2022/6 KGK Bağımsız Denetçilik Denetim Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B şıkkıdır. ISQC 1 (Kalite Kontrol Standardı 1), bağımsız denetçi ve denetim şirketlerinin kalite kontrol sistemini oluşturması gereken yedi temel unsuru açıkça listeler. Bu unsurlar şunlardır: (1) Liderlik sorumlulukları, (2) Etik hükümler, (3) Müşteri ve hizmet kabulleri, (4) İnsan kaynakları, (5) Görev yürütme, (6) Kaynaklar ve (7) İzleme. "Görüş oluşturma", denetim sürecinin teknik bir aşamasıdır ancak kalite kontrol sisteminin yapısal bir unsuru olarak standartta yer almaz.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) İzleme, sistemin etkinliğinin değerlendirilmesi için zorunlu bir unsurdur. C) Etik hükümler, bağımsızlık ve mesleki davranış için temel bir unsurdur. D) İnsan kaynakları, nitelikli personel temini için kritik bir unsurdur. E) Liderlik sorumlulukları, kalite kültürünün oluşturulması için birincil unsurdur.

Bilinmesi gereken kural: Kalite kontrol sisteminin yedi unsuru ezberlenmelidir; görüş oluşturma bunlardan biri değildir.

Kalite Kontrol Standardı 1 (KKKS 1), denetim dosyasının nihai hale getirilmesi sürecini düzenler. Doğru cevap olan E şıkkı yanlıştır çünkü KKKS 1, denetim dosyasının nihai hale getirilmesinden sonra bile, belirli koşullar altında çalışma kağıtlarında değişiklik yapılmasına izin verir. Örneğin; denetim ekibi tarafından elde edilen kanıtlar ve vardıkları sonuçlar üzerinde anlaşma sağlandıysa veya denetim çalışması tamamlandıktan sonra ek kanıtlar elde edilip değerlendirildiyse, bu değişiklikler notlandırılarak dosyaya eklenebilir. Dolayısıyla "her ne sebeple olursa olsun değişiklik yapılamaz" ifadesi mutlak bir yasaklama içerdiği için hatalıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A: Saklama süresi ve ihtiyacı, denetimin niteliğine ve şirket şartlarına göre değişebilir; bu ifade doğrudur.
• B: Dosyanın nihai hale getirilmesi için tanımlanan süre en fazla 60 gündür; bu ifade doğrudur.
• C: Mevzuat aksi belirtmedikçe çalışma kağıtları denetim şirketinin mülkiyetindedir; bu ifade doğrudur.
• D: Kâğıt ortamındaki belgelerin elektronik ortama taranması, uygulama kolaylığı açısından kabul edilebilir bir yöntemdir; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Denetim dosyası nihai hale getirildikten sonra bile, elde edilen yeni kanıtlar veya anlaşmazlıkların giderilmesi amacıyla, uygun şekilde notlandırılarak çalışma kağıtlarında değişiklik yapılabilir.

Doğru cevap C) Mesleki şüphecilik'tir.

Neden Doğru? Türk Bağımsız Denetim Standartları (TBS) 200, "Mesleki Şüphecilik" başlığı altında, denetçinin hata veya hile kaynaklı önemli yanlışlık riskini göz önünde bulundurarak sorgulayıcı bir zihin yapısıyla hareket etmesini ve denetim kanıtlarını eleştirel bir gözle değerlendirmesini zorunlu kılar. Bu tanım, soruda geçen "sorgulayıcı yaklaşım" ve "titiz değerlendirme" ifadeleriyle birebir örtüşür.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Mesleki muhakame: Denetim kanıtlarına dayanarak mantıklı ve tutarlı kararlar verme sürecidir, şüphecilikten farklı bir kavramdır.
• B) Mesleki yeterlilik: Denetçinin sahip olması gereken bilgi ve beceri birikimidir, tutum değil yetkinlik durumudur.
• D) Mesleki tecrübe: Denetçinin geçmiş deneyimlerinden edindiği birikimdir, spesifik bir tutum adı değildir.
• E) Mesleki özen: Denetçinin görevini layıkıyla ifa etme yükümlülüğüdür, şüphecilik bu özenin bir parçasıdır ancak tanımın kendisi değildir.

Bilinmesi gereken kural: Denetimde "sorgulayıcı zihin" ve "kanıtları eleştirel değerlendirme" ifadesi doğrudan Mesleki Şüphecilik kavramına işaret eder.

Doğru cevap D) İzleme'dir.

Kalite Kontrol Standardı 1 (KKD 1), denetim şirketlerinin kalite kontrol sisteminin etkinliğini sürekli olarak değerlendirmesi ve gözden geçirmesi için "İzleme" sürecini zorunlu kılar. Bu süreç, seçilen tamamlanmış denetimlerin periyodik teftişini de kapsar ve sistemin makul güvenceyle işlediğini teyit etmeyi amaçlar.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A) Teftiş: İzlemenin bir alt bileşenidir, sürecin tamamını ifade etmez.
• B) Yönlendirme: Denetim sırasında yapılan teknik destek ve rehberliktir, sistem değerlendirmesi değildir.
• C) Gözetim: Genel yönetim faaliyetidir, KKD 1'deki spesifik terminoloji değildir.
• E) Kalite kontrol: İzlemenin dahil olduğu bütünsel sistemdir, süreç adı değildir.

Bilinmesi gereken kural: KKD 1'e göre, kalite kontrol sisteminin sürekliliğini ve etkinliğini sağlayan ve periyodik teftişi içeren süreç "İzleme" olarak adlandırılır.

Doğru cevap A şıkkıdır. A şıkkındaki ifade yanlıştır çünkü "denetim riski", finansal tabloların önemli bir yanlışlık içermesine rağmen denetçinin uygun bir görüş vermesi veya önemli bir yanlışlık olmamasına rağmen uygun olmayan bir görüş vermesi riskinin toplamıdır. A şıkkı ise sadece ikinci durumu (yanlışlık varken uygun olmayan görüş) tanımlayarak eksik ve dolayısıyla standartlara göre hatalı bir tanım sunmaktadır.

Diğer şıklar doğrudur: B şıkkı denetim kanıtının tanımını doğru verir. C şıkkı, denetimin yönetimin sorumluluğunu azaltmadığını hatırlatan temel bir prensiptir. D şıkkı, finansal tabloların hazırlanma sorumluluğunu ve gözetim yapısını doğru belirtir. E şıkkı ise denetimin nihai amacını, kullanıcı güvenini artırmak olarak doğru ifade eder.

Bilinmesi gereken kural: Denetim riski, hem "doğru görüşe rağmen yanlışlık var" hem de "yanlış görüşe rağmen yanlışlık yok" durumlarını kapsayan bütünsel bir kavramdır; tek bir senaryo ile tanımlanamaz.

BDS 260 standardına göre, denetçinin üst yönetimden sorumlu olanlarla (UMSO) paylaşması gereken hususlar arasında denetimin planlanan kapsamı, zamanlaması, önemli bulgular, denetçinin bağımsızlığı ve finansal tablolara ilişkin sorumlulukları sayılır. Ancak, denetim sırasında elde edilen iç kontrol değerlendirmesi sonuçları, yalnızca iç kontroldeki önemli eksiklikler tespit edildiğinde bildirilir. Standart, denetimin genel amacı gereği iç kontrolün "etkinliğine" dair mutlak bir garanti veya genel bir değerlendirme sunmayı zorunlu kılmaz. Dolayısıyla, iç kontrolün etkinliğinin genel bir bildirim maddesi olarak yer alması yanlıştır.

Diğer şıkların yanlışlığı: A) Finansal tablolara ilişkin sorumluluklar, BDS 260 uyarınca açıkça bildirilmesi gereken temel hususlardandır. B) Planlanan kapsam ve zamanlama, UMSO ile işbirliği ve şeffaflık açısından bildirilmesi zorunludur. D) Önemli denetim bulguları, denetimin niteliği ve sonuçları açısından kritik olduğundan bildirilir. E) Bağımsızlık beyanı, etik kurallar ve BDS 260 gereği UMSO’ya sunulması gereken bir husustur.

Bilinmesi gereken kural: Denetçi, iç kontroldeki önemli eksiklikler hariç, iç kontrolün genel etkinliğine dair mutlak bir görüş veya garanti vermez; bu nedenle bunu genel bildirimler arasında göstermek yanlıştır.

Doğru cevap D şıkkıdır. ISAs 240 standardına göre, üst yönetimin finansal raporlama süreci ve iç kontrol üzerindeki etkin gözetimi, hile riskini azaltan bir faktördür. Soru, hile riskini artıran bir faktörün hangisi olduğunu değil, hangisinin risk faktörü olmadığını sormaktadır. Etkin gözetim, kontrol ortamının güçlü olduğunu gösterir; bu nedenle hileli raporlama riski oluşturmaz.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Düşen kâr marjları, yöneticileri hedeflere ulaşmak için hile yapmaya iten baskı yarattığı için risk faktörüdür. B) Yeni yükümlülükler, muhasebe tahminlerindeki belirsizliği artırarak hile yapma fırsatı yarattığı için risk faktörüdür. C) Kişisel teminatlar, yöneticilerin şirketin başarısına kişisel olarak bağımlı olduğunu göstererek baskı (motivasyon) oluşturduğu için risk faktörüdür. E) Yüksek istifa oranları, iç kontrol zafiyetleri veya yönetim sorunları işaret edebileceğinden hile riskini artıran bir faktördür.

Bilinmesi gereken kural: Üst yönetimin etkin gözetimi hile riskini azaltan bir kontrol mekanizmasıdır; dolayısıyla hile riski faktörü olarak kabul edilmez.

Doğru cevap B şıkkıdır.

Neden Doğru? Türk Muhasebe Standartları (TMS) 200 ve TMS 210 uyarınca, denetim sözleşmesinde tarafların sorumlulukları net bir şekilde belirtilmelidir. Yönetimin, işletmede iç denetim birimi kurma zorunluluğu veya sorumluluğu genel bir mevzuat hükmü olarak bulunmamaktadır. İç denetim, işletmenin yapısına ve risklerine göre yönetimin takdirine bırakılmıştır. Dolayısıyla, bu husus zorunlu denetim sözleşmesi maddesi olamaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A: Denetim amacı ve kapsamı, TMS 210 gereği sözleşmenin temel unsurlarındandır.
• C: Sözleşmenin feshi, ilgili mevzuat ve sözleşme hükümleriyle belirlenir, bu tür hükümler yer alabilir.
• D: Finansal tabloların hazırlanmasından yönetimin sorumlu olması, denetim sözleşmesinin en temel dayanağıdır.
• E: Denetçinin yeterli denetim kanıtına erişimi, denetim standardı gereği garanti edilmelidir.

Bilinmesi gereken kural Denetim sözleşmesinde sadece denetim sürecini ve tarafların denetimle doğrudan ilişkili yükümlülüklerini düzenleyen hususlar yer alır; iç denetim birimi kurma gibi yönetimsel kararlar zorunlu madde değildir.

Doğru cevap E şıkkıdır. Uluslararası Denetim Standartı (UDS) 300'e göre planlama, denetim sürecinin başlangıcında yapılır. Planlama; önemlilik seviyesinin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi ve uzmanlardan yararlanma gerekliliğinin tespiti gibi hususları kapsar. Dolayısıyla planlama, bu konuların değerlendirilmesinden sonra değil, önce ve birlikte başlar. E şıkkı, planlamanın bu temel kararların ardından başladığını iddia ederek standartla çelişir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Planlama, denetim döngüsünün başlangıcıdır ve süreç boyunca güncellenir; bu ifade doğrudur. B) Planlama, işletmenin büyüklüğü ve karmaşıklığına göre ölçeklenir; bu ifade doğrudur. C) Denetim planı, stratejiye göre daha detaylı prosedürler içerir; bu ifade doğrudur. D) Planlama, önemli alanlara odaklanmayı sağlar; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Denetim planlaması, denetim sürecinin en başında yapılır ve önemlilik, risk analizi ile uzman kullanımı gibi kararların alınmasından önce başlar; bu kararlar planlamanın bir parçasıdır.

Doğru cevap D şıkkıdır. BDS 320 standardına göre, denetçinin tespit ettiği düzeltilmemiş yanlışlıkların toplamı, planlanan önemlilik seviyesinin altında kalsa bile, bunların niteliği veya çevresel faktörler nedeniyle tek başına veya toplu olarak önemli olma ihtimali vardır. Dolayısıyla, miktar olarak düşük olan yanlışlıkların "her zaman" önemsiz kabul edilmesi yanlıştır; denetçi mesleki muhakemesini kullanarak bu yanlışlıkların finansal tablo kullanıcılarının kararlarını etkileyip etkilemeyeceğini değerlendirmek zorundadır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Doğrudur; denetçi genel stratejiyi oluştururken finansal tablolar bütünü için önemliliği belirler. B) Doğrudur; önemlilik yargıları, o anki koşullar ve bilgiler ışığında yapılır. C) Doğrudur; kullanıcı kararlarını etkileyecek hata potansiyeli olan durumlar önemli kabul edilir. E) Doğrudur; önemlilik belirleme süreci öznel ve mesleki muhakeme gerektirir.

Bilinmesi gereken kural: Önemlilik sadece niceliksel bir sınır değil, niteliksel faktörleri de içeren mesleki bir yargıdır; miktarı düşük olsa bile yanlışlıkların etkisi değerlendirilmelidir.

Doğru cevap D şıkkıdır. ISAs (Bağımsız Denetim Standartları) uyarınca denetçi, risk değerlendirmesi sonucunda tüm önemli yanlışlık risklerinin olduğu alanlarda maddi doğrulama prosedürleri uygulamak zorundadır. Sadece "önemli" olarak sınıflandırılanlara değil, tespit edilen her türlü önemli risk için bu prosedürler tasarlanır. D şıkkındaki "yalnızca" ifadesi, denetçinin yasal yükümlülüğünü daralttığı için yanlıştır.

Diğer şıkların analizi: A) Doğrudur; maddi doğrulama prosedürleri detay ve analitik testlerden oluşur. B) Doğrudur; kontrol testleri, iç kontrollerin işleyiş etkinliğini değerlendirmek içindir. C) Doğrudur; maddi doğrulama tek başına yetersizse, denetçi kontrol testlerine başvurur. E) Doğrudur; kontrole daha fazla güvenilmek istenirse, daha güçlü kanıt (daha fazla/more persuasive) elde edilmelidir.

Bilinmesi gereken kural: Denetçi, tespit ettiği tüm önemli yanlışlık riskleri için maddi doğrulama prosedürleri uygulamakla yükümlüdür; bu prosedürleri sadece "önemli" risklerle sınırlayamaz.

Doğru cevap A şıkkıdır. Tamlık (Completeness) ilkesi, finansal tablolarda kaydedilmesi gereken tüm işlemlerin, varlık, borç ve özkaynakların eksiksiz olarak yer almasını ve gerekli açıklamaların yapılmasını ifade eder. Soruda geçen "kaydedilmiş olması gereken tüm... kaydedilmiş" ifadesi, eksik kaydın olmadığını ve dolayısıyla tamlığın sağlandığını gösterir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: B) Var olma, kayıtlarda yer alan varlıkların gerçekten mevcut olup olmadığını (varlığı) doğrular, eksik kayıtları değil. C) Doğruluk, kayıtların tutar ve tarih açısından doğru olduğunu ifade eder, tamlıkla karıştırılmamalıdır. D) Gerçekleşme, kayıtlı işlemlerin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğini (var olanların doğruluğunu) kontrol eder. E) Sınıflandırma, kalemlerin doğru hesap gruplarında yer alıp alınmadığıyla ilgilidir.

Bilinmesi gereken kural: "Tüm kaydedilmesi gerekenler kayıtlara girdiyse" tamlık, "Kayıtlardakiler gerçekten var/doğruysa" var olma/doğruluk ilkesidir.

Doğru cevap E şıkkıdır. ISQC 1 ve Bağımsız Denetim Standartları uyarınca, denetçi tespit ettiği tüm yanlışlıkları (özellikle bariz olmayanlar) biriktirir ve bunları yönetimin uygun bir kademesine zamanında iletir. Bu iletişim, yönetimin düzeltici önlem almasını sağlamak ve denetim sürecinin şeffaflığını korumak için zorunludur.

Diğer şıkların hataları şöyledir: A) Makul bulunmayan muhakeme farklılıkları "öngörülen yanlışlık" değil, "yargısal muhakeme farklılığı" olarak adlandırılır. B) Ana kitleye yansıtılan tahmin "tahmini yanlışlık"tır; "belirsiz yanlışlık" ise tespit edilemeyen potansiyel hataları ifade eder. C) Denetçi, bariz biçimde önemsiz olan yanlışlıkları biriktirmez; bunlar kayıt altına alınmaz. D) Yanlışlıklar hem hatalardan hem de kasıtlı davranışlardan (dolandırıcılık) kaynaklanabilir.

Bilinmesi gereken kural: Denetçi, mevzuatın aksini belirtmediği sürece, biriktirdiği tüm yanlışlıkları yönetimin uygun kademesine zamanında bildirmekle yükümlüdür.

BDS 450 standardına göre, hizmet kuruluşundaki kontrollerin tasarımı ve işleyiş etkinliğine ilişkin görüş bildiren rapora 2. Tip Rapor denir. Bu rapor, denetçi tarafından hizmet kuruluşunun kontrollerinin belirli tarih veya dönem içinde tasarlanıp tasarlanmadığına ve bu kontrollerin tek başına veya birlikte, kullanıcının hizmet sözleşmesinden kaynaklanan kontrol hedeflerine uygun olarak etkin bir şekilde tasarlandığına ve uygulandığına dair olumlu bir görüş içerir. Dolayısıyla B şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) 1. Tip rapor sadece kontrol tasarımına ilişkin olur, işleyiş etkinliğine dair görüş vermez. C) 3. Tip rapor diye bir standart rapor türü BDS 450 kapsamında bulunmamaktadır. D) Sınırlı bağımsız denetim raporu, finansal tablo denetiminde kullanılan farklı bir rapordur. E) İç denetim raporu, işletmenin kendi iç denetim birimi tarafından hazırlanır, bağımsız denetçi raporu değildir.

Bilinmesi gereken kural: Hizmet kuruluşu denetiminde, kontrollerin tasarımı VE işleyiş etkinliği birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan rapor her zaman 2. Tip rapordur.

BDS 315 standardına göre, iç kontrol sistemi beş temel bileşenden oluşur: Kontrol çevresi, işletmenin risk değerlendirme süreci, kontrol faaliyetleri, bilgi ve iletişim ile izleme. Bu çerçevede A, B, D ve E şıkları standartta açıkça tanımlanan bileşenlerdir.

C şıkkı olan "Sürdürülebilirlik ve raporlama süreci", iç kontrolün zorunlu bileşenleri arasında yer almaz. Sürdürülebilirlik raporlaması, finansal raporlamadan farklı bir kapsamdadır ve BDS 315'in iç kontrol tanımı içinde bu ifade geçmez.

Bilinmesi gereken kural: BDS 315'e göre iç kontrol; kontrol çevresi, risk değerlendirme, kontrol faaliyetleri, bilgi-iletişim ve izleme olmak üzere beş unsurdan meydana gelir.

Doğru cevap B şıkkıdır. BDS 800 standardına göre, özel amaçlı çerçevelere göre hazırlanan finansal tabloların bağımsız denetimi sırasında denetçi, raporlama formatı ve görüş ifadesi dışındaki genel denetim ilkeleri kapsamında BDS 700 (Finansal Tabloların Bağımsız Denetimi) hükümlerini uygulamak zorundadır. BDS 800, BDS 700’ün yerine geçmez; aksine BDS 700’ün özel amaçlı durumlara uyarlanmış halini tamamlar. Dolayısıyla, denetçinin BDS 700 hükümlerini tamamen uygulamadığı iddiası yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Özel amaçlı çerçeveler, sürekliliği esasını gerektirmeyebilir; bu durum çerçevenin içeriğine bağlıdır. C) Denetçi raporu, tabloların özel amaçlı bir çerçeveye uygunluğunu vurgulamak için "Dikkat Çekilen Hususlar" veya benzeri bir paragraf içermelidir. D) Özel amaçlı bir çerçeveye uygun hazırlanan tablolar için "Özel amaçlı finansal tablolar" ifadesinin kullanılması standarttır. E) Vergi beyannamesine eşlik eden tablolar, kamu otoriteleri tarafından belirlenen özel bir çerçeve olduğundan özel amaçlı çerçeve tanımına uyar.

Bilinmesi gereken kural: BDS 800, BDS 700’ün yerine gelmez; özel amaçlı denetimlerde BDS 700’ün genel hükümleri, BDS 800’ün özel hükümleriyle birlikte uygulanır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Etik Kuralları’na göre, denetçinin müşterinin lehine yasal düzenleme yapılması için çalışması, bağımsızlığını zedeleyen baskı tehdidi (intimidation threat) kapsamında değerlendirilir. Yakınlık tehdidi ise denetçinin müşterinin ihtiyaçlarını kendi çıkarları gibi görmesi veya onlarla aşırı yakınlaşması durumudur. Dolayısıyla A şıkkındaki eşleştirme mevzuata aykırıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) İş ilişkisi, maddi çıkar yaratıp bağımsızlığı zedelediği için kişisel çıkar tehdididir. C) İç bilgiye erişim, kişisel kazanç imkanı yarattığı için kişisel çıkar tehdididir. D) Hisse senedi tanıtımı, tarafsızlığı kaybettirdiği için taraf tutma tehdididir. E) Kendi yaptığını denetlemek, nesnelliği ortadan kaldırdığı için kendi kendini denetleme tehdididir.

Bilinmesi gereken kural: Yasal düzenleme için çaba göstermek, yakınlık değil; baskı tehdididir.

BDS 530 (Bağımsız Denetimde Örnekleme), denetçinin örneklem seçimi için üç temel yöntem öngörür: Rastgele seçim, gelişigüzel seçim ve blok seçim. Bu standartlara göre, D) Gözlem seçim yöntemi örneklem seçimi tekniklerinden biri değildir; gözlem, bir denetim prosedürü (kanıt toplama tekniği) olup örneklem seçimi yöntemi değildir. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Rastgele seçim, her öğenin seçilme şansının eşit olduğu ve istatistiksel çıkarım yapılabilmesini sağlayan standart bir yöntemdir. B) Gelişigüzel seçim, denetçinin önyargıdan kaçınarak mantıklı bir şekilde örneklem seçtiği kabul edilen geçerli bir yöntemdir. C) Blok seçim, belirli bir aralıktaki tüm öğelerin seçildiği ve pratik amaçlarla kullanılan geçerli bir yöntemdir. E) Parasal birim örneklemesi, para birimi cinsinden değerlere dayalı istatistiksel bir örneklem seçimi tekniğidir.

Bilinmesi gereken kural: BDS 530’a göre örneklem seçimi sadece rastgele, gelişigüzel veya blok seçim ile yapılır; gözlem bir seçim yöntemi değil, kanıt toplama prosedürüdür.

Doğru cevap E şıkkıdır. Etik Kurallar’ın kavramsal çerçevesi, denetçinin mesleki muhakeme kullanmasını (I), elde edilen yeni bilgiler ve değişen koşullar karşısında duruma yeniden göz atmasını (II) ve makul ve ilgili üçüncü bir kişinin aynı denetim belgelerini incelediğinde denetçinin yaptığını savunduğu kararları ve raporlamayı destekleyeceğini kabul edeceğini varsayan "makul üçüncü taraf" testini uygulamasını zorunlu kılar. Bu üç unsur, etik karar verme sürecinin temel taşlarıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkı, II ve III maddelerinin de zorunlu olduğunu göz ardı ettiği için eksiktir. B şıkkı, I ve III maddelerinin de zorunlu olduğunu göz ardı ettiği için eksiktir. C şıkkı, III maddenin (makul üçüncü taraf testi) de zorunlu olduğunu göz ardı ettiği için eksiktir. D şıkkı, I maddenin (mesleki muhakeme) temel bir gereklilik olduğunu göz ardı ettiği için eksiktir.

Bilinmesi gereken kural: Etik karar verme sürecinde mesleki muhakeme, duruma yeniden göz atma ve makul üçüncü taraf testi birlikte uygulanması gereken üç ayrı zorunluluktur.

Doğru cevap C şıkkıdır. Etik Kurallara göre, denetçinin devamlı müşterisine sunduğu özel hizmeti (örneğin danışmanlık) vermemesi ve bunu başka bir denetçi veya uzmana yönlendirme karşılığında ücret alması, tarafsızlık ilkesini ihlal eder. Bu durum, denetçinin kendi maddi çıkarını (yönlendirme ücretini) mesleki yargıdan üstün tutması anlamına geldiği için kişisel çıkar tehdidi oluşturur. Tarafsızlık ilkesi, mesleki yargıyı tarafsızlık bozucu faktörlerden arındırılmış olarak vermeyi gerektirir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Dürüstlük, bilgiyi gizleme veya yanıltma ile ilgilidir; burada esas mesele çıkar çatışmasıdır. B) Taraf tutma, bir tarafın lehine eğilim göstermekken, burada konu maddi kazançtır. D) Yakınlık tehdidi, yakın ilişki nedeniyle tarafsızlığı kaybetme riskidir, ücret alımıyla doğrudan ilgili değildir. E) Sır saklama, gizli bilgilerin ifşasıyla ilgilidir ve sorudaki durumla bağlantılı değildir.

Bilinmesi gereken kural: Denetçinin, kendi hizmetini başka bir meslek mensubuna yönlendirme karşılığında ücret alması, maddi çıkar nedeniyle tarafsızlık ilkesini ihlal eden kişisel çıkar tehdidi oluşturur.

Doğru cevap D) Tetkik'tir.

Neden Doğru? Türk Muhasebe Standartları (TMS) ve bağımsız denetim standartlarına göre, denetçinin işlettme içinden veya dışından elde ettiği kayıtların, belgelerin (basılı, elektronik veya diğer ortamlarda bulunan) incelenmesi doğrudan tetkik olarak tanımlanır. Bu, denetim delillerinin toplanmasında kullanılan temel bir usuldür.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Gözlem: Denetçinin bir prosedürün başkaları tarafından uygulandığını veya varlıkların mevcut olduğunu izlemesidir, belge incelemesi değildir.
• B) Dış teyit: Üçüncü kişilerden (bankalar, müşteriler vb.) yazılı onay alınmasıdır.
• C) Yeniden hesaplama: Hesaplamaların doğruluğunu kontrol etmek için bağımsız olarak yeniden yapılmasıdır.
• E) Analitik prosedürler: Finansal bilgiler arasındaki ilişkileri ve tutarsızlıkları incelemeyi içerir, doğrudan belge tetkiki değildir.

Bilinmesi gereken kural: Denetimde elde edilen belgelerin ve kayıtların incelenmesi "tetkik" olarak adlandırılır; bu, gözlem, teyit veya hesaplama gibi diğer denetim usullerinden ayrılır.

Doğru cevap C şıkkıdır. BDS 520’ye göre analitik prosedürler, genellikle yüksek hacimli ve zaman içinde tahmin edilebilir işlemler için uygundur (D doğru). Ancak, iç kontrol zayıflığı (C şıkkındaki durum) analitik prosedürlerin güvenilirliğini düşürür. Kontrol eksikliği, verilerin tutarlılığını ve güvenilirliğini riske attığı için denetçi, analitik prosedürlerden ziyade detay testlerine daha çok güvenmek zorundadır. Dolayısıyla "daha çok güvenebilir" ifadesi yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Denetim prosedürleri detay testleri, analitik prosedürler veya ikisinin kombinasyonundan oluşabilir; bu ifade doğrudur. B) Basit tahmin modelleri de etkili analitik prosedür olabilir; bu ifade doğrudur. D) Analitik prosedürler tahmin edilebilir yüksek hacimli işlemler için uygundur; bu ifade doğrudur. E) Detay testleri sırasında ek kanıt sağlamak amacıyla analitik prosedür uygulanabilir; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: İç kontrol zayıflıkları, analitik prosedürlerin güvenilirliğini azalttığından denetçi bu durumlarda detay testlerine ağırlık vermelidir.

Doğru cevap A şıkkıdır.

A şıkkı yanlıştır çünkü ISA 530 (Örnekleme) ve ISA 330 (Denetim Yöntemleri) uyarınca, beklenen sapma oranı kabul edilemeyecek düzeyde yüksekse, denetçi kontrol testlerinin etkinliğini sorgular ve genellikle bu kontrolleri uygulamaz. Bunun yerine doğrudan detay testlerine veya alternatif prosedürlere yönelir. Kontrol testine gitmek, hatanın kaynağını düzeltmek yerine sadece varlığını doğrulamaya çalışmak olur; bu da verimsizdir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu (yani ifadelerin doğru olduğu durumlar): B) Beklenen yanlışlık yüksekse, örnekleme yerine %100 inceleme yapmak istatistiksel olarak daha güvenilir ve uygun bir yaklaşımdır. C) Beklenen yanlışlık oranı arttıkça, popülasyondaki belirsizliği azaltmak için örneklem büyüklüğünün artması gerekir. D) Kabul edilebilir denetim riski azaldıkça, denetçinin elde etmesi gereken yeterli ve uygun kanıt miktarı artar; bu da daha büyük örneklem demektir. E) Tarih farkı (cut-off) hataları, alıcının malları teslim aldıktan sonra ödeme yapması durumunda varlık varlığı için yanlışlık teşkil etmez; bu sadece nakit akışı zamanlamasıdır.

Bilinmesi gereken kural: Beklenen sapma oranı yüksekse kontrol testleri uygulanmaz; doğrudan detay testlerine geçilir.

Doğru cevap B şıkkıdır.

Neden Doğru? ISA 530’a göre, denetçinin istediği güvence seviyesi (güven düzeyi) arttıkça, örneklem büyüklüğü artır. Daha yüksek güvence için daha fazla kanıt toplanması gerekir. Buna karşılık, kabul edilebilir yanlışlık (materialite) arttıkça, örneklem büyüklüğü azalır. Çünkü daha büyük bir hata payına izin verildiğinde, aynı güveni sağlamak için daha az örnekleme yeterlidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış? A: Kabul edilebilir yanlışlık arttığında örneklem azalır, artmaz. C: Güvence seviyesi arttığında örneklem azalmaz, artar. D: Hem güvence arttığında artması, hem de materialite arttığında azalması gerekir. E: Kabul edilebilir yanlışlık değiştiğinde örneklem büyüklüğü doğrudan etkilenir, değişmez değildir.

Bilinmesi gereken kural Güven düzeyi ve örneklem büyüklüğü doğru orantılıyken, kabul edilebilir yanlışlık (materialite) ve örneklem büyüklüğü ters orantılıdır.