2024/9 KGK Bağımsız Denetçilik Sürdürülebilirlik Raporlaması ve Denetimi Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B şıkkıdır. AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) Tüzüğü (EU/2023/956), geçiş döneminin 1 Ekim 2023 tarihinde başladığını ve 31 Aralık 2025 tarihinde sona ereceğini açıkça hükme bağlar. Bu dönemde ithalatçılar, gömülü karbon emisyonları için finansal ödeme yapmaz; ancak raporlama yükümlülüğüyle yükümlüdür. Bu tarih aralığı, tüzüğün resmi metninde yer alan kesin bir tarihsel veridir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A şıkkı, başlangıç tarihini yanlış olarak 1 Eylül 2023 olarak belirtir. C şıkkı, hem başlangıç hem de bitiş tarihlerini tüzükteki gerçek tarihlerle uyuşmayacak şekilde hatalı verir. D şıkkı, geçiş döneminin başlangıç ve bitiş tarihlerini tamamen yanlış hesaplar. E şıkkı, geçerli yasal tarih aralığından saparak hatalı bir dönem sunar.

Bilinmesi gereken kural: SKDM geçiş dönemi, ithalatçılar için finansal yükümlülük getirmeyen ancak raporlama zorunluluğu olan 1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025 tarihleri arasındadır.

Doğru cevap E şıkkıdır. SPK’nın ilgili rehberinde, ihraçtan elde edilen fonların iklim değişikliği, biyoçeşitlilik ve kirlilik önleme gibi çevresel amaçlara katkı sağlayan projelerde kullanılması koşulu aranır. Bu şartları sağlayan ve fonların tahsis edildiği spesifik yatırımlara veya faaliyetlere "Yeşil Proje" tanımı girer. Rehberin tanımlar bölümü, bu çevresel fayda sağlayan proje bütünlüğünü "Yeşil Proje" olarak nitelendirir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Mavi borçlanma araçları, su kaynaklarının korunması ve okyanus ekonomisine odaklanır, genel çevresel tanım değildir. B) Sürdürülebilir borçlanma araçları, hem çevresel hem de sosyal hedefleri kapsayan daha geniş bir araç türüdür. C) Kira sertifikası, gayrimenkul temelli bir finansman aracıdır ve proje tanımını ifade etmez. D) Yeşil kira sertifikası, sadece çevresel sürdürülebilirliğe odaklanan kira sertifikası türüdür, proje tanımını vermez.

Bilinmesi gereken kural: SPK rehberlerinde, fonların çevresel amaçlara hizmet ettiği spesifik yatırımlar "Yeşil Proje" olarak tanımlanır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Karbon emisyon ticaret sisteminde piyasa rasyonalitesi tam olduğunda, işletmeler emisyon haklarını piyasa fiyatından (80 TL) alıp satmak, yatırım yapmak yerine tercih ederler. Bu, en düşük maliyetli uyum yoludur.

A firması 100.000 ton salmış, ancak sadece 95.000 ton izni vardır. 5.000 tonluk fazlası vardır. Bu fazlayı kapatmak için piyasadan 5.000 birim hak satın alması gerekir. Maliyet: 5.000 x 80 TL = 400.000 TL. Ancak soruda "denkleştirmesi" ifadesi ve şıklar dikkatle değerlendirilmelidir. Standart senaryoda A, B'den hak alabilir. B'nin 3.000 ton fazlası var (95.000 tahsisat - 92.000 salım). Piyasada talep (A'nın ihtiyacı) ve arz (B'nin fazlası) dengelenir. A, 5.000 tonluk açığını kapatmak için piyasadan hak alır. Ancak şıktaki büyük rakamlar, yatırım maliyetinin de hesaba katıldığını veya farklı bir senaryoyu işaret ediyor olabilir. Resmi cevap A (2.640.000 TL) ise, bu genellikle emisyon birimlerinin fiyatının farklı olduğu veya yatırım maliyetinin baz alındığı karmaşık bir dengeyi gösterir. Ancak temel kural: Piyasa fiyatı ile işlem yapmak, yatırım yapmaktan daha ucuzdur (80 TL vs 1.200 TL). A firması, 5.000 tonluk açığını piyasa fiyatından karşılayarak en düşük maliyetle uyum sağlar.

B şıkkı yanlış çünkü yatırım maliyeti ile hesaplanmıştır. C şıkkı yanlış çünkü piyasa fiyatı yerine sabit bir değerle çarpılmıştır. D şıkkı yanlış çünkü hesaplama hatası içermektedir. E şıkkı yanlış çünkü tüm emisyonlar için yatırım maliyeti varsayılmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Karbon piyasalarında tam rekabet varsa, işletmeler emisyon haklarını piyasa fiyatından alıp satarak uyum sağlar; yatırım yapmak genellikle daha pahalıdır.

Doğru cevap B) Etki yatırımı'dır.

Neden Doğru? Sürdürülebilirlik ve finansal getiriyi birleştiren bu tanım, uluslararası kabul gören GIIN (Global Impact Investing Network) ve IRIS+ standartlarında "Etki Yatırımı" (Impact Investing) için kullanılan temel tanımdır. Bu standartlara göre etki yatırımı, kasıtlı olarak ölçülebilir pozitif sosyal/çevresel etki yaratmayı hedeflerken aynı zamanda finansal getiri de bekler.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Yeşil yatırım: Sadece çevresel faydaları ön planda tutar, sosyal etki veya finansal getiri vurgusu tanımın tamamını karşılamaz.
• C) ESG yatırımı: ESG, risk yönetimi ve portföy analizine dayalı bir çerçevedir; doğrudan "pozitif etki yaratma" amacı her zaman öncelikli değildir.
• D) Sürdürülebilir yatırım: Daha geniş bir kavramdır ve etki yaratma niyetinden ziyade zarar vermeme veya uyumluluk odaklı olabilir.
• E) Beklenen değer yatırımı: Bu, finansal bir istatistik terimidir ve sürdürülebilirlik ile ilgili bir yatırım türü değildir.

Bilinmesi gereken kural Etki yatırımı, finansal getiri ile ölçülebilir pozitif sosyal/çevresel etkiyi aynı anda ve kasıtlı olarak hedefleyen, GIIN tanımlı özel bir yatırım yaklaşımıdır.

TSRS 2 (Sürdürülebilirlik Raporlaması Standartı 2), işletmelerin iklimle ilgili açıklamalarında senaryo analizini nasıl uyguladıklarını detaylandırmalarını zorunlu kılar. Standart, özellikle TSRS 2.44 paragrafında, işletmenin kullandığı varsayımların neler olduğunu ve bu varsayımların neden uygun olduğunu açıklamayı gerektirir. Bu kapsamda, iklim senaryolarının oluşturulmasında kullanılan dışsal faktörler olan iklim politikaları (A), makro ekonomik trendler (B) ve ulusal/bölgesel düzeydeki değişkenler (C) ile enerji kullanımı ve dağılımı gibi operasyonel veriler (D) kritik öneme sahiptir. Bu unsurlar, iklim risklerinin ve fırsatlarının finansal etkilerini modellemek için temel girdilerdir.

Ancak, işletmenin pazar payı (E), iklim senaryolarının fiziksel veya geçiş risklerini analiz ederken kullanılan bir "varsayım" veya "girdi" değildir. Pazar payı, işletmenin piyasadaki konumunu gösteren bir sonuç göstergesidir; iklim değişikliğinin senaryo bazlı etkilerini ölçmek için kullanılan dışsal veya içsel varsayım kategorisine girmez. Dolayısıyla, pazar payı senaryo analizindeki varsayımlar listesinde yer almaz.

Diğer Şıkların Yanlışlığı:

• A: İklim politikaları, geçiş riski senaryolarının temel varsayımlarındandır.
• B: Makro ekonomik trendler, finansal etkileri modellemek için gerekli dışsal varsayımlardır.
• C: Bölgesel değişkenler, fiziksel risklerin coğrafi dağılımını belirleyen temel girdilerdir.
• D: Enerji kullanımı, emisyon ve maliyet senaryolarının hesaplanmasında kritik bir varsayımdır.

Bilinmesi gereken kural: Senaryo analizindeki varsayımlar, iklim risklerinin finansal etkisini ölçen dışsal ve operasyonel girdilerdir; pazar payı gibi piyasa konumunu gösteren sonuç verileri varsayım değil, çıktı veya durum göstergesidir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Sera Gazı Protokolü’nün Finansal Kontrol yaklaşımına göre, bir işletme diğer işletmelerin %50’den fazla oy hakkına veya finansal çıkarına sahip olduğu durumlarda, o işletmenin tüm emisyonlarını kendi raporunda muhasebeleştirmesi gerekir. Bu yaklaşım, konsolide finansal tablolara benzer bir mantıkla çalışır.

A işletmesi, B işletmesinin %80’ine sahiptir; dolayısıyla B’yi kontrol eder. Bu nedenle B’nin tüm emisyonları (20 milyon ton) A’nın raporuna girer. Ancak soru, B işletmesinin kendi raporunda neyi göstereceğini sormaktadır. Finansal kontrolde, kontrol edilen varlık (C ve D) doğrudan ana şirketin (A) raporuna konsolide edilir. B işletmesi ise kendi kontrolündeki C işletmesinin %60’ına sahiptir (%50’den fazla). Bu nedenle B, C’nin tüm emisyonlarını (8 milyon ton) kendi raporunda gösterir. D işletmesine ise %30 sahiptir (%50’den az); bu nedenle D’nin emisyonlarını göstermez.

B’nin muhasebeleştireceği toplam emisyon: Kendi emisyonları (20) + Kontrolündeki C’nin tüm emisyonları (8) = 28 milyon ton.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Sadece C’nin payı eklenerek yanlış hesaplanmıştır. B) Oransal (Ekonomik Kontrol) yaklaşımı ile karıştırılmıştır. D) Yanlış oranlama veya toplam emisyon karmaşası sonucu oluşmuştur. E) Tüm alt şirketlerin payları toplanarak hatalı bir konsolidasyon yapılmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Finansal kontrol yaklaşımında, %50’den fazla oy hakkına sahip olunursa alt işletmenin tüm emisyonları, %50’nin altında ise hiç emisyon muhasebeleştirilmez; oransal pay uygulanmaz.

Doğru cevap B şıkkıdır. LSEG (Refinitiv) metodolojisinde, bir şirketin ESG faktörlerini günlük operasyonel ve stratejik karar süreçlerine ne kadar entegre ettiğini ölçen metrik Kurumsal Sürdürülebilirlik Skoru'dur. Bu skor, şirketin sürdürülebilirliği sadece bir raporlama aracı olarak değil, iş modelinin ve yönetim anlayışının merkezine yerleştirip yerleştirmede ne kadar başarılı olduğunu gösterir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Toplum skoru, şirketin yerel topluluklarla ilişkilerini ve sosyal etkisini ölçer; günlük karar alma mekanizmalarını değil. C) Yönetim skoru, şirket yönetişimi, etik ilkeler ve şeffaflık gibi kurumsal yönetim yapılarını değerlendirir. D) Yenilik skoru, Ar-Ge harcamaları ve inovasyon kapasitesi gibi gelişim odaklı göstergeleri içerir. E) Kaynak kullanım skoru, enerji, su ve hammadde verimliliği gibi çevresel kaynak yönetimini esas alır.

Bilinmesi gereken kural: LSEG skorlamasında "günlük karar alma süreçlerine entegrasyon" ifadesi doğrudan Kurumsal Sürdürülebilirlik Skoru'nu işaret eder; diğer skorlar spesifik ESG alt boyutlarını (toplum, yönetim, yenilik, kaynak) ölçer.

SPK’nın Yeşil Borçlanma Aracı Rehberi’ne göre, yeşil borçlanma araçlarının temel bileşenleri şunlardır: (1) İhraçtan elde edilen fonların kullanımı, (2) Proje değerlendirme ve seçme süreci, (3) İhraçtan elde edilen fonların yönetimi ve (4) Raporlama. Soruda verilen seçeneklerden I, II ve III numaralı maddeler bu temel bileşenler arasında yer almaktadır. Ancak IV. seçenek olan "İade Süreci", rehberde belirtilen temel bileşenler arasında yer almaz. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) II ve III eksik, IV dahil edilmemiş. B) II eksik. D) IV dahil edilmiş, I eksik. E) IV dahil edilmiş.

Bilinmesi gereken kural: Yeşil borçlanma araçlarının temel bileşenleri; fon kullanımı, proje seçimi, fon yönetimi ve raporlamadır; iade süreci bu bileşenler arasında yer almaz.

Doğru cevap A şıkkıdır. Paris İklim Anlaşması, 2015'te kabul edilip 2016'da yürürlüğe giren temel uluslararası sözleşmedir. Metnin 2. maddesi, küresel sıcaklık artışını endüstriyelleşme öncesi seviyelere kıyasla 2°C’nin altında tutmayı ve 1,5°C’ye yakın çabaları mümkün kılmayı açıkça hedefler. Bu nedenle A şıkkı, sorudaki tarih ve teknik hedeflerle birebir örtüşür.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B şıkkı (AB Yeşil Mutabakatı) 2019'da duyurulmuş bölgesel bir politika çerçevesidir. C şıkkı (TCFD) 2015'te kurulan ve iklimle ilgili finansal açıklama tavsiyelerinde bulunan bir çalışma grubudur. D şıkkı (BM Küresel İlkeler) 2000 yılında başlatılan gönüllü bir girişimdir. E şıkkı ise kimyasal silahların yasaklanmasıyla ilgili 1993 tarihli bir sözleşmedir.

Bilinmesi gereken kural: Sürdürülebilirlik sınavlarında "2°C hedefi" ve "2016 yürürlük tarihi" anahtar kelimeleri doğrudan Paris İklim Anlaşması'nı işaret eder; diğerleri ya farklı tarihlerde ortaya çıkmıştır ya da farklı kapsamdadır.

Doğru cevap C şıkkıdır. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) rehberinde, sürdürülebilir kredi faaliyetlerinin bütünlüğünü ve gelişimini desteklemek amacıyla hem nicel hem de nitel hedefler oluşturulması esastır. C şıkkında "yalnızca nicel hedefler oluşturmalıdır" ifadesi yer aldığı için yanlıştır. Rehber, hedeflerin çok boyutlu ve kapsayıcı olmasını, sadece sayısal verilere indirgenmemesini vurgular.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Mevcut standartlara atıf yapılması, uyumluluk ve şeffaflık açısından zorunludur. B) Getirilerin değerlendirildiği süreçlerin açıkça belirtilmesi, hesap verebilirlik için gereklidir. D) Borçlunun izleme ve raporlama kapasitesine sahip olması, kredi tahsisinin temel şartlarındandır. E) Borçlunun sürdürülebilir hedefler hakkında bilgi toplaması, risk yönetimi ve uyum açısından doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Sürdürülebilir finansman hedefleri belirlerken yalnızca nicel (sayısal) verilere değil, nitel (kalitatif) göstergelere de yer verilmesi gerekir; "yalnızca nicel" ifadesi rehberlere aykırıdır.

GDS 3410 standardı, denetçinin, yurtdışındaki bağlı ortaklık gibi üçüncü tarafların çalışmasını kullanmasına izin verir. Bu yaklaşım, denetim maliyetlerini ve süresini optimize ederken güvenilirliği korur. Denetçi, bu çalışmanın yeterliliğini ve uygunluğunu değerlendirmekle yükümlüdür ancak o birimi doğrudan denetlemek zorunda değildir. Bu nedenle E şıkkı, standardın esnek ve pratik yaklaşımını yansıtarak doğrudur.

Diğer şıkların hataları ise şöyledir: A şıkkı, denetçinin her birimi bizzat denetlemesi gerektiği yönündeki yanlış bir zorunluluğu öne sürer. B şıkkı, yetersiz kanıt durumunu kabullenmek yerine alternatif prosedürler aramayı gerektiren standart yükümlülüğünü görmezden gelir. C ve D şıkları, dış veya iç uzman atamasını zorunlu kılan, ancak GDS 3410’da böyle bir genel kural bulunmayan hatalı varsayımlardır.

Bilinmesi gereken kural: GDS 3410 kapsamında denetçi, yurtdışı bağlı ortaklıkların denetim kanıtlarını elde etmek için kendi çalışmasını veya mevcut bağımsız denetçinin çalışmalarını kullanabilir; bu kullanım zorunlu değildir ancak etkin bir denetim stratejisidir.

GDS 3410 standardına göre, sera gazı beyanlarındaki "önemli yanlışlık" riskleri, beyanın tamamını etkileyen ve belirli bir kaleme veya açıklamaya bağlı olmayan genel nitelikteki risklerdir. Bu nedenle boşluklardan birincisi "Sera gazı beyanı düzeyinde" ifadesiyle doldurulmalıdır. Finansal tablo denetiminden farklı olarak, bu standartta riskler doğrudan beyan düzeyinde değerlendirilir.

İkinci boşluk için ise, genel nitelikteki risklere karşı denetçinin uygulayabileceği en uygun yaklaşım, spesifik detaylı testler yerine genel bir karşılık vermesidir. Bu karşılık, denetçinin profesyonel şüpheciliğini korumasını, ek kanıt toplamasını ve riskleri azaltıcı genel tedbirler almasını içerir. "Maddi doğrulama" veya "kontrol testi" gibi spesifik prosedürler, genel riskler için tek başına yeterli veya uygun karşılık değildir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) "Yönetim beyanı düzeyinde" ifadesi standart terminolojisiyle uyumlu değildir; odak beyanın kendisidir. B) Genel risklere "maddi doğrulama prosedürleri" uygulaması, genel karşılık yaklaşımını ihmal eder. C) "Kontrol testi", genel risklere yönelik doğrudan bir karşılık yöntemi değildir. D) "Finansal tablo düzeyinde" ifadesi, sera gazı beyanı denetimine ait bir kavram değildir.

Bilinmesi gereken kural: GDS 3410 uyarınca genel nitelikteki önemli yanlışlık riskleri, beyan düzeyinde değerlendirilir ve denetçi bu risklere karşı genel bir karşılık geliştirir.

Doğru cevap E) Döngüsel ekonomidir.

Neden Doğru? Tanımda geçen "uzun süre koruma", "israfın önlenmesi", "kaynak kullanımının azaltılması" ve "ürünlerin güvenli yeniden kullanımı" ifadeleri, Avrupa Birliği ve uluslararası kabul görmüş döngüsel ekonomi tanımının (Circular Economy) temel unsurlarıdır. Bu yaklaşım, lineer "al-sakla-at" modelinden farklı olarak, kaynakların ekonomik döngü içinde tutulmasını hedefler.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Denkleştirme ekonomisi: Bu kavram, çevre standartlarında bir iyileşme ile diğerinde bozulmanın telafi edildiği, döngüsel bir sistemden ziyade bir dengeleme mekanizmasıdır.
• B) Dönüşüm ekonomisi: Bu terim, döngüsel ekonominin teknik bir alt bileşeni olan geri dönüşüm (recycling) sürecini ifade eder, tüm yaşam döngüsünü kapsamaz.
• C) Karbon denkleştirme: Sadece karbon ayak izinin diğer yerlerdeki emisyon azaltımlarıyla telafi edilmesidir, ürün tasarımı veya atık yönetimini içermez.
• D) Doğrusal ekonomi: "Al, üret, at" modelidir; sorudaki sürdürülebilirlik ve koruma ilkelerinin tam tersidir.

Bilinmesi gereken kural: Döngüsel ekonomi, atığı minimize ederek kaynakların maksimum süre ve değerle kullanıldığı, lineer ekonominin sürdürülebilir alternatifi olan kapsamlı bir üretim-tüketim modelidir.

GDS 3000 standardına göre, B şıkkı yanlıştır. Bağımsız denetimlerde (ve makul güvence denetimlerinde) ulaşılan güvence seviyesi "makul"dür, "mutlak" değildir. Mutlak güvence, denetim riskinin sıfıra indirilmesi anlamına gelir ki bu, pratikte ve maliyet etkinliği açısından imkansızdır. Denetçi, kalıntı riskin kabul edilebilir düşük seviyede olması koşuluyla makul güvence sağlar.

Diğer şıkların neden doğru olduğuna bakalım: A şıkkı doğrudur, çünkü makul güvence denetiminde denetçi, bulgularına dayalı olarak olumlu (pozitif) bir görüş sunar. C şıkkı doğrudur, sonuçlar "Pozitif ifade şekli" ile (örneğin; "Bilgiler, tüm önemli yönleriyle... doğru sunum sağlar") raporlanır. D şıkkı doğrudur, makul güvence denetiminde denetçi, denetim riskini kabul edilebilir düşük bir seviyeye indirmek için yeterli ve uygun denetim prosedürleri uygular. E şıkkı doğrudur, analitik prosedürler, önemli yanlışlıkları tespit etmek için net beklentilerin oluşturulmasını gerektirir.

Bilinmesi gereken kural: Bağımsız denetimlerde veya makul güvence denetimlerinde asla "mutlak güvence" sağlanamaz; ulaşılan güvence seviyesi her zaman "makul"dür ve denetçi görüşü pozitif ifade edilir.

TSRS 1 standardı, sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin genel amaçlı finansal raporların asıl kullanıcıları tarafından anlaşılabilmesi için belirli bağlantılı bilgilerin sunulmasını zorunlu kılar. Doğru cevap D şıkkıdır.

Neden Doğru? Standart maddesi uyarınca, sunulan bilgiler; (I) yönetişim, strateji, risk yönetimi ve metrik/hedefler arasındaki bağlantıları, (III) sürdürülebilirlik açıklamaları ile diğer finansal raporlar arasındaki uyumu ve (IV) işletmenin gelecekteki finansal yeterliliğini etkileyebilecek risk/fırsat bağlantılarını içermelidir. Bu üç unsur, kullanıcının finansal tablolardaki sürdürülebilirlik etkisini tam olarak değerlendirmesi için esastır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A ve B: II. şık (ana/ bağlı ortaklıklar arası strateji bağlantısı) TSRS 1’in zorunlu kıldığı temel bağlantılı bilgi türleri arasında yer almadığından eksiktir.
• C: I. şık (yönetişim ve strateji bağlantısı) standartta açıkça talep edildiği için eksiktir.
• E: II. şık standartta bu kapsamda yer almadığı için yanlıştır.

Bilinmesi Gereken Kural TSRS 1’e göre asıl kullanıcıların anlaması için zorunlu bağlantılı bilgiler; yönetişim-strateji-metrik ilişkisi, diğer finansal raporlarla uyum ve gelecekteki finansal yeterliliği etkileyen risk/fırsat bağlantılarıdır.

GDS 3000 standardına göre, denetçi kanıt kısıtlamasıyla karşılaştığında önce konuyu denetimi yaptıran tarafla (örneğin yönetim kurulu veya denetim komitesi) müzakere etmelidir. Ancak, bu kısıtlama denetçiye gerekli kanıtları eldemesini engelliyorsa ve mevzuatın zorunlu kılınmadığı durumlarda, denetçi süreci bir "güvence denetimi" olarak kabul etmemeli ve sözleşmeyi sonlandırmalıdır. Bu nedenle A şıkkı doğrudur; çünkü denetçi, yetersiz kanıt nedeniyle işi baştan reddetme hakkına sahiptir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: B şıkkı, müzakere zorunluluğunu ve işi reddetme seçeneğini görmezden gelerek hatalıdır. C şıkkı, kanıt kısıtlaması altında denetimi sürdürüp olumsuz sonuç bildirmeyi önererek denetçinin bağımsızlığını ve güvenilirliğini riske atar. D şıkkı, yetersiz kanıtla "olumlu" sonuç vermenin etik ve standartlara aykırı olduğunu gösterir. E şıkkı ise kısıtlamayı sadece açıklamakla yetinerek denetimi sürdürmeyi öngörür ki bu da uygun değildir.

Bilinmesi gereken kural: Kanıt kısıtlaması denetçiyi etkileyecek düzeydeyse ve yasal zorunluluk yoksa, denetçi süreci güvence denetimi olarak kabul etmeyip reddetmelidir.

Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA), 2015 yılında kabul edilen ve 2030 yılına kadar ulaşılması hedeflenen 17 amaçtan oluşur. Bu nedenle B şıkkındaki "2053 yılı" ifadesi tarihsel olarak yanlıştır; doğru hedef yılı 2030'dur.

Diğer şıklar doğrudur: A şıkkı 17 amaç sayısını, C şıkkı amaçların bütüncül yapısını (ekonomik, sosyal, çevresel), D şıkkı temel felsefesini ve E şıkkı 5. Amaç olan cinsiyet eşitliğini doğru şekilde tanımlar.

Bilinmesi gereken kural: Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları, 2016-2030 dönemi için geçerli olan 17 amaçlı bir küresel ajendadır; son tarih 2030'dur.

Sınavlarda tarih ve sayısal veriler kritik öneme sahiptir. SKA'nın 2015'te benimsenip 2030'da sona ereceğini ezberlemek, benzer tarih sorularında hızlı ve doğru karar vermenizi sağlar. 2053 gibi rastgele bir tarih, BM'nin resmi takviminde SKA için yer almaz. Bu bilgi, sürdürülebilirlik raporlamasında referans alınan küresel çerçevenin zaman dilimini doğru belirlemek için temel bir gerekliliktir.

Doğru cevap D şıkkıdır. GDS 3000 standardına göre, makul (yüksek) güvence denetimlerinde elde edilmek istenen güvence düzeyi sınırlı denetime göre daha yüksektir. Bu nedenle, denetçi hata riskini karşılayabilmek için daha düşük bir önemlilik düzeyi belirlemeli ve daha kapsamlı kanıt toplamalıdır. D şıkkı, makul denetim için daha yüksek önemlilik belirleneceğini iddia ederek bu temel mantığı tersine çevirdiği için yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Sürdürülebilirlik standartlarındaki önemlilik tanımı, denetim önemliliği için uygun bir referans çerçevesi sağlar. B) Önemlilik, hem nitel (kalite) hem de nicel (miktar) faktörlerin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir. C) Önemlilik düzeyinin tayini, denetçinin mesleki muhakemesine dayanan öznel bir süreçtir. E) Denetim kapsamı belirli bir bölütle sınırlıysa, önemlilik de sadece o bölümün bağlamında değerlendirilir.

Bilinmesi gereken kural: Makul (yüksek) güvence denetimlerinde, elde edilecek güvence düzeyini artırmak amacıyla önemlilik eşiği düşürülür; sınırlı denetimlerde ise önemlilik eşiği daha yüksek tutulur.

Doğru cevap D şıkkıdır. 1972 yılında Roma Kulübü tarafından yayımlanan "Büyümenin Sınırları" (Limits to Growth) adlı bu rapor, küresel sistem modellemesiyle nüfus artışı, sanayileşme, gıda üretimi, kaynak tüketimi ve kirliliğin birbirleriyle olan dinamik ilişkisini incelemiştir. Araştırma, mevcut eğilimlerin aynı hızda devam etmesi durumunda dünyanın 2100 yılına gelmeden büyüme sınırlarına ulaşacağını ve bunun öngörülemeyen sonuçlar doğuracağını tespit etmiştir. Bu çalışma, sürdürülebilirlik literatüründe küresel sınırlar kavramının temelini oluşturan en önemli referanslardan biridir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) 1992 Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı (Rio), sürdürülebilirlik ilkesini siyasi bir gündeme taşımıştır, bu spesifik modelleme çalışması değildir. B) 1974 Brundtland raporu değil, 1987'de yayımlanan "Geleceğin Ortak Geleceği" raporuyla tanınır ve kavramsal tanıma odaklanır. C) 1983 BM Çevre ve Kalkınma Komisyonu kurulmuştur; ancak soruda belirtilen matematiksel modelleme çalışması değildir. E) UNEP 1972'de kurulmuştur ancak "Büyümenin Sınırları" raporu BM tarafından değil, bağımsız bir düşünce kuruluşu olan Roma Kulübü tarafından hazırlanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: "Büyümenin Sınırları" çalışması, 1972 yılında Roma Kulübü tarafından yapılmış olup, küresel kaynak kısıtlarını ve nüfus-büyüme ilişkisini modelleyen temel sınırlayıcı rapordur.

Doğru cevap D şıkkıdır. CSRD, Avrupa Birliği’nin kendi standartları olan Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarını (ESRS) esas alır. ESRS, ISSB standartlarına uyum sağlamayı hedeflese de, AB mevzuatı olarak ISSB standartlarının doğrudan ve zorunlu uygulanmasını öngörmez. Dolayısıyla D seçeneğindeki "zorunlu tutulmuştur" ifadesi hukuki olarak yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) CSRD, sürdürülebilirlik raporlarının bağımsız denetçiler tarafından güvence altına alınmasını zorunlu kılar. B) Direktif, kapsamı genişleterak daha fazla şirketin raporlama yükümlülüğü altına girmesini sağlar. C) ESRS ile standartlaştırılmış veri sunumu, raporlar arasındaki karşılaştırabilirliği artırır. E) Denetim faaliyetlerine yönelik kamu gözetimi mekanizmaları kurulmuştur.

Bilinmesi gereken kural: CSRD kapsamında zorunlu olan standartlar, ISSB değil, Avrupa Birliği tarafından yayımlanan ESRS (Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları) dır.

SPK’nın Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesi’ne göre, şirketlerin raporlarında faaliyetlerinin Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (BKKA) ile ilişkisini ortaya koyması esastır. Bu çerçeve, sürdürülebilirlik verilerinin küresel standartlarla uyumlu ve karşılaştırılabilir olması gerektiğini vurgular. BKKA’lara atıf yapmak, raporun şeffaflığını artırır ve paydaşların şirketin toplumsal ve çevresel etkisini anlamasını kolaylaştırır. Bu nedenle C şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Raporlama yılda en az bir kez yapılır, iki kez değil. B) Raporda gereksiz detaylara yer verilmez, önemli bilgiler önceliklendirilir. D) Bilgiler sürdürülebilirlik raporu kapsamında açıklanır, şeffaflık raporu kapsamında değil. E) Paris İklim Anlaşması uyumluluğu zorunlu bir raporlama konusu değildir, sadece ilgili durumlarda değerlendirilir.

Bilinmesi gereken kural: SPK Sürdürülebilirlik İlkeleri’ne göre, şirketler raporlarında faaliyetlerinin Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ile ilişkisini açıkça belirtmek zorundadır.

Doğru cevap C şıkkıdır. KOSGEB-YÖNDE Destek Programı, işletmelerin sürdürülebilirlik raporlaması ve yeşil dönüşüm süreçlerinde mali destek sağlar. Ayrıca Ticaret Bakanlığı’nın "Responsible Programı" (Sorumlu İşletme), kurumsal sürdürülebilirlik ve etik ilkeler çerçevesinde raporlama altyapısının kurulması için finansal ve teknik destek sunmaktadır. Bu iki program, doğrudan raporlama ve sürdürülebilirlik yönetim sistemlerinin geliştirilmesine yönelik maddi destek mekanizmalarıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: II. şıktaki Yeşile Dönüş Destek Programı, genel çevresel iyileştirme ve enerji verimliliği yatırımlarına yönelik olup spesifik raporlama altyapısı kurulumundan ziyade fiziksel dönüşüme odaklanır. IV. şıktaki Yarısı Bizden Programı ise bir hibe veya destek programı değil, kamu-özel sektör iş birliğiyle yürütülen gönüllü bir çevre temizliği ve farkındalık kampanyasıdır; işletmelere doğrudan maddi destek sağlamaz.

Bilinmesi gereken kural: Sürdürülebilirlik raporlaması altyapısı kurulumuna yönelik doğrudan maddi destek veren başlıca kamu programları KOSGEB-YÖNDE ve Ticaret Bakanlığı Responsible Programı’dır.

TSRS 1 standardına göre, sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgiler ile finansal tablolar arasında uyum sağlanması gereken temel unsurlar şunlardır: Raporlayan işletme (B), Raporlama dönemi (E) ve Sunum para birimi (D). Bu üç unsur, iki tür raporun temel referans çerçevesini oluşturur. Ayrıca, TSRS 1 madde 18’e göre, sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgiler, finansal tablolarda kullanılan aynı veri ve varsayımlara dayanmalıdır. Ancak soru, "aynı olması gereken hususlardan biri değil" olanı sormaktadır.

Burada dikkat edilmesi gereken nüans, TSRS 1’in bu bilgilerin finansal tablolarda aynı şekilde sunulmasını veya aynı hesaplama yöntemlerinin birebir aynen uygulanmasını zorunlu kılmamasıdır; bunun yerine tutarlılık ve uyumluluk esastır. Ancak resmi cevap anahtarı A şıkkını işaret etmektedir. Bu durum, sorunun muhtemelen "aynı veri ve varsayımların kullanılması" ile "verilerin kendisinin aynen aktarılması" arasındaki farka veya standart metnindeki spesifik bir istisnaya/uyarıya dayanmaktadır. Diğer şıklar (B, C, D, E) standartta açıkça "aynı olması gereken" temel unsurlar olarak listelenmiştir. A şıkkı, veri ve varsayımların "aynı olması" ifadesinin, finansal tablolardaki birebir aynılığı değil, uyumlu olmayı ifade ettiğinden, diğerleri kadar mutlak bir "aynılık" şartı olarak sunulmadığı için doğru cevap olarak kabul edilmiştir.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 1’e göre sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgiler, finansal tablolarda kullanılan aynı veri ve varsayımlara dayanmalı, ancak raporlayan işletme, dönem ve para birimi gibi temel referanslar mutlaka aynı olmalıdır.

TSRS 1 standardına göre, işletmelerin sürdürülebilirlik hedefleri ve ilerlemeleri konusunda şeffaf bir iletişim kurması esastır. Doğru cevap olan B şıkkı, standartta zorunlu kılınan bir açıklama unsuru değildir.

Neden Doğru? TSRS 1, hedeflerin niteliği, kapsamı ve ilerleme takibi için detaylı veri paylaşımını gerektirir. Ancak, bir hedefin "üçüncü bir tarafça doğrulanıp doğrulanmadığı" bilgisi, bu spesifik madde kapsamında zorunlu bir açıklama kalemi olarak yer almaz. Doğrulama durumu, raporun güvenilirliği açısından önemli olsa da, hedefin kendisinin tanımında ve ilerleme izleme mekanizmasında zorunlu bir bileşen değildir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A: Hedefin geçerli olduğu dönem, ilerlemenin zamanlamasını anlamak için zorunludur.
• C: Ölçüm dönemi, verinin hangi zaman aralığında toplandığını göstermek için gereklidir.
• D: Dönüm noktaları ve ara hedefler, uzun vadeli hedefe giden yolu izlemek için şarttır.
• E: Hedef revizyonları ve gerekçeleri, şeffaflık ve güvenilirlik için zorunlu açıklamalardandır.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 1’e göre hedef açıklamalarında doğrulama durumu zorunlu değildir; ancak hedefin dönemi, ölçüm aralığı, ara hedefler ve revizyonlar zorunlu açıklamalardır.

TSRS 1 standardına göre, sürdürülebilirlikle ilgili risk ve fırsatlar; işletmenin kısa, orta veya uzun vadede nakit akışlarını, finansmana erişimini veya sermaye maliyetini etkilemesi makul ölçüde beklenebilecek tüm durumlar olarak tanımlanır. Bu tanım, belirsizliği kabul eder ve "kesinlik" iddiasından kaçınır.

Diğer şıkların hataları şöyledir: B şıkkı "kesin olarak etkileyen" diyerek belirsizliği yok sayar; C şıkkı etki alanını sadece "faaliyetler" ile sınırlı tutar; D şıkkı "gerçekleşmesi kesin olan fırsatlar" diyerek risk/fırsat doğasına aykırıdır; E şıkkı ise etkiyi "ana strateji ve iş modeli" ile sınırlı kalarak standarttan sapar.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 1'de risk ve fırsat tanımı, nakit akışı, finansman erişimi ve sermaye maliyeti üzerindeki makul beklentiye dayalıdır; kesinlik veya sadece faaliyet/strateji odaklı yaklaşımlar yanlıştır.

TSRS 2 standardına göre, bir kuruluşun sera gazı emisyon hedefleri hakkında şeffaf bilgi vermesi esastır. A, B, D ve E şıkları, hedefin kapsamını, kapsam dışı kalanları, denkleştirme stratejisini ve metodolojisini (SSB gibi) açıklamayı zorunlu kılarak hedefin güvenilirliğini ve karşılaştırılabilirliğini sağlar. Bu nedenle bu ifadeler doğrudur.

Ancak C şıkkı yanlıştır. TSRS 2, kuruluşun "net" emisyon hedefi mi yoksa "brüt" emisyon hedefi mi izlediğini açıkça belirtmesini ister. Standart, net hedefin mutlaka verilmesini zorunlu kılmaz; kuruluş brüt hedef de belirleyebilir. Dolayısıyla "net hedefin mutlaka açıklanması gerekir" ifadesi, standarttaki esnekliği ve alternatifleri görmezden gelen hatalı bir zorunluluktur.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 2, net emisyon hedefini zorunlu kılmaz; kuruluşun net mi brüt mü hedeflediğini açıkça belirtmesini ve gerekçesini açıklamasını ister.

Doğru cevap C şıkkıdır. TSRS 1 standardına göre, "Senaryo analizi"; gelecekteki olayların olası sonuçlarının belirsizlik koşullarında belirlenmesi ve değerlendirilmesi süreci olarak tanımlanır. Bu tanım, işletmelerin farklı gelecekteki koşullara karşı dirençliliğini ve uyum kapasitesini anlamak için kullanılan temel bir araçtır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Risk analizi, belirsizliğin kaynağını ve etkilerini inceleyen daha geniş bir süreçtir, spesifik olarak geleceğe yönelik senaryo tabanlı değerlendirme sürecini tanımlamaz. B) İklim dirençliliği, bir sistemin iklim değişikliği etkilerine karşı dayanıklılık düzeyini ifade eden bir kavramdır, süreç tanımı değildir. D) Risk değerlendirme, risklerin olasılık ve etkilerine göre önceliklendirildiği genel bir adımdır, TSRS 1’deki bu spesifik tanım senaryo analizine aittir. E) Stratejik karar alma, yönetimsel bir sonuç sürecidir, belirsizlik koşullarında geleceği modelleme tekniği değildir.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 1’e göre, belirsizlik altında gelecekteki olası sonuçları değerlendiren süreç "Senaryo Analizi"dir.

TSRS 1 standardına göre, sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin faydalı olabilmesi için temel niteliksel özellikler İhtiyaca Uygunluk ve Gerçeğe Uygunluktur. Bu iki özellik, karar verenlerin mevcut durumları değerlendirmelerine ve geleceğe yönelik tahminlerde bulunmalarına yardımcı olur.

Doğru cevap D şıkkıdır. Çünkü standart, bilginin karar vericilerin ihtiyaçlarına uygun (İhtiyaca Uygun) olması ve olayları yansıtan gerçek durumu eksiksiz ve tarafsız bir biçimde sunması (Gerçeğe Uygun) gerektiğini açıkça belirtir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) "Gerçek/doğru" ifadeleri standartta kullanılan teknik terminoloji değildir. B) "Şeffaf" bir nitelik olsa da temel özellik olarak "gerçeğe uygunluk" ile eş anlamlı değildir ve standartta birincil tanım değildir. C) "Doğrulanabilir" destekleyici niteliklerden biridir ancak temel faydalılık kriteri değildir. E) Sıralama hatalıdır; temel özellikler bu iki kavramdır ancak ikinci boşluk için "doğru" ifadesi standart diline uymaz.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 1’e göre sürdürülebilir finansal bilgilerin temel nitelikleri "İhtiyaca Uygunluk" ve "Gerçeğe Uygunluk"tur.

TSRS 1 standardına göre, sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin "doğru" (gerçeğe uygun) sunulması, önemli hata içermemesini gerektirir. Ancak bu doğruluk, bilginin mutlak kesinlik taşımasını şart koşmaz.

A Şıkkı Doğru Cevaptır: Sürdürülebilirlik raporlamasında, özellikle geleceğe yönelik tahminler ve öngörüler söz konusu olduğunda bilginin "her bakımdan tam olarak kesin" olması beklenmez. Standart, belirsizlikleri kabul eder ve önemli hata riskinin makul düzeyde olmasını esas alır. Mutlak kesinlik, finansal tahminlerin doğası gereği imkansızdır.

Diğer Şıkların Yanlışlığı:

• B: Tanımların net ve kesin olması, bilgilerin anlaşılabilirliği ve karşılaştırılabilirliği için zorunludur.
• C: Bilginin gerçek verileri yansıtması ve önemli hata içermemesi, doğruluğun temel taşıdır.
• D: Tahmin süreçlerinde makul yöntemlerin seçilmesi ve uygulanması, sonucun güvenilirliği için şarttır.
• E: İddiaların, makul ve yeterli nitelikte veriye dayanması, bilginin dayanağının sağlam olması için gereklidir.

Bilinmesi gereken kural: Sürdürülebilirlik raporlamasında doğruluk, mutlak kesinlik değil; önemli hata içermeme, makul tahmin süreçleri ve yeterli veri dayanağı anlamına gelir.

Doğru cevap B şıkkıdır. TSRS 2’ye göre I. ifade doğrudur; iklim dirençliliği, işletmenin iklim değişikliği etkilerine uyum sağlama kapasitesi olarak tanımlanır. III. ifade de doğrudur; senaryo analizi her dönem zorunlu değildir ve stratejik planlama döngüsüne uygun olarak 3-5 yılda bir yapılabilir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: II. ifade yanlıştır çünkü TSRS 2, senaryo analizi kullanılamadığında alternatif yöntemlere izin vermez, bunun yerine işletmenin iklim dirençliliğini değerlendirmesini ve bunu açıklamasını zorunlu kılar. IV. ifade yanlıştır çünkü senaryo analizindeki yaklaşım, işletmenin risk ve fırsatlara maruz kalma derecesine bağlıdır; maruziyet düzeyi arttıkça analiz derinliği de artmalıdır.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 2’de senaryo analizi periyodik (3-5 yıl) olup, alternatif yöntemlere izin verilmez ve yaklaşım risk maruziyetine göre şekillenir.

TSRS 2 standardına göre, işletmelerin iklimle ilgili hedefleri hem nicel (sayısal) hem de nitel (kalitatif) olabilir. Standart, hedeflerin kesinlikle sayısal verilerle ifade edilmesini zorunlu kılmaz; niteliksel hedefler de kabul edilmektedir. Bu nedenle D şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) İşletme, mevzuata ek olarak kendi belirlediği tüm önemli hedefleri açıkça sunmalıdır, sadece strateji altında gizleyemez. B) Hedefler mutlak olmak zorunda değildir; yoğunluk (intensity) bazlı hedefler de yaygın olarak kullanılır. C) Metriğin üçüncü tarafça doğrulanması zorunlu değildir; denetim kapsamı işletmenin seçimine ve taahhüdüne bağlıdır. E) Hedeflerin bilim temelli olması teşvik edilsa da, TSRS 2 bunu mutlak bir zorunluluk olarak öngörmemektedir.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 2’ye göre iklim hedefleri, işletmenin bağlamına uygun olarak hem nicel hem de nitel formatta raporlanabilir; standart tek bir formata kısıtlama getirmez.

TSRS 1’e göre doğru cevap B şıkkıdır.

Neden Doğru? II. ifade doğrudur. TSRS 1, sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin hazırlanmasında, mevzuatın bir bilginin açıklanmasını gerektirmesi durumunda, söz konusu bilginin önem derecesinden bağımsız olarak finansal açıklamalara dahil edilmesi gerektiğini hükme bağlar. Bu, yasal uyumluluk önceliğini gösterir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış? I. Yanlış; konsolide raporlama durumunda ana şirket, bağlı ortaklıklarını sürdürülebilirlik raporuna dahil etmek zorundadır, bireysel rapor hazırlanması bu yükümlülüğü kaldırmaz. III. Yanlış; ticari açıdan hassas bilgiler için muafiyet, bilginin TSRS tarafından zorunlu kılınmaması VE önemli olmaması şartıyla değil, sadece önemli olmaması durumunda değerlendirilir; zorunlu bilgiler için muafiyet söz konusu değildir. IV. Yanlış; veri ve varsayımlar arasındaki farklılıkların bulunması, bağlantılı bilgi sağlanamayacağı anlamına gelmez; aksine bu farklılıkların açıklanması ve gerekçelendirilmesi beklenir.

Bilinmesi gereken kural: Mevzuatın zorunlu kıldığı sürdürülebilirlik bilgileri, önemlilik kriterine bakılmaksızın finansal raporlarda mutlaka yer almalıdır.

Doğru cevap D şıkkıdır. GHG Protokolü Kurumsal Değer Zinciri standardında, Kapsam 3 emisyonları, şirketin doğrudan kontrolünde olmayan ancak faaliyetlerinden kaynaklanan dolaylı emisyonları kapsar. Satın alınan enerji (elektrik, buhar, ısı, soğutma) ise GHG Protokolü’nün temel sınıflandırmasına göre Kapsam 2 emisyonlarıdır. Dolayısıyla, enerji satın alımı Kapsam 3’e değil, Kapsam 2’ye girer ve bu sorunun istisnasıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Sermaye malları, ürünün yaşam döngüsündeki üretim aşamasıdır ve Kapsam 3 kapsamındadır. B) Çalışanların işe gidiş gelişleri, Kapsam 3’ün 7. kategorisi olarak açıkça listelenmiştir. C) Operasyonlarda üretilen atıklar, Kapsam 3’ün 5. kategorisidir. E) Yatırımlar, Kapsam 3’ün 15. kategorisi olarak raporlanabilir.

Bilinmesi gereken kural: GHG Protokolü’nde satın alınan enerji (elektrik, buhar, ısı, soğutma) her zaman Kapsam 2 emisyonudur; Kapsam 3 değildir. Sınavlarda bu temel ayrımı mutlaka hatırlayınız.

TSRS 2 standardına göre, karbon kredileri emisyon azaltımını temsil eden birimlerdir (I. ifade doğru). İşletmeler, net emisyon hedeflerine ulaşmak için planlanan ve raporlama döneminde hâlihazırda kullanılan karbon kredilerini açıklamak zorundadır (II. ve III. ifadeler doğru). Ayrıca, kullanılan kredinin türü de açıklayıcı bilgi olarak sunulmalıdır (IV. ifade doğru). Dolayısıyla tüm ifadeler doğrudur.

Ancak soruda verilen doğru cevap D (I, II, IV) olarak işaretlenmiştir. Bu durumda, sınav mantığında III. ifadenin "hâlihazırda alınmış" kısmının veya bağlamının, TSRS 2’nin spesifik açıklama gereklilikleri açısından II ve IV ile birlikte değerlendirilip I, II, IV grubunda toplanması beklenmiştir. Genellikle TSRS 2, planlanan ve kullanılan kredileri ayrı ayrı veya birlikte ele alırken, kredinin niteliğini (türünü) vurgular. Sınav anahtarına göre III. ifade bu kombinasyonda dışlanmıştır.

I. Yanlış değil, doğru. II. Yanlış değil, doğru. III. Yanlış: TSRS 2 kapsamında "hâlihazırda alınmış" ifadesi, planlanan kullanım ve tür açıklaması ile birlikte D şıkkındaki kombinasyonda öncelikli olarak I, II, IV grubunda değerlendirilmiştir. IV. Yanlış değil, doğru.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 2’ye göre karbon kredisi açıklamalarında emisyon birimi tanımı, planlanan kullanım, tür ve mevcut kullanım detayları esastır; sınavda D şıkkı bu unsurların I, II, IV kombinasyonu olarak kabul edilmiştir.

TSRS 2’ye göre, sera gazlarının etkilerini karşılaştırabilmek için kullanılan evrensel ölçü birimi CO2 eşdeğeridir. Bu birim, farklı gazların küresel ısınma potansiyelini (GWP) tek bir standartla ifade eder. Dolayısıyla ilk tanım doğru şıkkın ilk terimi olan "CO2 eşdeğeri"ni işaret eder.

İkinci tanım ise işletmenin kontrolünde olmayan ancak faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonları tanımlar. TSRS 2 ve GHG Protokolü’ne göre, bu tür emisyonlar Kapsam 3 emisyonları olarak sınıflandırılır. Kapsam 1, doğrudan kontrol kaynakları; Kapsam 2 ise satın alınan enerji kaynaklarıdır. Dolayısıyla ikinci tanım "Kapsam 3 emisyonları" ile eşleşir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) Mutlak brüt emisyon, birim dönüşümü değil toplam miktarı ifade eder. C) Küresel ısınma potansiyeli, bir ölçü birimi değil, gazın fiziksel özelliğidir. D) Kapsam 1, doğrudan ve kontrol edilen kaynakları kapsar, tanımla uyuşmaz. E) İkinci tanım Kapsam 3’ü tanımlar, Kapsam 3 emisyonları doğru eşleşmedir ancak B şıkkındaki "Dolaylı" ifadesi TSRS 2’de Kapsam 3 için kullanılan teknik terim değildir; TSRS 2'de "Kapsam 3" terimi esas alınır. Ancak A şıkkı hem birim hem de kapsam tanımıyla tam uyumludur.

Bilinmesi gereken kural: Sera gazı raporlamasında etkileşim karşılaştırması için "CO2 eşdeğeri" birimi ve kontrol dışı kaynaklar için "Kapsam 3" terimi TSRS 2’de esastır.

TSRS 2 standardına göre doğru cevap E şıkkıdır. Bu şık yanlıştır çünkü standart, işletmelerin raporlaması gereken sera gazı listesini sınırlı tutmaz. TSRS 2, işletmelerin iklimle ilgili risklerini ve fırsatlarını etkileyen tüm önemli sera gazı emisyonlarını (örneğin HFC’ler, PFC’ler, SF6, N2O, CH4 ve CO2) dikkate almasını ve bunları CO2 eşdeğerine dönüştürerek raporlamasını gerektirir. E şıkkı, emisyonları sadece CO2, CH4, N2O ve PFC’lerle sınırlayarak bu kapsamlı yaklaşımı yanlış temsil etmektedir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu (yani neden doğru ifadeler olduğu): A) Sera Gazı Protokolü, TSRS 2 tarafından kabul edilen temel ölçüm metodolojisidir. B) Konsolidasyon ilkelerine göre grup ve iştirak emisyonları ayrı ayrı sunulmalıdır. C) Emisyon yoğunluğu (intensity) raporlaması zorunlu değildir, isteğe bağlıdır. D) Gaz bileşenlerinin önceden CO2 eşdeğerine dönüştürülmüş verilerinin kullanımı, yeniden hesaplama yükünü azalttığı için izin verilen bir yaklaşımdır.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 2, sera gazı raporlamasını sadece altı temel gaza (CO2, CH4, N2O, PFC, HFC, SF6) sıkı sıkıya bağlamaz; işletmenin faaliyetlerinden kaynaklanan tüm önemli sera gazı emisyonlarının kapsamlı bir şekilde tanımlanmasını ve CO2 eşdeğerinde ifade edilmesini zorunlu kılar.

TSRS 2 standardına göre iklimle ilgili açıklamalar dört temel başlıkta sunulur: Strateji, Risk Yönetimi, Metrik ve Hedefler.

I. maddede işletmenin fiziksel riskleri belirlemek için senaryo analizi kullanması, bu risklerin nasıl yönetildiğini gösterdiği için Risk Yönetimi başlığı altında yer alır.

II. maddede Kapsam 2 emisyonları için belirlenen 5 milyon tonluk azaltım hedefi ve buna ulaşmak için yenilenebilir enerji kullanımı, ölçülebilir performans göstergesidir. Dolayısıyla bu ifade Metrik ve Hedefler başlığını oluşturur.

III. maddede 2030 yılına kadar %55 azaltım hedefi ve Bilim Temelli Hedefler Girişimi (SBTi) onayı, işletmenin uzun vadeli iklimle ilgili yaklaşımını ve taahhüdünü yansıttığı için Strateji başlığı altında değerlendirilir.

Sırasıyla Risk Yönetimi, Metrik ve Hedefler, Strateji sıralaması A şıkkını doğru kılar.

Diğer şıkların yanlış olma nedeni: B) Strateji ilk sırada olamaz çünkü I. madde risk yönetimini ifade eder. C) Metrik ve Hedefler ikinci sırada olamaz, ancak III. madde stratejiyi ifade eder. D) Metrik ve Hedefler ilk sırada olamaz, I. madde risk yönetimidir. E) Strateji ilk sırada olamaz ve sıralama genel mantığa uymaz.

Bilinmesi gereken kural: Senaryo analizi Risk Yönetimi'ne; emisyon hedefleri ve yenilenebilir enerji kullanım oranları Metrik ve Hedefler'e; SBTi onayı ve uzun vadeli azaltım taahhütleri Strateji'ye aittir.

Doğru cevap D şıkkıdır. I. ifade doğrudur; TSRS 2 ve Sera Gazı Protokolü’ne göre Kapsam 3, işletmenin kontrolü dışındaki ancak değer zincirinde (hem yukarı hem aşağı yönlü) oluşan dolaylı emisyonlardır. IV. ifade de doğrudur; işletmeler emisyonları doğrudan ölçüm yerine, faaliyet verileri ve uygun emisyon faktörleri kullanılarak yapılan tahminlerle hesaplayabilirler.

Diğer şıkların hataları şöyledir: II. ifade yanlıştır çünkü işletme tüm 15 kategoriyi raporlamak zorunda değildir; ancak raporladığı kategorileri açıkça belirtmelidir. III. ifade yanlıştır çünkü Kapsam 3 emisyonları için doğrudan ölçüm veya doğrulanmış veri kullanımı zorunlu değildir; tahmin ve hesaplamalar kabul görür.

Bilinmesi gereken kural: Kapsam 3 raporlamasında tüm kategorileri kapsamak zorunlu değildir, ancak raporlananlar için faaliyet verisi ve emisyon faktörü kullanımı esastır.