundadır; "uzmandan faydalanma" zorunlu veya tanımlayıcı bir kural değildir. C) Konular, denetçinin belirlediği kriterlere göre seçilir, sadece üst yönetimden gelenler arasından seçim yapılmaz. E) BDS 705, görüş değişikliği durumlarında kilit denetim konuları bölümüne atıf yapılmasını zorunlu kılmaz; bu iki standart farklı amaçlara hizmet eder.

Bilinmesi gereken kural: Kilit denetim konularının raporlama kapsamı ve yöntemi, BDS 701 uyarınca tamamen denetçinin mesleki yargısına bağlıdır.

Doğru cevap C şıkkıdır. 6102 sayılı TTK ve ilgili denetim standartlarına göre, bağımsız denetçi finansal tablolar hakkında "olumsuz görüş" verdiğinde, bu durum "diğer bilgiler"deki (notlar, yönetim raporları vb.) hatalı veya eksik açıklamalarla doğrudan ilişkili değildir. Olumsuz görüş, finansal tabloların bütünü itibarıyla önemli hatalar içerdiğini gösterir. Ancak "diğer bilgiler"deki hususlar, finansal tablolardaki hatalı değerlemedir veya sunumdan bağımsızdır. Bu nedenle, denetçi diğer bilgilerdeki eksiklik veya hatalar nedeniyle "olumsuz görüş" veya "görüş vermekten kaçınma" gibi görüşler verebilir. Şık A ve B yanlış çünkü olumlu görüş, finansal tabloların doğru olduğunu ima eder; olumsuz görüş verildiğinde bu mümkün değildir. Şık D ise sınırlı olumlu görüşü içerir ki bu da finansal tabloların genel olarak doğru olduğunu varsayar, bu da olumsuz görüşle çelişir. Dolayısıyla, sadece olumsuz görüş ve görüşten kaçınma diğer bilgiler için verilebilir.

Bilinmesi gereken kural: Finansal tablolar için olumsuz görüş verilmesi, diğer bilgilerdeki hatalı veya eksik açıklamalar nedeniyle olumsuz görüş veya görüşten kaçınma verilmesine engel değildir.

Doğru cevap B şıkkıdır. ISAs 705 (Türkçe karşılığı: Denetim Standartları 705) uyarınca, denetçi yeterli ve uygun kanıt elde edemiyorsa (kısıtlama) ve bunun etkisinin "önemli ancak yaygın olmaması" durumunda sınırlı olumlu görüş verir. "Yaygın olmaması", finansal tabloların genel olarak güvenilir olduğunu, ancak belirli alanlarda eksiklik bulunduğunu gösterir; bu nedenle tablo reddedilmez (C şıkkı yanlış), tamamen görüşten kaçınılmaz (D şıkkı yanlış) ya da olumlu görüş verilemez (A şıkkı yanlış). E şıkkı ise bu spesifik senaryoda geçerli değildir.

Bilinmesi gereken kural: Denetim kısıtlaması nedeniyle elde edilemeyen kanıtların etkisi "önemli ama yaygın değilse" sınırlı olumlu görüş, "önemli ve yaygınsa" görüşten kaçınma verilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. BDS 701 (Kilit Denetim Konularının Raporlanması), denetime tabi olan tüm şirketlerin finansal tablolarının deniminde uygulanır. Standart, kilit denetim konularının raporlanmasını zorunlu kılar; bu kapsam, şirketin halka açık olup olmamasına veya sermaye türüne bakılmaksızın, Türk Ticaret Kanunu uyarınca denetime tabi tutulan her türlü işletmeyi kapsar. Dolayısıyla Borsada işlem görenler (A), sadece anonim/limitedler (B) veya BİST 100 (D) gibi daraltılmış gruplar eksiktir. E şıkkı ise sadece BOBİ FRS uygulayanları hedeflediği için yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Sadece borsada işlem görenleri kapsadığı için eksiktir. B) Tüm anonim ve limitedleri kapsamadığı (örneğin komandit şirketler) için eksiktir. D) Sadece BİST 100’ü kapsadığı için çok daha eksiktir. E) Sadece BOBİ FRS uygulayanları kapsadığı için yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: BDS 701, denetime tabi olan tüm şirketler için geçerli olup, raporlama yükümlülüğü şirketin halka açık veya özel olmasıyla sınırlı değildir.

Doğru cevap A şıkkıdır. ISQC 1 ve ISA 240 standartlarına göre, hilelerin önlenmesi ve tespit edilmesi birincil olarak Yönetim (I) ve Üst yönetimden sorumlu olanların (II) sorumluluğundadır. Bağımsız denetçi, hile nedeniyle maddi yanlış ifade riskini belirlemek ve buna yanıt vermekle yükümlüdür ancak hile tespit etme garantisi vermez. Dolayısıyla denetçi (III) ve denetim ekibi (IV) bu birincil sorumluluğa sahip değildir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri:

• B şıkkı: Denetçinin (III) birincil sorumluluğa sahip olmadığını içerdiği için yanlıştır.
• C şıkkı: Hem denetçi hem de denetim ekibinin sorumluluğunu içerdiği için yanlıştır.
• D şıkkı: Denetçi ve ekibi yanlış eklediği için yanlıştır.
• E şıkkı: Denetçi ve ekibin sorumluluğunu yanlış içerdiği için yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: Hile önleme ve tespiti birincil sorumluluğu tamamen yönetim ve üst yönetimden sorumlu olanlara aittir; denetçinin görevi bu riskleri değerlendirmektir, hileyi garanti altına almak değildir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Bağımsız Denetçiler İçin Etik Kurallar Standardı’na göre, denetimin kalitesine yönelik gözden geçirmeden sorumlu kişi (Kalite Kontrol Sorumlusu), bu görevi toplamda yedi yıl veya daha fazla süreyle yürüttüğünde, bağımsızlığını korumak amacıyla en az birbirini takip eden üç yıl ara vermek zorundadır. Bu kural, uzun süreli üst düzey denetim sorumluluklarının bağımsızlık ve nesnellik üzerinde yaratabileceği tehditleri azaltmayı hedefler.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A (1 yıl): Mevzuat, bu spesifik rol için gereken minimum ara verme süresini karşılamaz; yetersizdir.
• B (2 yıl): Yedi yıllık görev süresi için öngörülen zorunlu üç yıllık mola süresinden daha kısadır.
• C (Birbirini takip eden 2 yıl): Standart, bu durum için açıkça üç yıl arayı emrettiğinden iki yıl yetersiz kalır.
• E (Birbirini takip eden 5 yıl): Mevzuatta bu rol için beş yıllık ara verme zorunluluğu öngörülmemiştir; gereğinden fazla yük getirir.

Bilinmesi gereken kural: Kalite kontrol sorumlusu olarak yedi yıl görev yapan bağımsız denetçi, bağımsızlığını sağlamak için birbirini takip eden en az üç yıl ara vermek zorundadır.

Doğru cevap E şıkkıdır. KKS 1 (Denetimin Kalitesinin Gözden Geçirilmesi) standardına göre, kalite gözden geçirmesi denetim ekibinin üyesi olamaz. Bu nedenle I. ifade yanlıştır. Kalite gözden geçiren kişi, denetim sürecini ve sonuçlarını tarafsızca değerlendirebilmek için bağımsız olmalıdır.

II. ifade doğrudur. Standarda göre, kalite gözden geçiren kişi, denetim sürecini ve raporunu değerlendirebilmek için yeterli ve uygun deneyim ile yetkiye sahip olmalıdır.

III. ifade doğrudur. Görev tanımı gereği, bu kişi denetim ekibinin vardığı önemli yargıları ve raporda yer alan sonuçları tarafsız bir bakış açısıyla inceler ve değerlendirir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) I. ifade yanlıştır çünkü kalite gözden geçiren kişi denetim ekibinde yer alamaz. B) II. ifade doğru olduğu için bu şık eksiktir; III. ifade de doğrudur. C) III. ifade doğru olduğu için bu şık eksiktir; II. ifade de doğrudur. D) I. ifade yanlıştır, bu yüzden bu kombinasyon hatalıdır.

Bilinmesi gereken kural: Kalite gözden geçiren kişi, denetim ekibinin üyesi olamaz; ancak yeterli yetkinliğe sahip olmalı ve yargıları tarafsız değerlendirmelidir.

Doğru cevap B şıkkıdır. KKS 1 standardına göre “İzleme”, kalite kontrol sisteminin etkinliğini değerlendirmek ve gerekli düzeltici önlemleri almak amacıyla tasarlanmış bir süreçtir. Bu süreç, hem devam eden denetimlerin gözden geçirilmesini hem de seçilen tamamlanmış denetimlerin periyodik teftişini kapsar. B şıkkı, sistemin sürekli olarak değerlendirilmesini ve makul güvence sağlanmasını ifade ederek bu tanımın tam karşılığıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A şıkkı, izlemenin sadece devam eden denetimlere odaklandığını belirtir; oysa izleme tamamlanmış denetimleri de kapsar. C şıkkı, “İnsan Kaynakları” veya “Kurumsal Kültür” unsurlarını tanımlar, izlemeyi değil. D şıkkı, “Denetim Gözetimi” (Engagement Quality Control Review) kavramını ifade eder. E şıkkı ise “Müşteri Kabul ve Devam Ettirme” prosedürlerine işaret eder.

Bilinmesi gereken kural: İzleme, kalite kontrol sisteminin etkinliğine dair makul güvence sağlamak amacıyla hem devam eden hem de seçilen tamamlanmış denetimlerin periyodik teftişini içeren kapsamlı bir değerlendirme sürecidir.

Doğru cevap C şıkkıdır. BDS 500’e göre, finansal tablo kalemlerine ilişkin bilgilerden elde edilen kanıtların niteliği ve yeterliliğini değerlendirmek amacıyla kullanılan denetim prosedürlerinden biri Tetkiktir. Tetkik; kayıtların, raporların veya belgelerin incelenmesi ve varlıkların fiziki olarak gözden geçirilmesini kapsar. Bu tanım, soruda geçen "basılı veya elektronik ortamda bulunan kayıt veya belgelerin incelenmesi" ve "varlıkların fiziki olarak incelenmesi" ifadeleriyle birebir örtüşmektedir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Gözlem, sadece uygun kişilerin bir işlemin veya prosedürün nasıl uygulandığını izlemeyi ifade eder, belge incelemesini kapsamaz. B) Yeniden uygulama, denetçinin bir kişinin uyguladığı denetim prosedürlerini kendi başına tekrar uygulamasını ifade eder. D) Sorgulama, hem iç hem de dış kaynaklardan bilgi edinmek için yazılı veya sözlü olarak yapılan soru sormadır. E) Yeniden hesaplama, kayıtlardaki matematiksel doğruluğu kontrol etmek için hesaplamaların tekrar yapılmasıdır.

Bilinmesi gereken kural: Tetkik, belge ve kayıtların incelenmesi ile varlıkların fiziki kontrolünü içeren temel bir denetim prosedürüdür.

Doğru cevap C şıkkıdır. BDS 230 (Çalışma Kâğıtları) standardının 13. maddesine göre, denetçinin raporlama tarihinden itibaren çalışma kâğıtlarının nihai denetim dosyasında birleştirilmesi işlemi genellikle 60 gün içinde tamamlanmalıdır. Bu süre, denetçinin iş yükü ve karmaşıklığı dikkate alınarak belirlenen makul bir süredir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) 30 gün, standartta öngörülen yasal zorunlu süre değildir. B) 45 gün, BDS 230’da belirtilen referans süresiyle uyuşmaz. D) 75 gün, standartta kabul edilen "genellikle" geçerli süre sınırıdır. E) 90 gün, standartta belirtilen maksimum süre limitini aşar.

Bilinmesi gereken kural: BDS 230’a göre, denetim dosyasının nihai hale getirilmesi için rapor tarihinden itibaren 60 günlük süre esas alınır.

Doğru cevap B şıkkıdır. BDS 240’a göre denetçi, analitik prosedürlerle ortaya çıkan olağan dışı ilişkileri inceler ancak bunların tamamını otomatik olarak hile kaynaklı önemli yanlışlık riski olarak değerlendirmek zorunda değildir. Denetçi, bu ilişkilerin nedenlerini araştırarak hile riski taşıyıp taşımadığını takdirine göre belirler. Dolayısıyla "tamamını... değerlendirmek zorundadır" ifadesi yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) BDS 315’e uygun risk belirleme sürecini doğru tanımlar. C) Ciddi riskler için kontrol faaliyetlerini anlama yükümlülüğü BDS 330 gereğidir ve ifadedir. D) Finansal tablo düzeyindeki risklere yönelik genel işlerin belirlenmesi BDS 330’a uygundur. E) Beyan düzeyindeki risklere yönelik özel prosedürlerin tasarlanması BDS 330’a uygundur.

Bilinmesi gereken kural: Analitik prosedürlerdeki sapmalar hile riski ihtimalini gösterir ancak denetçi, bu sapmaları otomatik olarak hile riski olarak sınıflandırmak yerine, nedenlerini araştırarak takdirine göre değerlendirme yapmakla yükümlüdür.

BDS 240, hile kaynaklı yanlışlıkların denetim devamını imkânsız kıldığı durumlarda denetçinin izlemesi gereken adımları düzenler. Soru, bu prosedürler arasında sayılmayan seçeneği sormaktadır.

A Şıkkı Neden Doğru (Yanlış Prosedür)? Standart, denetimden çekilmenin uygun olmadığı durumlarda, durumun sadece "uygun kademedeki yöneticilerle" değil, üst yönetimden sorumlu olanlarla (Yönetim Kurulu/Akreditörler) müzakere edilmesini öngörür. Ancak A şıkkı, çekilme kararıyla ilgili bir müzakereyi değil, denetime devam kararıyla ilgili bir süreci anlatır ve bu süreçte "üst yönetimden sorumlu olanlarla" müzakere zorunluluğunu açıkça vurgulayarak standarttaki tam prosedürü (çekilme durumu odaklı) yansıtmadığı için sorunun "sayılmayan" sorusuna cevap olarak işaretlenir. Aslında BDS 240, çekilme durumunda raporlama ve müzakereyi detaylandırır; A şıkkı ise çekilme dışı bir senaryoyu ve eksik bir müzakere hiyerarşisini içerdiği için diğerleri prosedürün parçasıyken, bu şık standartta belirtilen "çekilme prosedürü" kapsamında doğru bir ifade veya işlem olarak kabul edilmez. (Not: Sınav mantığında, BDS 240 madde 38-40, çekilme durumunu odak alır. A şıkkı çekilme dışı durumu anlatır ve prosedür listesinde yer almaz).

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B: Mesleki/yasal sorumlulukların tespiti, çekilme öncesi zorunlu bir adımdır (BDS 240, Madde 38).
• C: Mevzuatın izin verip vermediğinin incelenmesi, çekilme kararının temelidir (BDS 240, Madde 38).
• D: Çekilme durumunda gerekçelerin üst yönetişim organlarıyla paylaşılması zorunludur (BDS 240, Madde 39).
• E: Çekilme bildiriminin yasal/meşru zorunluluğunun tespiti prosedürün bir parçasıdır (BDS 240, Madde 39).

Bilinmesi gereken kural: Hile nedeniyle denetim devam edemiyorsa, denetçi önce yasal izinleri kontrol eder, ardından üst yönetişim organlarına (Yönetim Kurulu vb.) raporlama ve gerekçelendirme yapar; sadece "uygun kademede yöneticilerle" yetinmek prosedürü eksik bırakır.

BD Standardı 250’ye göre, denetçinin yasa ve yönetmeliklere uyumunu değerlendirmesi gerekir. Bu standart, yasalara aykırılıklara işaret edebilecek belirli durumlara dikkat çeker. I, II ve III numaralı maddeler doğrudan finansal işlemlerin yasalara (vergi, döviz, ticaret) aykırı olabileceğini gösteren somut işlemlerdir. Piyasa dışı fiyatlar, vergi cenneti işlemleri ve kambiyo belgesiz ödemeler, yasal uyumsuzluk riskini artıran klasik "kırmızı bayrak" işaretleridir.

IV. madde olan olumsuz medya yorumları ise dolaylı bir göstergedir. Medyadaki olumsuzluklar, şirketin yasalara aykırı davranmış olabileceğine dair şüphe uyandırabilir ve denetçinin ek soruşturma yapmasını gerektirebilir. Bu nedenle medya yorumları da aykırılık göstergesi kabul edilir. Dolayısıyla tüm maddeler (I, II, III, IV) aykırılık göstergesi olabilir.

Diğer şıkların yanlışlığı: A) IV maddesini dışladığı için yanlıştır. B) I maddesini dışladığı için yanlıştır. C) II maddesini dışladığı için yanlıştır. D) I maddesini dışladığı için yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: Yasalara aykırılık göstergeleri sadece doğrudan yasal ihlalleri (fiyat, vergi, döviz) değil, dolaylı şüpheleri de (medya) kapsar.

Doğru cevap D'dir. BDS 300, "Bağımsız Denetim Planlaması" standardıdır. Bu standardın 10. maddesi açıkça belirtir ki; denetmen, denetim sözleşmesinin şartlarının anlaşılmasını sağlamak için BDS 210'da (Denetim Anlaşmalarının Kabulü ve Devamı) belirtilen prosedürleri uygulamalıdır. BDS 210, müşteri kabulünde sözleşme şartlarının yazılı olarak anlaşılmasını zorunlu kılar ve bu süreç, cari denetimlerin başlangıcındaki ön denetim çalışmalarının temelini oluşturur. Dolayısıyla, sözleşme şartlarının anlaşılması, BDS 300 kapsamında planlama öncesi ve sırasında mutlaka yerine getirilmesi gereken zorunlu bir adımdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Denetimin özelliklerini belirleme, planlamanın kendisidir, sözleşme anlaşılmasından sonraki bir adımdır. B) Raporlama amaçlarını belirleme, denetim planının bir parçasıdır, sözleşme anlaşılmasından bağımsızdır. C) Mütalaa etme, genel bir muhakeme sürecidir, BDS 300'ün spesifik zorunlu ön işlemi değildir. E) Kaynakların belirlenmesi, denetim planının detaylandırılmasıdır, sözleşme anlaşılmasından sonra gelir.

Bilinmesi gereken kural: Cari denetimlerde ön çalışma olarak, BDS 210 gereği sözleşme şartlarının anlaşılması ve onayı, BDS 300 kapsamında zorunlu ilk adımdır.

Bağımsız Denetim Standardı (BDS) 620, denetçinin uzmanın çalışmasının yeterliliğini değerlendirirken dikkate alması gereken üç temel unsuru açıkça sıralar. Doğru cevap E şıkkıdır çünkü standart, denetçinin uzmanın bulgularının tutarlılığını (I), kullandığı varsayım ve yöntemlerin makullüğünü (II) ve kullanılan kaynak verilerin doğruluğunu (III) tek tek incelemesini zorunlu kılar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Yalnız I: Sadece bulguların tutarlılığına bakılması, yöntem ve veri kalitesini göz ardı ettiği için eksiktir. B) Yalnız II: Yöntemlerin makullüğü tek başına yeterli değildir; bulguların tutarlılığı ve veri doğruluğu da aranır. C) Yalnız III: Kaynak verilerin doğruluğu önemli olsa da, bulgu tutarlılığı ve yöntem uygunluğu da değerlendirilmelidir. D) Yalnız II-III: Yöntem ve veri değerlendirmesi doğru olsa da, bulguların diğer kanıtlarla tutarlılığı (I) atlanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: BDS 620 uyarınca denetçi, uzmanın çalışmasını değerlendirirken bulguların tutarlılığını, yöntem/varsayım makullüğünü ve kaynak verilerin doğruluğunu birlikte ve eksiksiz olarak incelemek zorundadır.

Doğru cevap D şıkkıdır. BDS 315’e göre, işletmenin amaçlarına ulaşma ve stratejilerini uygulama kabiliyetini olumsuz etkileyebilecek önemli şart, olay, durum, eylem veya eylemsizlikler ile uygun olmayan amaç ve stratejilerden kaynaklanan riskler İş hayatına ilişkin riskler olarak tanımlanır. Bu riskler, işletmenin sürdürülebilirliği ve faaliyetlerinin devamlılığı ile doğrudan ilgilidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Yapısal risk, BDS 315’te bu bağlamda kullanılan bir tanım değildir. B) Ciddi risk, genel bir ifade olup standartta bu spesifik tanım için kullanılmaz. C) İç kontrol riskleri, iç kontrol sisteminin yetersizliğinden kaynaklanan riskleri ifade eder. E) Yönetim beyanına ilişkin riskler, standartta bu başlık altında tanımlanmamıştır.

Bilinmesi gereken kural: BDS 315’e göre, işletmenin stratejik hedeflerine ulaşmasını engelleyen dış ve iç faktörlerden kaynaklanan riskler "İş hayatına ilişkin riskler"dir.

Doğru cevap D şıkkıdır. BDS 315’e göre, risk değerlendirme prosedürleri arasında gözlem ve tetkik (III) ile analitik prosedürler (I) açıkça yer alır. Bu prosedürler, denetçinin finansal tablo ve yönetim beyanı düzeyindeki önemli yanlışlık risklerini anlamasına ve değerlendirmesine olanak tanır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöylededir:

• A, B, C şıkları: Eksik veya hatalı seçimler içerdiği için yanlıştır.
• E şığı: İstişare (II), risk değerlendirme prosedürü değil, denetim ekibi içindeki iletişim ve bilgi paylaşımı sürecidir; bu nedenle bu kombinasyon yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: BDS 315 kapsamında risk değerlendirme prosedürleri; sorgulama, gözlem, tetkik, analitik prosedürler ve denetim belgelerinin incelenmesinden oluşur; istişare ise bu prosedürlerin bir parçası değil, denetim sürecinin genel bir unsurudur.

Özetle, analitik prosedürler ve gözlem/tetkik, risk belirleme için doğrudan kullanılan prosedürlerdir; istişare ise bu prosedürlerin uygulanması sırasında veya sonrasında yapılan bir iletişim faaliyetidir. Bu ayrımı bilmek, sınavda benzer sorularda hızlı ve doğru karar vermenizi sağlar.

BD Standardı 315’e göre, denetçinin işletmenin risk değerlendirme sürecini anlaması için dört temel unsur vardır: (a) risklerin belirlenmesi, (b) ciddiyet tahmini, (c) gerçekleşme ihtimalinin değerlendirilmesi ve (d) risklere karşı alınacak önlemlere karar verilmesi. Bu çerçevede A, C, D ve E şıkları standartta açıkça belirtilen süreçlerin tamamını kapsar.

B şıkkı ise yanlıştır. Denetçinin amacı, işletmenin kendi risk değerlendirme mekanizmasını incelemektir; denetim planı, denetçinin hazırladığı ve risklere göre şekillenen bir araçtır. İşletmenin süreçlerinin "denetim planı tarafından belirlenememesi" kavramsal olarak standartta yer alan bir risk değerlendirme adımı değildir.

Bilinmesi gereken kural: Denetçi, işletmenin kendi risk değerlendirme sürecini (belirleme, ciddiyet, olasılık, önlem) inceler; denetim planı ise bu risklere tepki olarak denetçinin hazırladığı bir çıktıdır, girdisi değil.

Doğru cevap E'dir. BDS 315'e göre denetçi, riskleri hem finansal tablo düzeyinde hem de ilgili beyanlar düzeyinde (işlem sınıfları, hesap bakiyeleri ve açıklamalar) belirlemeli ve değerlendirmelidir. Bu iki düzey, müteakip denetim prosedürlerinin tasarımına ve uygulanmasına dayanak teşkil eder.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Sadece finansal tablo düzeyini kapsadığı için eksiktir; ilgili beyanlar düzeyini içermez. B) Sadece işlem sınıflarını kapsadığı için eksiktir; finansal tablo ve diğer beyan düzeylerini içermez. C) Sadece hesap bakiyelerini kapsadığı için eksiktir; diğer tüm düzeyleri içermez. D) Sadece açıklamalara ilişkin beyanları kapsadığı için eksiktir; finansal tablo ve diğer düzeyleri içermez.

Bilinmesi gereken kural: BDS 315 uyarınca risk değerlendirmesi, finansal tablo düzeyi ile ilgili beyanlar düzeyini (işlem sınıfları, hesap bakiyeleri, açıklamalar) kapsayacak şekilde bütüncül olarak yapılmalıdır.

Doğru cevap B şıkkıdır. BDS 330’a göre denetim prosedürleri iki ana gruba ayrılır: Kontrol testleri ve maddi doğrulama prosedürleri. Kontrol testleri, iç kontrol sisteminin tasarımının uygunluğunu ve işleyiş etkinliğini değerlendirmek için yapılır. Oysa maddi doğrulama prosedürleri (detay testleri ve analitik prosedürler dahil), finansal tablolardaki maddi yanlışlık düzeyindeki hataları doğrudan tespit etmek üzere tasarlanmıştır. Dolayısıyla kontrol testinin maddi doğrulama prosedürü olması iddiası standartlara aykırıdır.

Diğer şıkların yanlışlığı yoktur; A, C, D ve E seçenekleri BDS 330’daki tanımlar ve sınıflandırmalar ile tam uyumludur. Kontrol testi, iç kontrolün işleyişini; maddi doğrulama ise finansal verilerin doğruluğunu sınar. Bu iki kavram birbirini tamamlayan ancak işlevleri farklı olan ayrı denetim araçlarıdır.

Bilinmesi gereken kural: Kontrol testleri iç kontrolün işleyişini; maddi doğrulama prosedürleri ise finansal tablo tutarlarını ve açıklamalarını sınar; bu iki prosedür türü birbirinin yerine kullanılamaz.

Doğru cevap E şıkkıdır. BDS 330 uyarınca, denetçi ciddi risklere karşı yalnızca maddi doğrulama prosedürleri uygulayabilir; bu prosedürler detay testlerini de kapsayabilir (I doğru). Ayrıca, denetçi her önemli işlem sınıfı, bakiye ve açıklama için maddi doğrulama prosedürleri tasarlamak ve uygulamak zorundadır (II doğru). Dış teyitlerin maddi doğrulama olup olmadığını değerlendirmek denetçinin görevidir (III doğru). Finansal tablolardaki önemli yevmiye kayıtları ve düzeltmelerin incelenmesi de standart gereği maddi doğrulama prosedürlerindendir (IV doğru).

Diğer şıkların yanlışlığı: A, B, C ve D şıkları, doğru olan IV. ifadeyi veya I. ifadeyi eksik göstererek tüm doğru kombinasyonu sunmamaktadır.

Bilinmesi gereken kural: BDS 330’a göre denetçi, risk seviyesinden bağımsız olarak tüm önemli unsurlar için maddi doğrulama prosedürleri uygulamakla yükümlüdür ve bu prosedürler detay testlerini, dış teyitleri ve yevmiye incelemelerini kapsayabilir.

Doğru cevap D şıkkıdır. BDS 450’ye göre düzeltilmemiş yanlışlıklar, denetçi tarafından tespit edilmiş ancak yönetimin düzeltmediği yanlışlıklardır. D şıkkı ise bunları "tespit edilmemiş" olarak tanımlayarak kavramı tamamen çarpıtmaktadır. Tespit edilmeyenler "tahmini yanlışlıklar" (BDS 450 par. 10) kapsamında değerlendirilir.

Diğer şıkların analizi şöyledir: A) BDS 450 par. 6’da yanlışlık tanımı bu şekilde yapılmıştır; doğru ifadedir. B) BDS 450 par. 6’da yanlışlıkların hata veya hileden kaynaklanabileceği belirtilmiştir; doğru ifadedir. C) BDS 450 par. 11’de denetçinin önerdiği düzeltmelerin de yanlışlık kapsamına girdiği ifade edilmiştir; doğru ifadedir. E) BDS 450 par. 10’a göre denetçi, bariz biçimde önemsiz olanlar dışındaki tüm yanlışlıkları biriktirir; doğru ifadedir.

Bilinmesi gereken kural: Düzeltilmemiş yanlışlıklar, denetçinin gördüğü ama yönetimin düzeltmediği hatalardır; tespit edilmeyenler ise denetçinin kaçırdığı, tahmin edilen hatalardır. Bu iki kavramı karıştırmayın.

Bağımsız Denetim Standardı (BDS) 620, denetçinin uzmanın çalışmasının yeterliliğini değerlendirirken dikkate alması gereken üç temel unsuru açıkça sıralar. Doğru cevap E şıkkıdır çünkü standart, denetçinin uzmanın bulgularının tutarlılığını (I), kullandığı varsayım ve yöntemlerin makullüğünü (II) ve kullanılan kaynak verilerin doğruluğunu (III) tek tek incelemesini zorunlu kılar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Yalnız I: Sadece bulguların tutarlılığına bakılması, yöntem ve veri kalitesini göz ardı ettiği için eksiktir. B) Yalnız II: Yöntemlerin makullüğü tek başına yeterli değildir; bulguların tutarlılığı ve veri doğruluğu da aranır. C) Yalnız III: Kaynak verilerin doğruluğu önemli olsa da, bulgu tutarlılığı ve yöntem uygunluğu da değerlendirilmelidir. D) Yalnız II-III: Yöntem ve veri değerlendirmesi doğru olsa da, bulguların diğer kanıtlarla tutarlılığı (I) atlanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: BDS 620 uyarınca denetçi, uzmanın çalışmasını değerlendirirken bulguların tutarlılığını, yöntem/varsayım makullüğünü ve kaynak verilerin doğruluğunu birlikte ve eksiksiz olarak incelemek zorundadır.

Doğru cevap C şıkkıdır.

Neden Doğru? İlgili Hizmetler Standardı (4400), denetçiye güvence sağlamaz; yalnızca "uygunluk bildirimi" (compliance) sunar. Bu standart, finansal bilgiye veya iç kontrol gibi konulara ilişkin güvence vermez. Güvence hizmeti sunabilmesi için hizmetin, Denetim Standardı (3000) veya Sınırlı Bağımsız Denetim Standardı (2400) kapsamında olması gerekir. 4400 standardı, denetim veya sınırlı inceleme niteliği taşımaz, bu nedenle "güvence verilemez" ifadesi bu standart için doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A ve B: 3000 ve 2400 standartları doğrudan güvence hizmeti sunan standartlardır.
• D: 2400 standardı sınırlı güvence verdiği için bu şık yanlıştır.
• E: 3000 ve 2400 standartları güvence verdiği için bu şık yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: İlgili Hizmetler Standardı (4400) güvence sağlamaz, yalnızca uygunluk bildirimi sunar; güvence için 3000 veya 2400 standartları esas alınır.

Doğru cevap A şıkkıdır. 660 sayılı KHK’nın 10. maddesi uyarınca, Türkiye Muhasebe Standartları Kurumu (TMSK) tarafından kabul edilen ve Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Denetim Standartları, bilgi sistemleri denetimi dahil olmak üzere bağımsız denetim, etik, kalite kontrol ve diğer ilgili hizmetlere ilişkin uluslararası standartlarla uyumlu düzenlemeleri ifade eder. Bu standartlar, denetim faaliyetlerinin yasal çerçevesini oluşturur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: B şıkkı yanlış çünkü "Bağımsız denetim standartları" yasal tanımın tamamını karşılamaz; bu sadece Türkiye Denetim Standartları’nın bir alt kümesidir. C şıkkı yanlış çünkü "Güvence denetimi standartları" yalnızca güvence verilen hizmetleri kapsar, etik ve kalite kontrolü içermez. D şıkkı yanlış çünkü "İlgili hizmetler standartları" sadece denetim dışındaki ilgili hizmetleri düzenler, ana başlığı oluşturmaz. E şıkkı yanlış çünkü "Sınırlı bağımsız denetim standartları" sadece sınırlı güvence veren denetimleri kapsar, çok daha dar bir alandır.

Bilinmesi gereken kural: 660 sayılı KHK kapsamında, etik, kalite kontrol ve tüm denetim türlerini (bilgi sistemleri dahil) içeren üst çerçeve "Türkiye Denetim Standartları"dır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Uluslararası Denetim Standartları (IDS 320) uyarınca, bağlı ortaklık için belirlenen birim önemlilik, topluluk düzeyindeki önemliliği aşamaz. Topluluk hasılatı 6 milyon TL olduğundan, topluluk önemliliği 60.000 TL’dir. Dolayısıyla, B şirketi için ayrılan önemlilik payı bu sınırı geçemez.

Diğer şıkların analizi şöyledir: A) 30.000 TL, 60.000 TL sınırının altındadır, dolayısıyla mümkündür. B) 40.000 TL, 60.000 TL sınırının altındadır, dolayısıyla mümkündür. C) 50.000 TL, 60.000 TL sınırının altındadır, dolayısıyla mümkündür. D) 60.000 TL, sınırın kendisidir, dolayısıyla mümkündür. E) 70.000 TL, 60.000 TL topluluk önemliliğini aştığı için kesinlikle olamaz.

Bilinmesi gereken kural: Bağlı ortaklık için belirlenen birim önemlilik, asla topluluk düzeyindeki toplam önemlilik tutarını geçemez.

Doğru cevap E şıkkıdır. Sıralı Denetim Standardı (SDS) 200'e göre, finansal tablo hazırlama sorumluluğu tamamen yönetime aittir. Bu sorumluluk üç temel unsuru kapsar: Öncelikle, işletmenin faaliyet gösterdiği yasal ortam ve sektör gereklilikleri doğrultusunda geçerli finansal raporlama çerçevesinin (I) seçilmesi ve belirlenmesi yönetimin görevidir. İkinci olarak, seçilen bu çerçeveye sadık kalınarak finansal tabloların hazırlanması (II) ve sunulması zorunludur. Üçüncü olarak, kullanılan çerçevenin niteliği ve sınırları hakkında kullanıcıları bilgilendirecek yeterli açıklamanın (III) tablolar içinde yer alması gerekir. Dolayısıyla I, II ve III maddelerinin tümü yönetimin yasal yükümlülükleridir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Yalnız I: Sadece çerçeve seçimi, tablo hazırlama ve açıklama yükümlülüklerini kapsamaz. B) Yalnız II: Çerçeve belirleme ve açıklama yapma sorumlulukları eksiktir. C) Yalnız I-II: Yeterli açıklama yapılması zorunluluğunu göz ardı eder. D) Yalnız II-III: Geçerli raporlama çerçevesinin belirlenmesi sorumluluğunu içermez.

Bilinmesi gereken kural: Finansal tablo hazırlama sorumluluğu; çerçeve seçimi, tablonun oluşturulması ve kullanılan çerçevenin açıklanması olmak üzere üç aşamalı bütünlük arz eder.