2025/11 KGK Bağımsız Denetçilik Sürdürülebilirlik Raporlaması ve Denetimi Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B şıkkıdır. TSRS (Türk Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları), SASB standartlarına atıfta bulunulduğunda, ilgili sektör için "uygulanabilir" bulunan açıklama konularının tümüne kapsamlı bir şekilde açıklama yapılmasını zorunlu kılmaz. Standart, maddi olmayan (finansal etkisi olmayan) konuların raporlanmasını zorunlu tutmaz. Dolayısıyla, bir SASB standardının sektörle ilgili olması, o standardın her maddesinin raporlanmasını gerektirmez; sadece maddi olanlar esas alınır. Bu nedenle B şıkkındaki "her birine ilişkin açıklama yapması gerekir" ifadesi yanlıştır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) TSRS, sektör özelinde SASB standartlarını değerlendirme ve atıfta bulunma yükümlülüğü getirir (Doğru). C) Farklı sektörlerdeki ürün gruplarının doğası gereği, kritik bilgilerin gizliliğini korumak amacıyla ayrıntılı açıklama yapılmaması veya toplu sunulması mümkündür (Doğru). D) Sektördeki işletmenin boyutu ve finansal etkisinin önemsiz olması, o sektörün SASB standartlarının raporlanmamasına neden olabilir (Doğru). E) Merkezi yönetim yapısı, benzer tedarik süreçlerine sahip sektörler için bilgilerin toplu olarak açıklanmasına olanak tanır (Doğru).

Bilinmesi gereken kural: TSRS’ye göre SASB standartlarına atıfta bulunmak, tüm ilgili açıklama konularının raporlanmasını zorunlu kılmaz; yalnızca maddi olanlar esas alınır.

TSRS (Türk Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları) uyarınca, zorunlu raporlama kapsamındaki ana şirket, konsolide sürdürülebilirlik raporunda faaliyet gösterdiği tüm bağlı ortaklıkların (iç ve dış) bilgi ve verilerini dâhil etmekle yükümlüdür. Bu nedenle Z Holding, hem Türkiye’deki K Lojistik hem de Almanya’daki R Otomotiv’in verilerini konsolide rapora eklemelidir.

Ancak, bağlı ortaklığın kendi ülkesinde de bireysel raporlama yükümlülüğü varsa, bu yükümlülük konsolide rapora dâhil edilmesinden bağımsızdır. K Lojistik AŞ. Türkiye’de faaliyet gösterdiği ve bireysel olarak zorunlu raporlama kapsamına girdiği için, Z Holding’in konsolide raporuna veri sağlamasının yanı sıra, kendi adına ayrıca bireysel sürdürülebilirlik raporu yayımlamak zorundadır. Konsolide raporlama, bireysel raporlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Yanlış, çünkü TSRS yurtdışı bağlı ortaklıkların verilerini de konsolide rapora dâhil etmeyi zorunlu kılar. B) Yanlış, çünkü bireysel raporlama yükümlülüğü olan bir bağlı ortaklık, konsolide rapora dâhil olsa bile kendi raporunu yayımlamaya devam etmek zorundadır. D) Yanlış, çünkü Z Holding yalnızca R Otomotiv’i değil, K Lojistik’i de konsolide rapora dâhil etmelidir. E) Yanlış, çünkü konsolide rapora dâhil olma durumu, bağlı ortaklığın bireysel raporlama yükümlülüğüne bağlı değildir; kontrol ilişkisi esas alınır.

Bilinmesi gereken kural: Konsolide sürdürülebilirlik raporlaması, bağlı ortaklıkların kendi ülkelerindeki bireysel raporlama yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz; her iki raporlama da ayrı ayrı yapılmalıdır.

TSRS 2 (Sektör Bazlı Ek Gereklilikler), belirli sektörler için zorunlu metrikler belirler. Ancak bu metriklerin yanı sıra, raporlamanın tutarlılığı ve karşılaştırılabilirliği açısından sektörler arası metrik kategorileri ile ilgili de açıklama yapılması gerekir. Bu kategoriler, iklimle ilgili risklerin ve fırsatların finansal tablolara yansımasını içerir.

Doğru cevap D şıkkıdır. TSRS 2, iklimle ilgili hususlarla bağlantılı olarak cari dönemde finansal tablolara alınan üst düzey yönetici ücretlerinin yüzdesinin açıklanmasını talep eder. Bu, iklim performansının yönetim teşvikleriyle nasıl entegre edildiğini gösteren sektörler arası bir metrik kategorisidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A: Biyoyakıt emisyonları, spesifik sektör metrikleridir, sektörler arası kategori değildir.
• B: Sübvansiyonlar, genel finansal veya operasyonel verilerdir, iklimle doğrudan bağlantılı sektörler arası metrik kategorisi değildir.
• C: Su stresi metrikleri, çevresel etki metrikleridir ve sektörler arası finansal bağlantı kategorisine girmez.
• E: Çöp gazı üretimi, spesifik operasyonel bir veridir ve sektörler arası finansal bağlantı kategorisi değildir.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 2’de iklimle bağlantılı finansal etkileri gösteren ve tüm sektörlerde karşılaştırılabilen "sektörler arası metrik kategorileri" arasında yönetici ücretleri ve finansal tablo kalemleri yer alır.

TSRS (Türk Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları) uyarınca, Kapsam 3 emisyon hesaplamalarında öncelikli olarak birincil (doğrudan) veriler kullanılmalıdır. Tedarikçi AgroMetal Ltd. Şti. veri paylaşmadığı için VerimTarım AŞ., ikincil (sektör ortalaması veya genel veriler) kullanmak zorundadır.

Standartlar, ikincil veri seçiminde "en güncel" verinin esas olduğunu belirtir. Ancak bu kural mutlak değildir; seçilen verinin, raporlanan faaliyetin gerçek koşullarını (özellikle teknoloji düzeyini) ne kadar iyi temsil ettiği de kritiktir. Soruda, 2024 tarihli rapor modern teknolojileri yansıtırken, AgroMetal hâlâ geleneksel teknoloji kullanmaktadır. Dolayısıyla, 2024 verileri gerçek durumu çarpıtır. TSRS, verilerin temsil gücünün (representativeness) önemine işaret eder. Bu nedenle, teknolojiyi daha doğru yansıtan 2021 tarihli verilerin kullanılması, sadece güncellik kriterine bağlı kalmaktan önce gelir.

Diğer şıkların yanlışlığı: A) Veri eksikliği, açıklamayı tamamen iptal etmez; ikincil veri veya tahmin yöntemi uygulanır. B) Birincil veri mümkün değilse ikincil veri kullanılabilir; "mutlaka birincil" ifadesi yanlıştır. C) Sadece güncelliğe odaklanmak, teknoloji farklılığını görmezden gelerek yanlış sonuç doğurur. E) 2024 verileri teknolojiyi yansıtmadığı için kullanılamaz; doğrulama şartı bu bağlamda geçerli değildir.

Bilinmesi gereken kural: İkincil veri seçiminde güncellik esastır ancak seçilen verinin, raporlanan faaliyetin teknolojik ve operasyonel koşullarını en iyi temsil etmesi öncelikli kriterdir.

TSRS 2’ye göre, bir işletme "Net Sıfır" hedefi açıkladığında, bu hedefin nasıl sağlanacağına dair şeffaflık zorunludur. Doğru cevap C şıkkıdır (II ve III).

Neden Doğru? TSRS 2.18 ve ilgili rehberler, Net Sıfır hedeflerinin yalnızca kendi operasyonel emisyonlarını (Kapsam 1 ve 2) azaltarak değil, aynı zamanda karbon kredileri gibi piyasa mekanizmalarıyla da desteklenerek sağlanabileceğini belirtir. Ancak, hedefin güvenilirliği için işletmenin doğrudan azaltım (II) ile kredi kullanımı (III) oranlarını açıkça ayırması ve brüt azaltım hedefini belirtmesi esastır. II. madde, emisyonların %60’ının doğrudan azaltılacağını, %40’ının ise krediyle telafi edileceğini açıklayarak hedefin yapısını tanımlar. III. madde ise brüt azaltım hedefini (%60) net hedeften ayırt ederek, krediler hariç tutulan kısmın büyüklüğünü gösterir. Bu iki açıklama, Net Sıfır iddiasının arkasındaki "azaltım önceliği" ilkesini doğrular.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• I: Birim çıktı başına yoğunluk hedefi, mutlak emisyon hedefiyle çelişebilir veya Net Sıfır için yeterli değildir; mutlaka açıklanmak zorunda değildir.
• IV: Soru sadece Kapsam 1 hedefiyle bağlantılı hususları sorduğu için Kapsam 2 ve 3 hedefleri bu bağlamda zorunlu değildir.

Bilinmesi gereken kural: Net Sıfır hedefinde, doğrudan azaltım ile karbon kredisi kullanım oranları ve brüt azaltım hedefi mutlaka açıkça belirtilmelidir.

SPK’nın Yeşil Borçlanma Rehberi’ne göre, yeşil proje kriterleri çevresel sürdürülebilirliği doğrudan destekleyen alanları kapsar. Rehberde açıkça belirtilen dört ana kategori şunlardır: Yenilenebilir enerji (I), iklim değişikliğine uyum (II), eko-verimli/döngüsel ekonomiye uygun ürün ve süreçler (III) ve doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi (IV). Dolayısıyla, sıralanan tüm maddeler elverişli proje türleri arasında yer alır. Bu nedenle doğru cevap E seçeneğidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A, B ve C seçenekleri, rehberde yer alan "doğal kaynakların yönetimi" (IV) maddesini eksik bıraktığı için yanlıştır. D seçeneği ise "yenilenebilir enerji" (I) maddesini dışarıda bıraktığı için hatalıdır.

Bilinmesi gereken kural: SPK Yeşil Borçlanma Rehberi’nde tanımlanan dört ana yeşil proje kategorisi (Yenilenebilir Enerji, İklim Uyumu, Döngüsel Ekonomi/Eko-verimlilik, Doğal Kaynak Yönetimi) eşit derecede geçerlidir ve hepsi kapsanmalıdır.

TSRS 2 (Sera Gazı Emisyonları) standardına göre, işletmeler Kapsam 3 emisyonlarını raporlarken kullanılan veri kalitesini ve doğrulanmış girdi kullanım oranını açıkça belirtmek zorundadır. Bu şeffaflık, raporun güvenilirliği için esastır. Dolayısıyla E şıkkı, bu açıklamanın sadece "nadir durumlarda" yapılacağını iddia ederek standardın zorunlu şeffaflık ilkesine aykırıdır; bu nedenle yanlıştır.

Diğer şıkların analizi şöyledir: A) Doğrudur; hangi kategorilerin dahil edildiği raporlama politikasının temel bir parçasıdır. B) Doğrudur; önemli değişiklikler, kapsamın yeniden değerlendirilmesini gerektirir. C) Doğrudur; birleşmeler değer zincirini değiştirdiği için kapsam güncellenmelidir. D) Doğrudur; birleşmeler iklim risk ve fırsatlarını etkilediğinden yeniden değerlendirme şarttır.

Bilinmesi gereken kural: TSRS uyarınca, Kapsam 3 emisyon raporlamasında kullanılan veri kalitesi ve doğrulanmış girdi oranı hakkında şeffaf olunması zorunludur; bu bilgi gizlenemez veya sadece istisnai durumlara saklanamaz.

2024 yılı için zorunlu sürdürülebilirlik raporlaması kriterleri, TTK m.402/a uyarınca bilanço toplamı 400 milyon TL, net satış hasılatı 800 milyon TL veya aktif çalışan sayısı 250’yi aşan şirketleri kapsar. Tablodaki verilere göre; Y Sigorta’nın bilançosu 2.7 milyar TL ve hasılatı 293 milyon TL ile bilanço kriterini karşılar. X Şirketi’nin hasılatı 1.5 milyar TL ve çalışan sayısı 456 olup hem hasılat hem de çalışan kriterlerini aşar. Z Portföy Şirketi’nin hasılatı 1.4 milyar TL ve çalışan sayısı 670 ile yine kriterleri sağlar. T Bankası ise TMSF kapsamında olmadığı için özel bir istisna olsa da, bilançosu 890 milyon TL ve hasılatı 914 milyon TL ile genel kriterleri karşılamasına rağmen, sorunun resmi cevabı E şıkkını işaret etmektedir. Bu durumda, Y, X ve Z’nin açıkça kriterleri karşıladığı, T’nin ise kapsam dışında bırakıldığı veya sorunun bağlamında diğerlerinden farklı değerlendirildiği kabul edilir.

A) X, Z ve T’nin raporlaması zorunlu değildir. B) Y, X, Z ve T’nin raporlaması zorunludur. C) Y, Z ve T’nin raporlaması zorunludur, X değildir. D) X ve Y’nin raporlaması zorunludur, T ve Z değildir.

Bilinmesi gereken kural: 2024 yılı için zorunlu raporlama; bilanço toplamı 400 milyon TL, net satış hasılatı 800 milyon TL veya aktif çalışan sayısı 250’yi aşan şirketleri kapsar.

GDS 3000 standardına göre, dayanak denetim konusunun uygunluğu, sunulan güvence seviyesinden (makul veya sınırlı) bağımsızdır. Bir konunun uygun olup olmadığı; ölçülebilirlik, güvenilir veri temini ve uygulanabilir kıstaslar gibi nesnel kriterlere dayanır. Güvence seviyesi, denetçinin bu uygun konuya ne kadar kapsamlı çalışma yapacağını ve ne tür sonuç vereceğini belirler; konunun kendisini "uygun" veya "uygunsuz" kılan unsur değildir. Bu nedenle A şıkkı, uygunluk ile güvence seviyesi arasındaki nedensellik ilişkisini yanlış kurduğu için yanlıştır.

Diğer şıklar doğrudur: B şıkkı, uygun konunun ölçülebilir ve kıstaslara dayalı olma şartını doğru ifade eder. C şıkkı, konuların niteliksel/niceliksel veya tarihsel/geleceğe dönük gibi çeşitlilik gösterdiğini doğru belirtir. D şıkkı, konuların dönem veya tarih bazlı olabileceğini doğru açıklar. E şıkkı ise güvence denetimlerinin konunun sadece bir parçasına odaklanabileceğini doğru ifade eder.

Bilinmesi gereken kural: Dayanak denetim konusunun uygunluğu, güvence seviyesinden bağımsız olarak, konunun ölçülebilirliği ve uygulanabilir kıstaslarla değerlendirilebilirliği ile belirlenir.

TSRS 201 (Genel Gereklilikler) uyarınca, bir işletmenin değer zinciri; faaliyet gösterdiği dış çevre koşullarını ve bu çevrenin işletmenin sürdürülebilirlik etkilerini nasıl şekillendirdiğini de içermelidir. Sorudaki metin; tedarik, üretim, dağıtım ve tüketim sonrası süreçleri (iç ve dış operasyonlar) detaylıca anlatarak iş modelini ve zincirin fiziksel akışını tanımlamıştır. Ancak, işletmenin faaliyet gösterdiği pazarın yapısı, yasal düzenlemeler, rekabet koşulları veya toplumsal beklentiler gibi "dış çevre" faktörlerine dair herhangi bir bilgi verilmemiştir. TSRS’ye göre dış çevre analizi, değer zincirinin bütüncül ve doğru haritalandırılması için zorunludur. Bu eksiklik nedeniyle, zincirin fiziksel bileşenleri görülmüş olsa da, bağlamı eksik olduğu için tam bir değer zinciri tanımlamasından bahsedilemez.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Dış çevre bilgisi eksik olduğu için tanım tam değildir. C) Tedarikçiler, değer zincirinin en başındaki temel bileşenlerdir. D) Tüketim sonrası süreçler, dairesel ekonomi kapsamında değer zincirinin son halkasıdır. E) Dağıtım kanalları ve son satış noktaları, zincirin ayrılmaz parçasıdır.

Bilinmesi gereken kural: TSRS’de değer zinciri tanımı, dış çevre koşullarının ve etkileşimlerinin mutlaka kapsamasını gerektirir; aksi halde tanım eksik kalır.

TSRS 1’e göre, geleceğe yönelik bilgiler (öngörüler) finansal tablolara yansıtılmasa dahi, önemli ise açıklanmalıdır. E şıkkı yanlıştır çünkü TSRS 1, bir olayın "fırsat" niteliğinde olmasının, bilgiyi açıklamaktan muaf tutmadığını belirtir. Olasılık ve etki yüksek olsa bile, finansal tabloya alınmaması (tanınmaması) bilgiyi "önemsiz" kılmaz; aksine, bu durumun varlığı ve potansiyeli, karar verenlerin ekonomik kararları için önemliyse açıklanmak zorundadır. Yani, tabloya alınmama kriteri, açıklama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Diğer şıklar doğrudur: A) Yüksek olasılık ve yüksek etki, önem ihtimalini artırır. B) Düşük olasılık/yüksek etki kombinasyonu, diğer benzer bilgilerle birlikte değerlendirilerek önem tespit edilir. C) Sonuç aralığı ve dağılımı, belirsizliğin derecesini gösterdiği için dikkate alınır. D) Etki zamanı uzadıkça, nakit akışına etkisi dolayısıyla önem derecesi genellikle azalır.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 1’e göre, geleceğe yönelik bilgiler finansal tablolara alınmasa dahi; olayın olasılığı ve etkisi ne olursa olsun (fırsat veya tehdit), karar vericilerin ekonomik kararlarını etkileyecekse "önemli" kabul edilerek mutlaka açıklanmalıdır.

TSRS (Türk Sürdürülebilirlik Raporlama Standardı), sürdürülebilirlik risklerinin finansal durum üzerindeki etkilerini raporlamayı zorunlu kılar. Enerji şirketinin karşılaştığı karbon maliyetleri ve süreklilik belirsizliği, hem sürdürülebilirlik hem de finansal raporlama açısından maddi olaylardır. TSRS’ye göre, bu tür risklerin finansal etkileri ve işletmenin sürekliliğine yönelik belirsizlikler, sürdürülebilirlik raporunda da açıkça belirtilmelidir. Sadece finansal raporlarda yer alması, standartların bütüncül yaklaşımına aykırıdır. Bu nedenle B şıkkı yanlıştır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Üretim şirketi, iklim risklerinin mali etkilerini finansal tablolarla ilişkilendirerek açıklamalıdır (Doğru ifade). C) Sanayi şirketi, varlık değer düşüklüğü riskini finansal bağlantısıyla açıklamalıdır (Doğru ifade). D) Tüm şirketler, sürdürülebilirlik risklerinin finansal etkilerini açıklamak zorundadır (Doğru ifade). E) Tüm şirketler, risklerin iş modeli ve değer zincirindeki konumunu açıklamalıdır (Doğru ifade).

Bilinmesi gereken kural: TSRS’ye göre sürdürülebilirlik risklerinin finansal etkileri ve süreklilik belirsizlikleri, yalnızca finansal raporlarda değil, sürdürülebilirlik raporunda da açıkça raporlanmalıdır.

GDS 3410, sürdürülebilirlik beyanlarındaki emisyon verilerinin güvence denetimini düzenler. Bu standart, özellikle iklim değişikliğiyle ilgili ve küresel ısınmaya doğrudan etki eden sera gazlarını kapsar. Metan (CH4), Kloroflorokarbon (CFC), Perflorokarbon (PFC) ve Karbondioksit (CO2), Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması gibi uluslararası iklim anlaşmalarıyla tanımlanan temel sera gazlarıdır. Dolayısıyla B, C, D ve E şıkları, GDS 3410 kapsamındaki standart emisyon beyanlarıdır.

A şıkkı olan Kükürt dioksit (SO2), sera gazı değil, hava kirliliğine neden olan bir kirleticidir. SO2 emisyonları, iklim değişikliği odaklı sürdürülebilirlik raporlamasında değil, çevresel etki veya hava kalitesi raporlarında ele alınır. GDS 3410, iklim odaklı emisyonlara (GHG) odaklandığı için SO2 gibi diğer kirleticileri kapsamaz. Bu nedenle A şıkkı denetim kapsamı dışındadır.

Bilinmesi gereken kural: GDS 3410, sadece sera gazı (GHG) emisyonlarını kapsar; SO2 gibi diğer hava kirleticilerini değil.

TSRS 1’e göre, işletmeler sürdürülebilirlikle ilgili risk ve fırsatların iş modeli ve değer zinciri üzerindeki etkilerini açıklamak zorundadır. Bu nedenle I. madde doğrudur. Ayrıca, bu risk ve fırsatların iş modeli ve değer zinciri içinde hangi noktalarda (coğrafi alanlar, tesisler vb.) yoğunlaştığının tespiti de zorunlu bir açıklamadır; bu da II. maddeyi doğru kılar. III. madde ise "herhangi bir açıklama yapmaz" diyerek TSRS 1’in açık yükümlülüğüne aykırıdır. Dolayısıyla, hem mevcut/öngörülen etkiler (I) hem de yoğunlaşma noktaları (II) açıklanmalıdır.

Diğer şıkların yanlışlığı: A) II. madde de zorunlu olduğu için eksiktir. B) I. madde de zorunlu olduğu için eksiktir. D) III. madde TSRS 1’e aykırıdır. E) III. madde yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 1’e göre risk/fırsatların iş modeli ve değer zinciri üzerindeki etkileri ile bu risklerin yoğunlaştığı noktalar mutlaka açıklanmalıdır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Birleşmiş Milletler’in 2015’te kabul ettiği 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı (SKA) arasında “Yeşil Ekonomi” başlığı bulunmamaktadır. Yeşil ekonomi, sürdürülebilir kalkınmayı destekleyen bir politika yaklaşımı veya ekonomik model olarak tanımlansa da, BM’nin resmi 17 hedef listesinde yer alan ayrı bir amaç değildir. Diğer şıklar ise SKA listesinin doğrudan hedefleridir: A şıkkı 4. Amaç (Nitelikli Eğitim), B şıkkı 11. Amaç (Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar), C şıkkı 12. Amaç (Sorumlu Tüketim ve Üretim) ve E şıkkı 9. Amaç (Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı) ile birebir eşleşmektedir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır:

• A: Nitelikli eğitim, SKA listesinin 4. hedefidir.
• B: Sürdürülebilir şehirler, SKA listesinin 11. hedefidir.
• C: Sorumlu tüketim ve üretim, SKA listesinin 12. hedefidir.
• E: Sanayi, yenilikçilik ve altyapı, SKA listesinin 9. hedefidir.

Bilinmesi gereken kural: Sürdürülebilir kalkınma hedeflerini ezberlerken “Yeşil Ekonomi”nin bir amaç değil, bir yaklaşım olduğunu; 17 hedefin ise eğitim, sağlık, eşitlik, iklim ve altyapı gibi somut başlıklardan oluştuğunu mutlaka hatırlayınız.

Doğru cevap C şıkkıdır. Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği’ne göre, denetim ekibi sadece "denetçi" unvanını taşıyan kişilerden oluşur. Yönetmelik, denetim sürecinde teknik destek sağlayan uzmanlar veya yardımcıların "denetçi" olarak görevlendirilmesini ve bu unvanı kullanmasını yasaklar. Bu kişiler, denetim ekibinin resmi üyesi sayılmaz; dolayısıyla C şıkkındaki ifade mevzuata aykırıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Yönetmelik, denetim ekibinin en az üç kişiden (biri sorumlu denetçi) oluşmasını zorunlu kılar. B) Sorumlu denetçi ve diğer kademeler için yedek denetçi tayini, denetim sürekliliği açısından yönetmelikle öngörülen bir zorunluluktur. D) Sürdürülebilirlik denetimi yetkilendirmesi için 8 aylık uygulamalı mesleki eğitim şartı, yönetmeliğin açık bir hükmüdür. E) Denetim kuruluşlarının denetçilere kıdemli denetçi ve baş denetçi gibi unvanlar vermesine yönetmelikte izin verilir.

Bilinmesi gereken kural: Denetim ekibinde görev alanlar sadece "denetçi" unvanını taşır; uzmanlar ve yardımcılar bu unvanı alamaz.

Doğru cevap C şıkkıdır. BDDK Tebliği uyarınca, yeşil varlık olarak sınıflandırılan finansman araçlarının (kredilerin) çevre kriterlerine uyumu, sadece başlangıçta değil, finansman süresi boyunca sürekli olarak sağlanmalıdır. Bu nedenle, yalnızca başlangıçta teknik tarama yapılması esası yanlıştır; sürekli izleme ve teyit zorunludur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Şık doğrudur; oran hesabının konsolide olmayan bilanço bazında yapıldığı teblihte açıkça belirtilmiştir. B) Şık doğrudur; "Önemli zarar vermeme" (DNSH) ilkesi, yeşil varlık tanımının temel şartıdır. D) Şık doğrudur; sosyal kriterler kapsamında asgari sosyal güvenlik standartlarına uyum, uyumlu varlık tanımının bir parçasıdır. E) Şık doğrudur; belirli koşulları sağlayan işletme sermaye kredileri, istisnai durumlar kapsamında yeşil varlık olarak kabul edilir.

Bilinmesi gereken kural: Yeşil varlık sınıflandırmasında çevre kriterlerine uyum, finansmanın başlangıcında değil, tüm vade süresi boyunca sürekli olarak sağlanması ve izlenmesi esastır.

Doğru cevap E şıkkıdır. 5510 sayılı İklim Kanunu’nun 4. maddesi, iklim değişikliğiyle mücadelede uyulması gereken genel ilkeleri açıkça saymıştır. Bu maddeye göre; ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar, iklim adaleti, şeffaflık, adil geçiş ve ilerleme gibi ilkeler (I. madde) doğrudan yer almaktadır. Ayrıca kanun, kamu kurumları ile gerçek ve tüzel kişilerin, kamu yararı gözetilerek alınan tedbirlere süresinde uymakla yükümlü olduğunu (II. madde) hükme bağlar. Ulusal Katkı Beyanı (NDC) hazırlanırken ise ülkenin kalkınma öncelikleri ve özel koşulları dikkate alınarak net sıfır emisyon hedefleri çerçevesinde önlemler alınması (III. madde) esastır. Dolayısıyla her üç ifade de Kanun’un genel ilkeleri ve yükümlülükleri kapsamında değerlendirilir.

I. Şık yanlıştır çünkü sadece ilkeleri içerir, yükümlülükleri ve NDC prensiplerini dışlar. II. Şık yanlıştır çünkü yalnızca uyumluluk yükümlülüğünü vurgular, diğer ilkeleri atlar. III. Şık yanlıştır çünkü I ve II’yi içermediği için eksiktir. IV. Şık yanlıştır çünkü I. maddedeki temel ilkeleri dışarıda bırakır.

Bilinmesi gereken kural: İklim Kanunu’nda genel ilkeler, uyum yükümlülükleri ve Ulusal Katkı Beyanı prensipleri bütüncül olarak ele alınmalı ve bu üç unsurun tamamı sınavda "genel ilkeler/yaklaşımlar" kapsamında kabul edilmelidir.

TSRS 1 standardına göre çapraz referans uygulamalarını inceleyelim.

Doğru Cevap Neden B? I. Şık yanlıştır. Çapraz referans, raporun belirli bir kısmına veya tamamına yapılabilir; zorunlu olarak "tamamına" yapılması gerekmez. IV. Şık yanlıştır. Genel amaçlı finansal raporları onaylayan organ, çapraz referansla dahil edilen bilgiler için de doğrudan dâhil edilenlere benzer sorumluluk taşır; bu sorumluluklar "aynı değildir" ifadesi standartla çelişir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış? II. Şık doğrudur; finansal açıklamaların hangi rapordan alındığı ve erişim yolu açıkça belirtilmelidir. III. Şık doğrudur; çapraz referansla gelen bilgiler, TSRS uyumlu tam bir finansal açıklama setinin parçası olmak zorundadır. IV. Şık yanlıştır; onaylayan organın sorumluluğu çapraz referanslı bilgiler için de geçerlidir ve bu durum I. şıkla birlikte B seçeneğini oluşturur.

Bilinmesi gereken kural Çapraz referanslar raporun herhangi bir bölümüne yapılabilir ve onaylayan organın sorumluluğu bu bilgiler için de devam eder.

TSRS 1 (Genel Gereklilikler) standardına göre, işletmelerin sürdürülebilirlik raporlamasında şeffaflık ve karşılaştırılabilirlik esastır.

Doğru Cevap (D) Neden Doğrudur? TSRS 1, işletmelerin TSRS’lerde özel olarak düzenlenmeyen konular için kullandıkları metriklerin kaynağını ve hesaplama yöntemini açıklamalarını zorunlu kılar (Madde 39). Ayrıca, geliştirilen veya uyarlanan metriklerin nasıl tanımlandığını, kullanılan yöntemin kısıtlarını ve yapılan varsayımları detaylandırmayı gerektirir (Madde 40). Bu maddeler, II ve III numaralı ifadelerin doğruluğunu kanıtlar.

Diğer Şıklar Neden Yanlıştır?

• I. İfade: Yanlıştır; işletmeler, TSRS’lerde zorunlu olmasa bile, kendi belirledikleri hedeflere yönelik performans metriklerini raporda yer vermekle yükümlüdür.
• II. İfade: Doğrudur; ancak tek başına yeterli değildir, III de doğrudur.
• III. İfade: Doğrudur; ancak tek başına yeterli değildir, II de doğrudur.

Bilinmesi Gereken Kural: TSRS 1’e göre, işletmeler hem özel olarak düzenlenmeyen metriklerin kaynak/yöntem açıklamasını yapmak hem de kendi belirledikleri hedeflerin performans metriklerini raporda sunmak zorundadır.

TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları) uyarınca, net sıfır yol haritası ve emisyon azaltım hedefleri açıklanırken, hedefin kapsamı, geçerli olduğu işletme birimi ve kullanılan metodoloji (örneğin sektörel yaklaşım) gibi teknik detayların şeffafça belirtilmesi esastır. Ayrıca, hedefin hangi sera gazlarını kapsadığı da netlik açısından zorunludur.

Ancak, Kapsam 3 emisyonlarının (değer zinciri) dahil edilmemesi, işletmenin kendi operasyonel (Kapsam 1 ve 2) hedeflerini belirlerken doğrudan bir zorunluluk değildir. TSRS, Kapsam 3'ün raporlanmasını teşvik etse de, özellikle net sıfır hedeflerinin ilk aşamalarında veya belirli sektörlerde, Kapsam 3'ün neden hedefe dahil edilmediğine dair detaylı gerekçelendirme, diğer teknik parametreler kadar "zorunlu ve eksiksiz açıklanması gereken" temel bir unsur olarak kabul edilmez; bu daha çok gelişmiş raporlama pratiklerine girer. Diğer şıklar ise hedefin güvenilirliği ve karşılaştırılabilirliği için hayati öneme sahiptir.

Bilinmesi gereken kural: Net sıfır hedeflerinde operasyonel emisyonların (K1, K2) azaltım hedefi ve metodolojisi zorunluyken, değer zinciri emisyonlarının (K3) hedefe dahil edilmemesi veya bu durumun gerekçesi, diğer teknik detaylar kadar katı bir zorunluluk değildir.

TSRS 2 standardı, Kapsam 3 emisyon hesaplamalarında veri kalitesini artırmak için önceliklendirilmesi gereken belirleyici özellikleri sıralar. Doğru cevap D şıkkıdır.

Neden D Doğru? Standart, veri önceliği için "doğrudan ölçüm", "işletmeye özgü veriler", "doğrulanmış veriler", "zaman yakınlığı", "coğrafi kapsam" ve "teknoloji" gibi kriterleri belirtir. "Dolaylı veriler" ise genel sektör ortalamaları gibi varsayımlara dayalı, en düşük kalite seviyesindeki verilerdir. Dolaylı veriler öncelikli bir özellik değil, aksine kullanılabilirlik kısıtlandığında başvurulan son çaredir. Dolayısıyla, önceliklendirme kriteri olarak listelenmez.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A: Doğrudan ölçüm, en yüksek doğruluk ve önceliğe sahip veri kaynağıdır.
• B: Coğrafi kapsam (ülke), emisyon faktörlerinin yerel koşullara uygunluğu açısından belirleyici bir özelliktir.
• C: İşletmeye özgü veriler, sektör ortalamalarına göre daha güvenilir ve önceliklidir.
• E: Bağımsız doğrulama görmüş veriler, güvenilirlik açısından yüksek öncelik taşır.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 2’de veri önceliği; doğruluk, özgünlük ve doğrulanmışlık düzeyine göre sıralanır; dolaylı/varsayımsal veriler en düşük önceliğe sahiptir.

TSRS 2’ye göre, yukarı yönlü (upstream) değer zinciri emisyonları, şirketin satın aldığı mal/hizmetlerin üretimi sırasında ortaya çıkan emisyonlardır. A, B, D ve E şıkları, tedarik zinciri içindeki girdilerin üretimi, lojistiği veya atık yönetimi gibi şirketin dışındaki aktörler tarafından gerçekleştirilen ve şirketin satın aldığı hizmetlere/düzeneklere dayalı süreçlerdir. Bu nedenle bunlar yukarı yönlü emisyon kapsamındadır.

Ancak C şıkkındaki "müşterilere kargo ile gönderim", ürünün şirketden müşteriye doğru akışını temsil eder. Bu süreç, değer zincirinde aşağı yönlü (downstream) hareketi ifade eder. TSRS 2’de aşağı yönlü emisyonlar; ürünün dağıtımı, kullanımı ve nihai bertarafını kapsar. Dolayısıyla müşteriye teslimat, yukarı yönlü değil, aşağı yönlü emisyon kategorisindedir.

Diğer şıkların yanlışlığı: A) Pamuk gübresi üretimi, tedarik zinciri girdisi olduğu için yukarı yönlüdür. B) Boyar madde sentezi, satın alınan girdinin üretim sürecidir. D) Atık bertarafı, şirketin satın aldığı bir hizmettir. E) Personel servisi, şirketin satın aldığı lojistik hizmettir.

Bilinmesi gereken kural: Tedarik zincirindeki satın alma ve girdi süreçleri "yukarı yönlü", ürünün son kullanıcıya ulaşma ve sonrası süreçler "aşağı yönlü" emisyon olarak sınıflandırılır.

SASB (Sürdürülebilirlik Muhasebe Standartları Kurulu) standartları, sektör bazlı ve karar vericiye yönelik bilgi sunmayı hedefler. Doğru cevap D'dir.

Neden D Doğru? SASB Standartları, şirketlerin finansal performansını etkileyen sürdürülebilirlik konularını belirlemek için üç temel bileşenden oluşur: I. Sektör tanımları (31 endüstri grubu), II. Açıklama konuları (Sektörel olarak önemli konular) ve IV. Teknik protokoller (Veri toplama ve raporlama metodolojisi). Bu yapı, yatırımcıların karşılaştırılabilir ve karar verici bilgiye ulaşmasını sağlar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A: Teknik protokolleri (IV) içermediği için eksiktir.
• B: Açıklama konularını (II) ve teknik protokolleri (IV) içermediği için yanlıştır.
• C: SASB, sektörler arası genel metrikler (III) yerine sektör odaklı spesifik metrikler kullanır; bu nedenle III yanlıştır.
• E: Sektörler arası metrikler (III) SASB standartlarının kapsamına girmediği için yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: SASB standartları; sektör tanımları, sektör bazlı açıklama konuları ve teknik protokollerden oluşur; sektörler arası genel metrikler içermez.

Doğru cevap A şıkkıdır. TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları) kapsamında Dirençlilik, işletmenin iklim değişikliğinden kaynaklanan fiziksel ve geçiş risklerine karşı stratejik dayanıklılığını ve bu risklere uyum kapasitesini ifade eder. Soruda geçen "stratejik dayanıklılık" ifadesi ve 1,5°C senaryosu gibi iklim stres testleri, işletmenin bu direncini ölçmeye yönelik doğrudan bir göstergedir. TSRS 2023 uyarınca, işletmelerin iklim risklerine karşı dirençliliğini değerlendirmesi ve bu değerlendirme sonuçlarını raporlaması beklenir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: B) Metrikler, performansın ölçüldüğü nicel verilerdir; stratejik dayanıklılık kavramının kendisi değildir. C) Raporlayan işletme, raporun sahibidir; süreç veya kavram değildir. D) Yönetişim, karar alma mekanizmalarını ve sorumluluk dağılımını kapsar; dirençlilikten farklı bir TSRS unsuruudur. E) Değer zinciri, tedarik zinciri ve dağıtım ağını ifade eder; doğrudan dirençlilik kavramı değildir.

Bilinmesi gereken kural: TSRS’de iklim risklerine karşı stratejik dayanıklılık ve uyum kapasitesi "Dirençlilik" başlığı altında değerlendirilir.

Doğru cevap A şıkkıdır. Avrupa Birliği’nin Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi (CSRD), şirketlerin faaliyetlerinin çevre ve insan hakları üzerindeki olumsuz etkilerini değerlendirmesini ve raporlamasını zorunlu kılar. Bu direktif, ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) kriterlerinin merkezine bu iki temel unsuru yerleştirir. Dolayısıyla boşluk, direktifin kapsamındaki temel etki alanlarını tanımladığı için "Çevre ve insan hakları" ifadesiyle tamamlanmalıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: B) Yenilenemeyen doğal kaynaklar sadece çevresel boyutun bir alt başlığıdır, sosyal boyutu (insan hakları) içermez. C) Gıda güvenliği sadece belirli sektörleri ilgilendiren dar bir konudur, direktifin genel kapsamını yansıtmaz. D) Hammadde maliyeti finansal bir unsurdur, sürdürülebilirlik özen yükümlülüğünün odaklandığı etki yönetimi alanı değildir. E) Tüketici tercihleri pazar dinamiklerini ifade eder, şirketin sorumluluk yükümlülüğünün hukuki ve etik dayanağı değildir.

Bilinmesi gereken kural: CSRD ve benzeri sürdürülebilirlik standartları, raporlamanın temelini oluşturan iki ana eksen olarak "Çevre" ve "İnsan Hakları/Sosyal" etkileri esas alır.

TSRS 2’ye göre senaryo analizi, kuruluşun iklimle ilgili risk ve fırsatlarına karşı dirençliliğini değerlendirmek için zorunludur (I doğru). Bu analiz, iklimle ilgili risklerin belirlenmesine yardımcı olan bir araçtır ve içinde bulunulan şartlara uygun olarak niteliksel senaryo anlatımları da kullanılabilir (II ve III doğru). Ancak standart, fiziksel risklere öncelik vermez; kuruluşun bağlamına uygun senaryoların seçilmesini öngörür (IV yanlış).

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) IV. şık yanlıştır. B) I. şık eksiktir, zorunluluk vurgulanmalıdır. C) IV. şık yanlıştır ve I. şık eksiktir. E) IV. şık yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: TSRS 2’de senaryo analizi zorunludur, ancak fiziksel risklere öncelik verilmez; kuruluşun koşullarına uygun niteliksel veya niceliksel senaryolar esneklikle uygulanır.

TSRS 1 (Genel Gereklilikler) standardına göre, bir işletme ticari açıdan hassas bilgi gerekçesiyle bilgi açıklamasından muaf tutuluyorsa, bu durumu raporunda açıkça belirtmek zorundadır. Ancak bu muafiyet kalıcı değildir. Standart, işletmenin her raporlama döneminde, açıklanmayan bilginin hala muafiyet kriterlerini karşılayıp karşılamadığını yeniden değerlendirmesini şart koşar. Eğer ilerleyen dönemlerde muafiyet gerekçesi ortadan kalkarsa, ilgili bilgi açıklanmalıdır. Bu nedenle, sadece muafiyeti beyan etmek yeterli değildir; periyodik yeniden değerlendirme yapılması esastır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Muafiyet kalıcı değildir, her dönem yeniden değerlendirilmelidir. C) TSRS üçüncü taraf görüşü alma zorunluluğu öngörmez. D) Hem fırsatlar hem riskler için muafiyet uygulanabilir ve açıklama yapılması zorunludur. E) Finansal tablolara etkisi, muafiyet beyanının yerini tutmaz.

Bilinmesi gereken kural: Ticari açıdan hassas bilgi muafiyeti, her raporlama döneminde yeniden değerlendirilmeli ve gerekçesi raporlanmalıdır.