2023/7 KGK Bağımsız Denetçilik Sermaye Piyasası Mevzuatı Soruları ve Çözümleri

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, sermaye piyasası araçlarının halka arzı veya borsada işlem görmesi için izahname hazırlanması ve bu belgenin Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından onaylanması zorunludur. SPK, halka arz işlemlerinin şeffaflığını ve yatırımcı korunmasını sağlamak amacıyla izahnameyi inceler ve onaylar. Bu nedenle A şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B şıkkında "ihraç belgesi" ifadesi mevzuatta halka arz için kullanılan resmi terminoloji değildir. C şıkkında "kamuyu aydınlatma belgesi" genel bir kavramdır ve onay yetkisi ortaklık yönetimine değil SPK'ya aittir. D şıkkı hem belge adında hem de onay yetkisinde hatalıdır. E şıkkında ise onay yetkisi yanlış olarak "ihraca aracılık edenler"e verilmiştir; yetki SPK'dadır.

Bilinmesi gereken kural: Halka arz işlemlerinde hazırlanan "izahname" belgesi, yatırımcı koruması amacıyla mutlaka Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından onaylanmalıdır.

Doğru cevap C şıkkıdır. Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği uyarınca, ihraççıların sermaye piyasası araçlarını doğrudan yurt dışında veya yurt içinde yerleşik kişilere borsada toptan satması işlemine Tahsisli Satış denir. Bu yöntem, halka arz usulüyle yapılan genel satışlardan farklı olarak, belirli bir grup yatırımcıya yönelik özel bir dağıtım mekanizmasıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Tertipli ihraç, düzenli olarak yapılan ve belirli prosedürlere tabi genel ihraçları ifade eder, toptan satışın özel bir türü değildir. B) Yatırımcı gruba sunum, satışın kendisinden ziyade potansiyel alıcılara bilgi verme sürecidir. D) Nitelikli yatırımcıya satış, alıcı kriterine dayalı bir sınıflandırmadır, satışın toptan/borsa üzerinden doğrudan yapılma şeklini tanımlamaz. E) Kurumsal yatırımcıya ihraç, mevzuatta bu spesifik tanımla geçen bir satış türü değildir.

Bilinmesi gereken kural: Sermaye piyasası araçlarının, yerleşik veya yerleşik olmayan kişilere doğrudan ve toptan şekilde borsada satılması işlemine "Tahsisli Satış" adı verilir.

Doğru cevap E şıkkıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, kaydi sermaye piyasası araçları nama veya hamiline yazılı olmalarına bakılmaksızın isme açılmış hesaplarda izlenir (I. ifade doğru). Bu araçlara ilişkin haklar Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından izlenir (II. ifade doğru). Kanun, kaydileştirilmesine karar verilen araçların tesliminin zorunlu olduğunu hükme bağlar (III. ifade doğru). Teslim edilmeyen araçlar, kaydileştirme kararından sonra borsada işlem göremez ve aracı kurumlarca alım satıma aracılık edilemez (IV. ifade doğru). Dolayısıyla verilen tüm ifadeler kanuna uygundur; yanlışı bulunamadığı için "Hiçbiri" seçeneği doğrudur.

I. Yanlış değildir; kanun isme açılmış hesap zorunluluğunu öngörür. II. Yanlış değildir; MKK hakların izlenmesinden sorumludur. III. Yanlış değildir; teslim, kaydileştirme sürecinin zorunlu bir parçasıdır. IV. Yanlış değildir; teslim edilmeyenler işlem göremez ve aracılık yapılamaz.

Bilinmesi gereken kural: Kaydi sermaye piyasası araçlarında isme açılmış hesap zorunluluğu, MKK izlemi, zorunlu teslim ve işlem yasağı hükümlerinin tamamı 6362 sayılı Kanun’un 13. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.

Doğru cevap B şıkkıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 5. maddesi, sermaye piyasası kurumlarını açıkça sayar. Bu kapsamda; Kollektif Yatırım Kuruluşları, Portföy Yönetim Şirketleri, İpotek Finansmanı Kuruluşları ve Merkezi Takas Kuruluşları, kanunda tanımlanan ve lisans alarak faaliyet gösteren "sermaye piyasası kurumları"dır. Ancak "İhraççı Kuruluşlar", sermaye piyasası kurumları listesinde yer almaz. İhraççılar, hisse senedi veya tahvil gibi menkul kıymetleri piyasaya sunan şirketlerdir (yani piyasanın "müşterileri" veya "katılımcıları"dır), ancak kendileri SPK lisanslı birer "kurum" olarak sınıflandırılmazlar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Kollektif Yatırım Kuruluşları, kanunda açıkça sayılan bir sermaye piyasası kurumudur. C) Portföy Yönetim Şirketleri, kanunda açıkça sayılan bir sermaye piyasası kurumudur. D) İpotek Finansmanı Kuruluşları, kanunda açıkça sayılan bir sermaye piyasası kurumudur. E) Merkezi Takas Kuruluşları, kanunda açıkça sayılan bir sermaye piyasası kurumudur.

Bilinmesi gereken kural: İhraççılar, menkul kıymet piyasasına katılan taraflar olsa da 6362 sayılı Kanun’a göre "sermaye piyasası kurumu" statüsünde değildirler; kurumlar lisanslı aracı kurumlardır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat, halka açık ortaklıkların kâr dağıtımında şeffaflık ve eşitlik ilkesini esas alır. D şıkkı, "pay sahibi dışındaki kişilere hiçbir hal ve şartta kârdan pay verilemez" ifadesiyle yanlıştır. Mevzuat, çalışanlara veya diğer üçüncü kişilere, şirketin kârından belirli oranlarda pay verilmesine (örneğin çalışanlara kâr payı) izin verir; bu durum "pay sahibi" tanımının ötesinde, kanunen öngörülen bir istisnadır. Dolayısıyla "hiçbir hal ve şartta" ifadesi mutlak ve hatalıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Halka açık ortaklıkların kâr dağıtım politikalarını genel kurulda belirlemesi zorunludur; bu ifade doğrudur. B) Kâr payı, payların ihraç tarihine bakılmaksızın eşit oranda dağıtılır; bu ifade doğrudur. C) Kâr payı, genel kurul kararıyla eşit veya farklı taksitlerle ödenebilir; bu ifade doğrudur. E) Yasal yedek akçeler ve esas sözleşmede belirtilen kâr payı ayrılmadan başka yedek ayrılmasına izin verilmez; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Kanunen öngörülen istisnalar (örneğin çalışanlara kâr payı) dışında kalan tüm kâr dağıtımları sadece pay sahipleri içindir, ancak "pay sahibi dışına hiçbir şekilde pay verilmez" ifadesi yanlıştır.

Doğru cevap B şıkkıdır. 6362 sayılı SPK’nın 12. maddesi uyarınca, aracı kurumun kurucu ortakları arasında başka bir sermaye şirketinde ortaklık veya yöneticilik bulunması yasak değildir. Mevzuat, bu kişilerin "mesleki yeterlilik" ve "dürüstlük" şartlarını taşımasını şart koşar; ancak başka bir şirkette görev yapmalarını doğrudan engellemez. Dolayısıyla B şıkkındaki "bulunmaması" ifadesi yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu (yani neden doğru ifade olduğu): A) Müflis veya konkordato durumunda olanlar, mali gücünü ve itibarını kanıtlayamadığı için kurucu olamaz (Doğru ifade). C) Önceki lisans iptali nedeniyle sorumluluğu tespit edilenler, dürüstlük şartını taşımadığı için kurucu olamaz (Doğru ifade). D) SPK’da yazılı suçlardan dolayı kesinleşmiş mahkûmiyeti olanlar, dürüstlük şartını taşımadığı için kurucu olamaz (Doğru ifade). E) Kurucuların gerekli mali güce ve itibara sahip olması zorunludur (Doğru ifade).

Bilinmesi gereken kural: Aracı kurum kurucu ortaklarının, başka bir sermaye şirketinde ortak veya yönetici olmaları yasak değildir; ancak müflis olmamaları, temiz mahkûmiyet kayıtlarına sahip olmaları ve yeterli mali güce sahip bulunmaları esastır.

Doğru cevap C) İhraç tavanı'dır.

Neden Doğru? İzahname ve İhraç Belgesi Tebliği hükümlerine göre, ortaklık hakkı vermeyen sermaye piyasası araçlarının (örneğin tahvil, bono vb.) halka arz edilmeksizin veya izahname geçerliliği süresince satışı için SPK’nın karar tarihinden itibaren bir yıl içinde satılabilecek azami nominal değere İhraç Tavanı denir. Bu kavram, şirketin belirli bir süre içinde piyasaya sürebileceği maksimum borçlanma aracını sınırlar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Arz sınırı: Mevzuatta bu spesifik tanım için kullanılan resmi terim değildir.
• B) Azami sermaye ihracı: Genel bir ifade olup, teblipte tanımlanan teknik terim değildir.
• D) Kayıtlı ihraç düzeyi: Bu terim, izahname ve ihraç belgesi tebliğinde geçen yasal tanım değildir.
• E) Sermaye artırım limiti: Sermaye artırımlarıyla ilgili bir sınırlamadır, borçlanma araçlarının satış tavanı ile ilgisi yoktur.

Bilinmesi gereken kural: Ortaklık hakkı vermeyen araçların, izahname geçerliliği veya halka arz dışı satışlarda bir yıllık süre içinde satılabilecek azami nominal değeri "İhraç Tavanı" olarak adlandırılır.

Doğru cevap B) Arz programı'dır.

Neden Doğru? Sermaye Piyasası Kanunu ve İzahname ve İhraç Belgesi Tebliği uyarınca, bir yatırım kuruluşunun (banka vb.) belirli bir süre içinde, aynı tür sermaye piyasası araçlarını (varant, sertifika vb.) tekrar tekrar ihraç edebilmesini sağlayan ve izahname hazırlama yükümlülüğünü kolaylaştıran yapıya Arz Programı denir. Bu program, ihraççıya esneklik sağlar ve yatırımcıya tek bir kapsamlı izahname sunulmasını mümkün kılar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) İzahname esası: Bu, bir ihraç türü veya plan adı değil, izahname hazırlanırken uyulması gereken genel ilkeleri ifade eden bir kavramdır.
• C) İhraç planı: Mevzuatta bu spesifik tanımlama için kullanılan yasal terim değildir; daha genel bir ifade olup "arz programı" kavramının yerini tutmaz.
• D) İhraç projesi: Sermaye piyasası mevzuatında "arz programı" yerine geçen resmi bir terim değildir ve tanımla uyuşmaz.
• E) İzahname dökümü: Bu, izahnamenin kendisi veya ekleri ile ilgili bir belge türüdür, ihraç planlama mekanizmasını ifade etmez.

Bilinmesi gereken kural: Belirli bir süre içinde aynı tür araçların tekrar tekrar ihraç edilmesine izin veren ve izahname yükümlülüğını düzenleyen yapıya mevzuatta "Arz Programı" denir.

Doğru cevap C şıkkıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPK Kanunu) ve ilgili düzenlemeler uyarınca, yatırım ortaklıklarının kuruluş ve faaliyet şartlarında ortaklar arasında portföy saklama hizmeti sunan bir anonim şirketin bulunması zorunlu kılınmamıştır. Yatırım ortaklıkları, SPK’nın belirlediği sermaye, kuruluş şekli ve payların tam ve nakden ödenmesi gibi şartlara uymakla yükümlüdür.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Ticaret unvanında “Yatırım Ortaklığı” ibaresinin bulunması zorunludur. B) Yatırım ortaklıkları kayıtlı sermayeli anonim ortaklık şeklinde kurulmalıdır. D) Payların nakit karşılığı çıkarılması ve kuruluş sırasında tam ve nakden ödenmesi zorunludur. E) Başlangıç sermayesinin SPK tarafından belirlenen asgari miktardan az olmaması zorunludur.

Bilinmesi gereken kural: Yatırım ortaklıklarının kuruluşunda, ortaklar arasında portföy saklama hizmeti sunan bir şirketin bulunması şartı aranmaz; bu hizmet genellikle bağımsız bir kurum tarafından sağlanır.

Doğru cevap E şıkkıdır. 6362 sayılı SPK Kanunu’nun 155. maddesi ve ilgili tebliğ hükümlerine göre, tasfiye halindeki şirketler birleşmeye katılamaz. Tasfiye süreci, şirketin likidasyonunu ve sona ermesini öngördüğü için birleşme gibi devamlılığı gerektiren işlemlerle bağdaşmaz. Bu nedenle E şıkkı, mevzuata uygun olarak "yanlış" olan ifadeyi içerir ve sorunun doğru cevabıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu (yani neden doğru ifadeler olduğu): A) Birleşme sözleşmesi, tarafların yönetim organları tarafından imzalanarak hazırlanır; bu zorunluluktur. B) Birleşme raporu, tarafların yönetim organları tarafından birlikte hazırlanabilir veya her biri kendi raporunu hazırlayabilir; bu seçenek doğrudur. C) Devrolunan şirket ortakları, devralan şirketin payları üzerinde hak iddia edebilir; bu hakları korunur. D) Geçmiş yıl zararı olan şirket, sadece bu zararı karşılayacak özkaynağa sahip başka bir şirketle birleşebilir; bu sınırlama doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Tasfiye halindeki şirketler, hukuki kişiliklerinin sona erme sürecinde oldukları için birleşme işlemine taraf olamazlar.

Doğru cevap E şıkkıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 11. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre, payları borsada işlem görenler ile kitle fonlaması yapanlar hariç tutulmak kaydıyla, pay sahibi sayısı 500’ü aşan anonim ortaklıkların payları halka arz olunmuş sayılır. Bu ortaklıklar da halka açık ortaklık hükümlerine tabi olur. Dolayısıyla boşluğa "500" gelmelidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) 100 sayısı, halka açıklık eşiği olarak kanunda öngörülmemiştir. B) 200 sayısı, halka açıklık için belirlenen yasal sınır değildir. C) 300 sayısı, mevzuatta halka açıklık kriteri olarak yer almaz. D) 400 sayısı, kanunda belirtilen pay sahibi sayısı eşiği değildir.

Bilinmesi gereken kural: Halka açık ortaklık statüsü kazanmak için, borsada işlem gören veya kitle fonlaması yapanlar hariç, anonim ortaklıklarda pay sahibi sayısının 500’ü aşması gerekir.

Doğru cevap B'dir. Sermaye Piyasası Mevzuatı'na göre, halka açık ortaklıklarda yönetim kontrolü; oy haklarının %50'sinden fazlasının tek başına (A şıkkı) veya birlikte hareket edenlerle birlikte (C şıkkı) elde edilmesi, ayrıca yönetim kurulunun salt çoğunluğunu seçme veya aday gösterme hakkını veren imtiyazlı paylara sahip olunması (D ve E şıkları) şeklinde tanımlanır. Bu durumlar, ortaklığın yönetime doğrudan hakimiyet kurmasını sağlar.

B şıkkı ise yanlıştır çünkü mevzuat, yönetim kontrolünü belirlerken sadece "yönetim kontrolüyle ilgili alanlar dışında" imtiyaz tanıyan payları dikkate almaz. Kontrolün varlığı, oy hakkı veya yönetim kurulu üyeliği gibi temel yetkilerle ölçülür. Yönetimle ilgili olmayan imtiyazlar (örneğin kar payı önceliği), yönetim kontrolü kurma yetkisi vermediği için bu kapsamda değerlendirilmez. Dolayısıyla, yönetimle ilgili olmayan imtiyazlı paylara sahip olmak, yönetim kontrolünün elde edildiği kabul edilmez.

Bilinmesi gereken kural: Yönetim kontrolü; oy haklarının yarısından fazlası veya yönetim kurulunun salt çoğunluğunu belirleme yetkisiyle sağlanır; yönetimle ilgili olmayan imtiyazlar kontrol sayılmaz.

Doğru cevap A şıkkıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, Merkezi Takas Kuruluşları (MKT); borsalarda işlem gören araçların teslimi, bedel ödemeleri ve teminat yükümlülüklerinin ifası gibi takas ve teminat işlemlerini yürütmekle yükümlüdür. MKT, bu işlevleri yerine getirmek için anonim ortaklık şeklinde kurulmuş özel hukuk tüzel kişiliğidir. Dolayısıyla soruda tanımlanan görevler doğrudan MKT’nin yetki alanına girer.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: B şıkkındaki Merkezi Saklama Kuruluşları, araçların saklanması ve kayıtlarının tutulması ile ilgilenir, takas işlemi yapmaz. C şıkkındaki Veri Depolama Kuruluşları, piyasa katılımcılarının veri depolama hizmetlerini sunar, takas yetkisi yoktur. D şıkkındaki Merkezi Kayıt Kuruluşları, menkul kıymetlerin kayıtlı olduğu merkezi defteri yönetir, bedel ve teslim işlemlerini yürütmez. E şıkkındaki Kolektif Yatırım Kuruluşları ise yatırımcılardan toplanan fonları yöneten yatırım araçlarıdır, piyasa altyapı kuruluşu değildir.

Bilinmesi gereken kural: Merkezi Takas Kuruluşları, sermaye piyasası işlemlerindeki takas, teminat ve bedel ödemelerinin yürütülmesinden sorumlu tek kuruluştur.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 131. maddesi uyarınca, kamuyu aydınlatma belgelerindeki hatalı bilgilerden doğan sorumluluk, belirli istisnalar dışında kabul edilir. Doğru cevap olan B şıkkı yanlıştır çünkü kanun, sorumluluğu hafifleten veya kaldıran sözleşme hükümlerinin geçersiz olduğunu açıkça hükme bağlar. Yatırımcı koruması kamu düzeni kapsamında olduğundan, şirketler bu sorumluluktan kaçamaz.

Diğer şıkların neden doğru (yani sorunun "yanlış olanı" sorması nedeniyle elendiği) hususları şöyledir: A şıkkı doğrudur; işlem belgeden bağımsızsa tazminat hakkı doğmaz. C şıkkı doğrudur; hata bilinen halde işlem yapmak, iyi niyet ve güven ilkesine aykırıdır. D şıkkı doğrudur; düzeltme işlem öncesi yapıldıysa zarar oluşmamıştır. E şıkkı doğrudur; hata ile zarar arasında nedensellik bağı yoksa (hata olmasa da zarar edilecekti) tazminat yükümlülüğü doğmaz.

Bilinmesi gereken kural: Sermaye piyasasında kamuyu aydınlatma sorumluluğu zorunludur ve bu sorumluluğu sınırlayan veya ortadan kaldıran her türlü sözleşme hükmü hukuka aykırıdır ve geçersiz sayılır.

Doğru cevap A şıkkıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 157. maddesi hükmüne göre, halka açık ortaklıkların finansal tablolarına göre üst üste beş yıl zarar etmesi durumunda, SPK’nın belirlediği esaslar çerçevesinde Kurul kararıyla ortakların oy hakkı ve yönetim kurulunda temsil edilme imtiyazları kaldırılabilir. Bu düzenleme, sürekli zarar eden şirketlerde hissedarların yönetim üzerindeki etkisini kısıtlayarak piyasa güvenliği ve şeffaflığı amaçlar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B şıkkı yanlıştır çünkü kanun kâr payı ve tasfiye payı imtiyazından değil, yönetimle ilgili haklardan bahseder. C şıkkı yanlıştır çünkü zarar süresi üç yıl değil, üst üste beş yıldır. D şıkkı yanlıştır çünkü süre “on yıl içinde beş yıl” değil, “üst üste beş yıl” şeklinde kesintisiz bir dönem gerektirir. E şıkkı yanlıştır çünkü kâr payı imtiyazı kaldırılmaz, sadece oy hakkı ve yönetim kurulunda temsil hakkı askıya alınır.

Bilinmesi gereken kural: Halka açık şirketlerde üst üste beş yıl zarar, oy hakkı ve yönetim kurulunda temsil imtiyazlarının SPK kararıyla kaldırılmasını gerektirir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Sermaye Piyasası Kurulu’nun 23/06/2013 tarihli ve 14/6/2013 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan "Birleşme ve Bölünme Tebliği"ne göre; bölünen şirketin, bölünmeye konu malvarlığının başka bir şirkete ayni sermaye olarak konulduğu ve devrin karşılığında bölünen şirketin devralan şirket sermayesinde pay sahibi olduğu işlem, İştirak modeliyle kısmi bölünme olarak tanımlanır. Bu modelde, bölünen şirket malvarlığını devrederek karşılığında hisse senedi alır ve böylece devralan şirketin iştiraki haline gelir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir:

• A) Devir yoluyla kısmi bölünme: Bu modelde malvarlığı devredilir ancak bölünen şirket devralan şirketin sermayesinde pay sahibi olmaz; aksine nakit veya diğer varlıklar karşılığında malvarlığını devreder.
• B) Birleşme yoluyla kısmi bölünme: Bu ifade mevzuatta geçerli bir bölünme türü değildir; birleşme ve bölünme ayrı hukuki işlemlerdir.
• C) Arz yoluyla kısmi bölünme: Arz yoluyla bölünmede, bölünen şirketin hisseleri halka arz edilir ve bu suretle hissedarlar doğrudan devralan şirketin hissedarı olur, iştirak ilişkisi kurulmaz.
• E) Takas yoluyla kısmi bölünme: Takas işlemi, birleşme ve bölünme tebliğinde tanımlanan standart bir kısmi bölünme türü değildir.

Bilinmesi gereken kural: Bölünen şirket, devir karşılığında devralan şirketin hissesini alarak onun iştiraki haline gelirse bu işlem "İştirak modeliyle kısmi bölünme" olarak adlandırılır.

Doğru cevap B şıkkıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPK Kanunu) ve ilgili düzenlemeler uyarınca, değişken sermayeli yatırım ortaklıklarının kurucu payları ihraç edilebilir. Bu paylar, sermaye taahhüdünü yerine getiren kuruculara tahsis edilir ve SPK mevzuatı bu ihlali yasaklamaz; aksine kuruluş sürecinin bir parçası olarak öngörülür. Dolayısıyla "ihraç mümkün değildir" ifadesi hukuka aykırıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Doğrudur; sermaye yapısı yatırımcı ve kurucu paylarından oluşur. C) Doğrudur; değişken sermayeli yapıda payların itibari değeri yoktur. D) Doğrudur; kurucu payları taahhüt karşılığı kuruculara verilir. E) Doğrudur; yatırımcı payları sadece iktisadi hak verir, idari hak (oy gibi) vermez.

Bilinmesi gereken kural: Değişken sermayeli yatırım ortaklıklarında kurucu payları ihraç edilebilir ve payların itibari değeri bulunmaz.

Doğru cevap C şıkkıdır. SPK Kanunu’nun 104. maddesi uyarınca, tedrici tasfiye sürecinde iflas kararı verilebilmesi için tazmin talebinde bulunanların üçte biri değil, üçte ikisi (2/3) oranında talepte bulunması gerekir. Bu oran hatası, C şıkkını yanlış kılan temel mevzuat ihlalidir.

Diğer şıkların analizine gelirsek: A şıkkı doğrudur çünkü tasfiye sürecinde yetkiler Yatırımcı Tazmin Merkezi’ne (YTMD) geçer. B şıkkı doğrudur; ödeme durur ve mal varlığı üzerinde sadece YTMD tasarruf hakkına sahiptir. D şıkkı doğrudur; tasfiye sonuçlandığında eski organlar yetkilerini otomatik olarak geri alır. E şıkkı doğrudur; SPK, portföy yönetimini başka bir kuruluşa devredebilir.

Bilinmesi gereken kural: Tedrici tasfiye sürecinde iflas kararı alınabilmesi için, tazmin talebinde bulunanların üçte biri değil, üçte ikisinin (2/3) talebi gerekmektedir. Bu kritik oranı ezberlemek, sınavda bu tuzaktan kaçmanızı sağlar.

Doğru cevap A şıkkıdır. Soruda tanımlanan özellikler, Yabancı Sermaye Piyasası Araçları ve Depo Sertifikaları ile Yabancı Yatırım Fonu Payları Tebliği uyarınca Depo Sertifikası tanımına birebir uyar. Depo sertifikası, saklama kuruluşunda depolanan yabancı menkul kıymetleri temsilen ihraç edilen, sahibine asıl varlığın haklarını aynen sağlayan ve nominal değeri TL veya döviz cinsinden ifade edilen bir sermaye piyasası aracıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: Tahvil ve bono, borçlanma aracı oldukları için menkul kıymet temsili belgeleri değildir; türev araçlar, asıl varlığın fiyat hareketlerinden türeyen sözleşmelerdir ve doğrudan varlık temsili yapmaz; yatırım sözleşmesi ise fon paylarını ifade eden hukuki bir metindir, depo sertifikası değildir.

Bilinmesi gereken kural: Depo sertifikası, yabancı menkul kıymetlerin Türkiye’de işlem gören, sahiplerine asıl varlığın tüm haklarını aynen sağlayan ve nominal değeri TL veya döviz cinsinden belirlenen bir temsil belgesidir.

Doğru cevap E şıkkıdır. SPK Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca, Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM) anonim şirket usulüne göre kurulmuş olsa da özel hukuk hükümlerine tabi değildir; kamu tüzel kişiliğine sahiptir. Bu nedenle I. ifade yanlıştır.

II. ifade doğrudur; yatırım kuruluşlarının YTM’ye üye olması zorunludur. III. ifade doğrudur; YTM’nin mal varlığı, kanunda belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz ve teminat gösterilemez. IV. ifade doğrudur; YTM, SPK tarafından idare ve temsil edilir.

Diğer şıkların analizi: A şıkkı yanlıştır çünkü I. ifadeyi içeren D şıkkı ve E şıkkı daha kapsamlı ve doğrudur; ayrıca A şıkkı IV. doğru ifadeyi dışlar. B şıkkı yanlıştır çünkü II. doğru ifadeyi dışlar. C şıkkı yanlıştır çünkü I. ifade yanlıştır. D şıkkı yanlıştır çünkü I. ifade yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: YTM, SPK tarafından idare edilen, yatırım kuruluşlarının üyesi olduğu ve mal varlığı kısıtlı olan, özel hukuk hükümlerine tabi olmayan bir kamu tüzel kişiliğidir.

Doğru cevap D şıkkıdır. SPK Kanunu’nun 30. maddesi uyarınca, merkezî saklama kuruluşu olarak İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. ile Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası birlikte görev yapar. Şık D, sadece İTSB’yi göstererek yasal düzenlemeyi eksik ve yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A: Kanun, merkezî saklama kuruluşlarının anonim ortaklık şeklinde özel hukuk tüzel kişiliği taşıdığını açıkça hükme bağlar.
• B: Kuruluş izni, SPK’nın uygun görüşü alınarak ilgili Bakanlık tarafından verilir; bu prosedür doğrudur.
• C: Faaliyete başlama izni SPK’ya aittir; bu da mevzuata uygundur.
• E: SPK, merkezî saklama kuruluşlarının denetim ve gözetiminden sorumlu tek mercidir; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Merkezi saklama hizmeti, İTSB ve TCMB tarafından birlikte yürütülür; sorularda tek bir kurum gösteriliyorsa bu yanlıştır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili Tebliğ’e göre, halka açık ortaklıklarda ayrılma hakkı kullanım fiyatı, payın nominal değeri ile genel kurul toplantı tarihindeki borsa fiyatının küçük olanıdır. E şıkkında "büyük olanı" ifadesi kullanıldığı için yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Önemli işlemde olumsuz oy verip muhalefeti tutanağa geçirenler ayrılma hakkına sahiptir; bu ifade doğrudur. B) Oy hakkı haksız yere kısıtlanırsa muhalefet şartı aranmaz; bu ifade doğrudur. C) Toplantı çağrısı usulsüzse muhalefet şartı aranmaz; bu ifade doğrudur. D) Ortaklık, ayrılmak isteyen pay sahibinin talebi üzerine payları satın almakla yükümlüdür; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Halka açık ortaklıklarda ayrılma hakkı fiyatı, nominal değer ile borsa fiyatından küçük olanıdır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Hakkında Tebliğ’in 16. maddesi uyarınca, halka arz edilen sermaye piyasası araçlarının nominal değerinin en az %10’u yurt içi bireysel yatırımcılara, %10’u ise yurt içi kurumsal yatırımcılara tahsis edilmelidir. Bu kural, halka arzların yerel yatırımcılar tarafından desteklenmesini ve piyasanın likiditesinin artmasını hedefler.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B şıkkı, kurumsal yatırımcı için %20 gibi hatalı bir oran öngörmektedir. C şıkkı, kurumsal yatırımcı için %30 gibi yanlış bir tahsis oranı sunmaktadır. D şıkkı, bireysel yatırımcı için %20 gibi hatalı bir oran belirtmektedir. E şıkkı ise her iki grup için de %20 gibi yanlış bir oran öngörmektedir.

Bilinmesi gereken kural: Halka arzlerde yurt içi bireysel ve kurumsal yatırımcılara ayrı ayrı en az %10’luk tahsis oranı uygulanır.

Bu kuralı ezberlerken "bireysel ve kurumsal ikisi de %10" şeklinde basit bir kural oluşturabilirsiniz. Sınavda bu oranların toplamının %20 olduğunu, ancak her birinin ayrı ayrı %10 olarak hesaplanması gerektiğini unutmayın.

Doğru cevap E şıkkıdır. 6362 sayılı SPK’nın 13. maddesinin 3. fıkrasına göre, borsaların ve piyasa işleticilerinin esas sözleşme değişiklikleri Sermaye Piyasası Kurulunun uygun görüşüne tabidir ancak Cumhurbaşkanının iznine gerek yoktur. Bu nedenle E şıkkındaki "Cumhurbaşkanının iznine tabidir" ifadesi mevzuata aykırıdır ve yanlıştır.

Diğer şıkların analizi şöyledir: A) Doğrudur; SPK’ya göre bu kurumlar anonim şirket olmak zorundadır ve payları nama yazılıdır. B) Doğrudur; kuruluş iznini alan borsalar bir yıl içinde faaliyet izni almadığı takdirde kuruluş izni iptal edilir. C) Doğrudur; borsalara karşı açılacak davalara adli yargıda bakılır. D) Doğrudur; borsalar, piyasa işleticileri ile anlaşma yaparak birden fazla işleticinin görev almasına izin verebilir.

Bilinmesi gereken kural: Borsaların ve piyasa işleticilerinin esas sözleşme değişiklikleri yalnızca SPK’nın uygun görüşüne tabidir; Cumhurbaşkanının onayına veya iznine gerek bulunmamaktadır.

Doğru cevap C şıkkıdır. 6362 sayılı SPK’nın 13. maddesi ve ilgili Tebliğ’e göre, yatırım kuruluşlarının kendi portföyleri için, müşteri hizmeti sunma amacı olmaksızın gerçekleştirdikleri işlemler "izin" kapsamına girmez; bunlar kuruluşa özgü kendi işlem yetkinin bir parçasıdır. Dolayısıyla bu faaliyet için Kurul’dan ayrıca izin alınması gerekmez.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A şıkkı yanlıştır çünkü emir alma ve iletme, izin gerektiren temel yatırım hizmetlerinden biridir. B şıkkı yanlıştır çünkü alım-satım gerçekleştirme (trading), izin alınarak yapılabilen bir yatırım faaliyetidir. D şıkkı yanlıştır çünkü halka arzda satışa aracılık, izinli faaliyetler listesindedir. E şıkkı yanlıştır çünkü portföy yönetimi ve saklama, Kurul iznine tabi yatırım hizmetlerindendir.

Bilinmesi gereken kural: Yatırım kuruluşlarının kendi hesabına ve kendi riskiyle yaptığı işlemler, müşteriye hizmet amacı taşımadığı için Sermaye Piyasası Kurulu’ndan izin almaz; ancak müşteri adına yapılan tüm hizmet ve faaliyetler için izin şarttır.

SPK Kanunu’nun 28. maddesi, Kurul’un sermaye piyasası kurumlarının hukuka aykırı faaliyetlerini durdurmak için gerekli tedbirleri alma yetkisini açıkça düzenler. Bu kapsamda; ilgili birimlerden aykırılıkların giderilmesini isteme (I), faaliyet kapsamını sınırlandırma (II), faaliyetleri geçici olarak durdurma (III) ve faaliyetleri tamamen iptal etme (IV) yetkileri bulunmaktadır. Dolayısıyla tüm maddeler doğrudur ve doğru cevap E şıkkıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı, IV. maddenin (faaliyetin tamamen iptali) de Kanun’daki yetkiler arasında yer almasından dolayı eksiktir. B şıkkı, III. maddeyi (geçici durdurma) içermediği için yanlıştır. C şıkkı, II. maddeyi (kapsam sınırlandırma) dışladığı için hatalıdır. D şıkkı ise I. maddeyi (giderilmesini isteme) atladığı için doğru değildir.

Bilinmesi gereken kural: SPK Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca Kurul, hukuka aykırılık durumunda kurumun faaliyetini tamamen iptal etme dahil olmak üzere en ağır tedbirleri de dahil olmak üzere tüm idari yaptırım ve tedbirleri uygulama yetkisine sahiptir.

Doğru cevap D şıkkıdır. 6362 sayılı SPK Kanunu ve ilgili tebliğlere göre gayrimenkul sertifikası ihraç etmek isteyen şirketlerin sermaye yapısında kamu iktisadi kuruluşlarına ait belirli bir yüzde bulunması zorunlu değildir. Bu şık, mevzuatta yer almayan uydurma bir kısıtlamadır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A şıkkı yanlıştır çünkü ihraççının geçmişte benzer projeleri başarıyla tamamlamış olması, yetkinliğini kanıtlamak için zorunlu bir şarttır. B şıkkı yanlıştır çünkü proje arazisinin mülkiyetinin ihraççıya ait olması, projenin güvenliği açısından temel bir gerekliliktir. C şıkkı yanlıştır finansal sağlamlığı gösteren özkaynakların sermayeden yüksek olması, iflas riskini azaltmak için aranır. E şıkkı yanlıştır çünkü yatırımcı güvenliği adına derecelendirme kuruluşundan yatırım yapılabilir not almak zorunludur.

Bilinmesi gereken kural: Gayrimenkul sertifikası ihraççıları için kamu iktisadi kuruluşlarına ait sermaye oranı gibi bir şart yoktur; bunun yerine geçmiş tecrübe, arsa mülkiyeti, finansal güç ve derecelendirme notu gibi gerçekçi risk azaltıcı unsurlar aranır.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 6. maddesinde tanımlanan Piyasa Bozucu Eylem, makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan, piyasaların güven, açıklık ve istikrarını bozan ve suç teşkil etmeyen davranışlardır. Soruda bu tam tanım yer aldığı için A şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir:

• B) Spekülatif eylem: Kanunda piyasa bozuculuğun yasal bir tanımı veya suç unsuru olarak bu ifade yer almaz; spekülasyon piyasa dinamiklerinin bir parçasıdır.
• C) Karşılıklı eylem: Bu terim kanunda piyasa bozuculuk kapsamında tanımlanmamıştır ve yasal karşılığı yoktur.
• D) Manipülatif eylem: Manipülasyon genellikle suç unsuru taşıyan veya kasıtlı fiyat yapaylığı yaratan eylemleri ifade ederken, soruda açıkça "suç oluşturmayan" ifadesi kullanılmıştır.
• E) Suistimal içeren eylem: Bu ifade daha çok iç bilgiye dayalı işlemleri veya görev suiistimalini çağrıştırır, sorudaki genel piyasa güveni ihlali tanımına uymaz.

Bilinmesi gereken kural: 6362 sayılı Kanun’a göre, makul gerekçesi olmayan ve piyasaların istikrarını bozan ancak suç sayılmayan davranışlara "Piyasa Bozucu Eylem" denir.

Doğru cevap D şıkkıdır.

Neden Doğru? SPK’nın 12/1 sayılı Tebliği’ne göre halka arz edilmeksizin nitelikli yatırımcılara satışta; satışın yalnızca nitelikli yatırımcılara yönelik çağrı veya önceden belirlenme suretiyle yapılması (I. madde) zorunludur. Ayrıca, bu satışlarda yatırımcı sayısı yönünden bir kısıtlama yoktur (III. madde). Son olarak, nitelikli yatırımcı statüsündeki gerçek veya tüzel kişilerin sahip olduğu tüm tekil hesapları nitelikli kabul edilir (IV. madde). Bu üç ifade mevzuata tam uygundur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• II. Şık Yanlış: Nitelikli yatırımcılara satışlarda 150 kişi sınırı aranmaz; bu sınır sadece halka arz dışı satışlarda "nitelikli olmayan" yatırımcılara yönelik durumlarda veya halka arz kriterlerinde geçerlidir.
• III. Şık Doğru: Yukarıda açıklandığı gibi, nitelikli yatırımcılara satışta sayı sınırı yoktur.
• IV. Şık Doğru: Nitelikli statüsü, kişinin sahip olduğu tüm hesapları kapsar.

Bilinmesi Gereken Kural: Nitelikli yatırımcılara yapılan halka arz dışı satışlarda yatırımcı sayısı sınırı yoktur ve tüm hesaplar nitelikli kabul edilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 108. maddesi uyarınca, münhasıran kira sertifikası ihraç etmek üzere kurulan anonim ortaklıklara "Varlık Kiralama Şirketleri" denir. Bu şirketlerin temel amacı, varlıkları kiralamak ve bu faaliyet kapsamında kira sertifikası ihraç etmektir. Dolayısıyla kanun tanımı gereği C şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkındaki gayrimenkul yatırım şirketleri, sermaye piyasası araçlarını ve gayrimenkulleri portföyünde bulundurmayı amaçlar; B şıkkındaki gayrimenkul kiralama şirketleri ise münhasıran gayrimenkul kiralama yapar, kira sertifikası ihraç etme yetkisine sahip değildir; D şıkkındaki varlık finansman şirketleri, finansal kiralama ve faktoring gibi farklı faaliyetler yürütür; E şıkkındaki yatırım şirketleri ise yatırımcı fonlarını çeşitli sermaye piyasası araçlarına yönlendirir.

Bilinmesi gereken kural: 6362 sayılı SPK Kanunu’na göre, münhasıran kira sertifikası ihraç eden anonim ortaklıklar "Varlık Kiralama Şirketleri" olarak adlandırılır.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 106. maddesinde düzenlenen "Sermaye Piyasası Suçları" kapsamında, piyasa bütünlüğünü zedeleyen ve yatırımcıyı korumayı amaçlayan eylemler sayılmıştır.

A şıkkı doğrudur çünkü azınlık paylarının temsilinde kurallara uyulmaması, kanunun 106. maddesinde açıkça suç olarak tanımlanmamış olup daha çok idari yaptırım ve şirketler hukuku düzenlemesi alanına girer. Diğer şıklar ise doğrudan suç kapsamındadır: B şıkkı (Piyasa dolandırıcılığı), C şıkkı (Usulsüz halka arz ve izinsiz faaliyet) ve E şıkkı (Muhasebe kayıtlarında usulsüzlük) maddenin 1, 2 ve 3. bentlerinde açıkça suç olarak sayılmıştır. D şıkkı ise kanunun 106. maddesinin 4. bendinde, yetkili makamlara bilgi ve belge vermeme veya denetimi engelleme hallerinin suç teşkil ettiğini hükme bağlar.

Bilinmesi gereken kural: Sermaye piyasası suçları, piyasa manipülasyonu, sahte bilgi ve izinsiz faaliyet gibi doğrudan piyasa güvenini sarsan eylemleri kapsar; azınlık hakları ihlalleri ise genellikle idari yaptırım konusu olur.

Doğru cevap C şıkkıdır. 6362 sayılı Kanun ve ilgili Tebliğ uyarınca, halka açık ortaklıkların birleşme, bölünme ve tür değiştirme gibi işlemleri için özel durum açıklamasının yapıldığı tarihten itibaren 3 ay içinde hiçbir pay sahibinin itirazının olmaması şartıyla işlem gerçekleştirilebilir. Şık C'de süre "1 ay" olarak belirtilmiş olup bu süre mevzuata aykırıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Önemli işlemler için YK kararı ve genel kurul onayı zorunludur; bu ifade doğrudur. B) Genel kurulun genel yetki vermesi, tek tek onay yükümlülüğünü kaldırmaz; bu ifade doğrudur. D) Düzenlemelere uyulmaması durumunda SPK, 30 gün içinde durumun eski haline getirilmemesi için idari para cezası uygulayabilir; bu ifade doğrudur. E) SPK, TTK hükümleri çerçevesinde iptal davası açma yetkisine sahiptir; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Halka açık ortaklıklarda birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemlerinde itiraz süresi 3 aydır, 1 ay değildir.

Doğru cevap A şıkkıdır. 6362 sayılı SPK’nın 46. maddesine göre yatırım fonları, tüzel kişiliği bulunmayan, kendi mal varlığına sahip bağımsız varlık bütçeleridir. Bu nedenle fonun mal varlığı, portföy yönetim şirketi veya saklama kuruluşunun kendi mal varlığından tamamen ayrıdır ve onları kapsamaz. A şıkkı, fon varlığını bu kurumların mal varlığıyla eşitlediği için mevzuata aykırıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B şıkkı, fonların tüzel kişiliği olmayan ve iç tüzükle kurulan varlıklar olduğunu doğru tanımlar. C şıkkı, fon varlığının kamu yönetimine devri halinde dahi korunacağını, yani başka amaçla kullanılamayacağını doğru ifade eder. D şıkkı, tasfiye durumunda hak sahiplerine öncelikli ödeme yapılacağını, diğer yükümlülüklerin buna müteakip görüleceğini doğru belirtir. E şıkkı ise fon varlığı ile yönetim şirketinin kendi borçları arasında mahsup yasağını doğru hükmeder.

Bilinmesi gereken kural: Yatırım fonları tüzel kişiliği olmayan, yönetim şirketi ve saklama kuruluşunun mal varlığından bağımsız, izole edilmiş özel varlık bütçeleridir.