2015/3 KGK Bağımsız Denetçilik Genel Hukuk Mevzuatı Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap D şıkkıdır. Ticaret Kanunu’na (TK) göre, sermaye borcunu zamanında ödemeyen ortağa karşı şirket; tazminat, temerrüt faizi, borcun ifasını talep etme ve ihtiyati tedbir gibi haklara sahiptir. Ancak sözleşme cezası, tarafların özel bir anlaşmayla öngördüğü, ihlal durumunda uygulanan ek bir yaptırımdır ve ticaret şirketlerinin tümünde otomatik olarak uygulanabilir bir yasal yaptırım değildir. Yani sözleşme cezası, kanuni zorunluluk değil, sözleşmeye bağlı bir hükümdür.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Tazminat, TK’da açıkça öngörülen yasal bir yaptırımdır. B) İhtiyati tedbir, alacağın güvence altına alınması için kanunen mümkündür. C) Temerrüt faizi, gecikme durumunda kanunen doğan bir hakktır. E) Borcun ifası, şirketin temel yasal hakkıdır.

Bilinmesi gereken kural: Ticaret Kanunu’nda sermaye borcunu ifa etmeyen ortağa karşı uygulanabilen yasal yaptırımlar arasında sözleşme cezası bulunmaz; bu, tarafların özel iradesine bağlı bir husustur.

Doğru cevap E şıkkıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 261/1’e göre, yönetim kurulu kararları ancak kanuna veya esas sözleşmeye aykırı olması, şirketin temel yapısına uymaması, genel kurulun devredilemez yetkilerini kullanması veya sermayenin korunmasını gözetmemesi gibi hallerde batıl sayılır. E şıkkında belirtilen durum, yönetim kurulunun kendi iç denetim ve denetim kurulu gibi organların görev alanına girer; bu tür iç denetim kararları hukuki geçerlilik açısından "batıl" bir karar niteliği taşımaz.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Eşit işlem ilkesine aykırı kararlar, TTK m. 261 uyarınca açıkça batıl sayılır. B) Şirketin temel yapısına aykırı kararlar, hukuki varlığı tehdit ettiği için batıldır. C) Genel kurulun devredilemez yetkilerine giren kararlar, yetki ihlali nedeniyle geçersizdir. D) Sermayenin korunmasını gözetmeyen kararlar, TTK m. 261 kapsamında batıl kabul edilir.

Bilinmesi gereken kural: Yönetim kurulunun iç denetim ve uyumluluk kararları hukuki geçerlilik açısından "batıl" sayılmaz; batıl kararlar yalnızca kanun/esas sözleşme ihlali, yetki ihlali veya sermaye koruması ihlali gibi somut hukuki ayıplarla sınırlıdır.

Çek kanununa göre, çekin geçerli olabilmesi için kanunda sayılan zorunlu şekil şartlarını taşıması gerekir. Lehdar (kimin lehine düzenlendiği), düzenleme yeri ve günü, muhatabın (çek bankasının) unvanı ve kaydı şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havale ibaresi, çekin geçerliliği için zorunludur. Bu unsurlar eksikse çek geçersiz sayılır.

Ancak, ödeme yeri zorunlu bir şekil şartı değildir. Çek üzerinde ödeme yeri belirtilmemişse, çekin düzenlendiği yer ödeme yeri sayılır (Çek Kanunu m. 4). Dolayısıyla ödeme yerinin açıkça yazılması zorunlu değildir; kanun bu boşluğu tamamlar.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• B) Ödeme yeri: Kanunen eksikse düzenleme yeri geçer, zorunlu değildir.
• C) Düzenleme günü: Çekin süresi ve vadesi için zorunludur, eksikse geçersizdir.
• D) Muhatabın unvanı: Çek bir bankaya düzenlenir, banka ismi zorunludur.
• E) Havale ibaresi: "Belirli bir bedel" ve "kaydı şartsız" ifadesi çekin mahiyeti için zorunludur.

Bilinmesi gereken kural: Çek kanununda sadece ödeme yeri zorunlu şekil şartı dışında tutulmuş, diğer tüm unsurlar çekin geçerliliği için şarttır.

Doğru cevap C şıkkıdır. Bu ifade, kambiyo hukukunda İmzaların İstiklali İlkesini tanımlar. Türk Borçlar Kanunu ve Kambiyo Senetleri Kanunu’na göre, bir senetteki bir imzanın geçersiz, sahte veya iptal edilmesi, senetteki diğer imzaların geçerliliğini ve yükümlülüklerini etkilemez. Her imza sahibinin sorumluluğu, kendi imzasının geçerliliğine bağlıdır; önceki veya sonraki imzalardaki hatalardan bağımsızdır. Bu ilke, senedin dolaşım güvenliğini sağlar.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Soyutluk ilkesi, senedin temel ilişkiden bağımsızlığını ifade eder, imzalar arası bağımsızlığı değil. B) Nedensellik ilkesi, kambiyo senetlerinde genel olarak reddedilen bir kavramdır. D) Müteselsil sorumluluk, imza sahiplerinin üçüncü kişilere karşı birlikte sorumlu olduğunu belirtir, imzaların birbirinden bağımsızlığını değil. E) Senetlerin bağımsızlığı ifadesi hukuki bir terim olarak bu spesifik durumu tanımlamaz; asıl kavram imzaların istiklalidir.

Bilinmesi gereken kural: Kambiyo senetlerinde bir imzanın geçersizliği, diğer imzaların geçerliliğini ve sorumluluğunu etkilemez; her imza kendi başına geçerlidir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 41. maddesi uyararak, tacirin ticareti terk etmesi halinde bu durumu Ticaret Sicil Müdürlüğüne 15 gün içinde bildirmesi ve tescil ettirmesi zorunludur. Bu süre, tacirin sorumluluğunun sona ermesi ve sicildeki bilgilerin güncellenmesi için kritik bir yasal süredir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir:

• A) 8 gün: TTK’da ticaretin terkine ilişkin 8 günlük bir bildirim süresi öngörülmemiştir.
• B) 10 gün: Ticaretin terk bildirimi için yasal süre 10 gün değil, 15 gündür.
• D) 1 ay: 1 aylık süre, tacirin ticareti terk etme durumunu sicile tescil ettirme yükümlülüğü için tanımlanan yasal süreden daha uzundur.
• E) 3 ay: 3 aylık süre, ticaretin terkine ilişkin yasal bildirim süresi ile bağdaşmamaktadır.

Bilinmesi gereken kural: Tacir, ticareti terk ettiğinde bu durumu 15 gün içinde Ticaret Sicil Müdürlüğüne bildirerek tescil ettirmek zorundadır.

Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve uluslararası denetim standartları uyarınca, bağımsız denetçinin finansal tablolar hakkında ifade ettiği görüş türleri sınırlıdır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Neden Doğru? TTK ve ISAs (Uluslararası Denetim Standartları) kapsamında kabul gören görüş türleri; "Olumlu", "Olumsuz" ve "Görüş Vermeden Kaçınma"dır. Ayrıca, sınırlı güvence sağlayan "Sınırlı Olumlu" görüş (genelde yarı yıllık finansal raporlar için) de mevzuatta yer alır. Ancak "Sınırlı Olumsuz" görüş diye bir kavram denetim literatüründe ve TTK’da bulunmaz. Denetçi, finansal tabloların doğru olmadığını tespit ederse "Olumsuz" görüş verir; kısmi bir eksiklik varsa "Olumsuz" veya "Şartlı" görüş verir. "Sınırlı" öneki sadece olumlu (güvence sağlayan) görüşlerde kullanılır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A: TTK’ya göre en yaygın ve istenen görüş türüdür.
• B: Sınırlı denetimlerde (örneğin ara dönem raporları) geçerli bir görüş türüdür.
• C: Finansal tabloların doğru olmadığını gösteren geçerli bir görüş türüdür.
• E: Yetersiz kanıt nedeniyle görüş verilemediğinde uygulanan geçerli bir durumdur.

Bilinmesi gereken kural: Denetim görüşlerinde "Sınırlı Olumsuz" görüş türü mevzuatta yer almaz; sınırlılık sadece olumlu görüşlerde, olumsuzluk ise tam kapsamlı denetimlerde karşımıza çıkar.

Doğru cevap B) Dürüst resim ilkesidir.

Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 368 uyarınca, finansal tabloların şirketin varlık, borç, finansal durum ve faaliyet sonuçlarını "gerçeği aynen ve aslına sadık surette" yansıtması dürüst resim ilkesi olarak adlandırılır. Bu ilke, muhasebe kayıtlarının sadece yasalara değil, aynı zamanda ticari dürüstlük ve gerçek ekonomiye uygun olmasını zorunlu kılar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir:

• A) Şeffaflık ilkesi: Bilgiye erişim ve açıklama yükümlülüğü ile ilgilidir, tablo hazırlama metodolojisini değil.
• C) Alenilik ilkesi: Ticaret siciline kayıt ve genel kurula sunma gibi resmi ilan süreçlerini düzenler.
• D) Öngörülebilirlik ilkesi: Muhasebe standartlarında kullanılan bir terim olup TTK’da bu bağlamda geçerli bir ilke değildir.
• E) Kurumsal yönetim ilkesi: Şirket yönetiminin yapısı ve denetimi ile ilgili genel bir çerçevedir, finansal tablo hazırlama kuralı değildir.

Bilinmesi gereken kural: TTK’da finansal tabloların ekonomik gerçeği olduğu gibi yansıtma zorunluluğu "dürüst resim ilkesi" ile ifade edilir.

Doğru cevap A şıkkıdır. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 518/1 hükmüne göre, birleşme işlemi ancak aynı ticaret unvanına sahip şirketler arasında gerçekleşebilir. Kollektif şirket, "kollektif şirket" unvanını taşır. Bu nedenle, kanunen yalnızca aynı unvana sahip olan diğer kollektif şirketlerle (I) veya komandit şirketlerle (II) birleşebilir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: III şıkkı, sermayesi paylara bölündüğü için farklı bir hukuki yapıdadır ve birleşme için uygun değildir. IV şıkkı (Anonim Şirket), "anonim şirket" unvanını taşıdığından kollektif şirketle birleşemez. V şıkkı (Kooperatif), kooperatif unvanını taşıdığından ve ticari şirket statüsünde olmadığından bu birleşmeye konu olamaz.

Bilinmesi gereken kural: TTK’ya göre birleşme, yalnızca aynı ticaret unvanına sahip şirketler arasında geçerlidir; kollektif şirketler yalnızca kollektif veya komandit şirketlerle birleşebilir.

Doğru cevap E şıkkıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 576/1-b uyarınca, limitet şirket müdürlerinin devredilemez yetki ve görevleri arasında "şirket sözleşmesine uygun olarak yönetim örgütünün belirlenmesi", "şirketin üst düzeyde yönetilmesi için gerekli talimatların verilmesi", "borca batık olması hâlinde durumun mahkemeye bildirilmesi" ve "risklerin erken teşhisi ve yönetimi komitesinin kurulması" (küçük şirketler hariç) sayılmıştır. Dolayısıyla A, B, C ve D şıkları müdürlerin zorunlu yetki alanlarıdır.

Ancak, bir ortağın şirketten çıkarılması (ihraç) işlemi, TTK m. 581 ve ilgili hükümler gereği genel kurulun yetki alanına girer. Müdürler, ortağın çıkarılması için doğrudan mahkemeden istemde bulunma yetkisine sahip değildir; bu durum genellikle genel kurul kararına veya diğer ortakların talebine dayanır. Bu nedenle E şıkkı, müdürlerin devredilemez yetki ve görevleri arasında yer almaz.

Bilinmesi gereken kural: Limitet şirket müdürlerinin devredilemez yetkileri TTK m. 576 ile açıkça sayılmış olup, ortağın çıkarılması gibi önemli kararlar genel kurul yetkisindedir.

Doğru cevap E'dir. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 351/1 hükmüne göre, anonim şirketlerde ayni sermaye konulması durumunda, bu ayınlara değer biçmek için şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından atanan bilirkişiler görevlendirilir. Bu düzenleme, sermayenin gerçek değerinin bağımsız ve hukuki güvence altına alınmış bir şekilde tespit edilmesini amaçlar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Tapu sicil müdürlükleri sadece taşınmazların tescil işlemlerini yapar, değer biçme yetkisi yoktur. B) Mahkeme genel olarak değil, şirket merkezi yerindeki mahkeme yetkilidir. C) Tapu müdürlükleri değer biçme yetkisine sahip değildir. D) Yetki mahkemeye ait olup, mahkemece atanan bilirkişilere aittir, doğrudan yeminli mali müşavirlere verilmez.

Bilinmesi gereken kural: Ayni sermaye değer biçimi, şirket merkezi yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından atanan bilirkişilerce yapılır.

Doğru cevap B şıkkıdır. Vergi Usul Kanunu (VUK)’nun 235. maddesi hükmüne göre, faturayı alan kişi, faturayı aldığı tarihten itibaren 8 gün içinde fatura içeriği hakkında itirazda bulunmadığı takdirde, fatura içeriğini kabul etmiş sayılır. Bu süre, faturanın elinize ulaştığı günün ertesinden itibaren işlemeye başlar. Dolayısıyla "aldığı tarihten itibaren 8 gün" ifadesi yasal süreyi doğru yansıtır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Yasal süre 7 değil, 8 gündür. C) Süre, içeriği öğrenme tarihiyle değil, faturayı alma tarihiyle başlar. D) Süre, faturanın düzenlenme tarihiyle değil, alıcıya ulaşma (alma) tarihiyle başlar. E) Hem süre 7 gün olarak hatalıdır hem de başlangıç tarihi (düzenlenme) yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: Fatura itiraz süresi, faturayı alan kişi için faturayı aldığı tarihten itibaren 8 gündür.

Doğru cevap A şıkkıdır. Ticaret Kanunu’nun 5/2. maddesi uyarınca, taraflar ticari işlerde faiz oranını ve faizin işlemeye başlayacağı tarihi sözleşmeyle serbestçe belirleyebilirler. Dolayısıyla "belirlenemez" ifadesi hukuka aykırıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) Ticari işlerde faiz hukukuna ilişkin genel hükümler (Türk Borçlar Kanunu) uygulanır; bu ifade doğrudur. C) Ticari işlerde faiz oranı serbesttir; bu ifade doğrudur. D) Ticari işlerde faizin anaparaya eklenerek faiz getirmesi (komisyon faizi), üç aydan kısa süreli olmamak şartıyla geçerlidir; bu ifade doğrudur. E) Her iki tarafın da tacir olduğu ödünç sözleşmelerinde, üç aydan kısa olmamak şartıyla faiz anaparaya eklenebilir; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Ticari işlerde faiz oranı ve faizin işlemeye başlayacağı tarih, tarafların serbest iradesiyle sözleşmeyle belirlenebilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 41’e göre, ticari mümessil, ticari vekil ve ticari temsilci gibi kişilerin atanması, tescil ile karşı tarafa karşı ileri sürülebilir. Yani tescil, bu kişilerin yetkisini üçüncü kişilere karşı kanıtlar ve bildirim (bildirici) etki doğurur. Tescil olmadan bu kişilerin yetkisi, iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Ticari işletme rehni, tescil ile karşı tarafa karşı ileri sürülebilir (bildirici etki) ancak soruda "bildirici etki" ifadesi genellikle yetki ve temsil ilişkileri için kullanılır; rehinde tescil, alacaklıların önceliği gibi mülkiyet/tescil etkilere daha yakındır ve bu bağlamda C şıkkı daha net bir "bildirim" örneğidir. (Not: Aslında rehinde de bildirici etki vardır ancak sınav mantığında temsilci atanması, yetkinin dışa bildirimi açısından daha tipiktir. Ancak resmi cevap C olduğu için, diğerlerinin bu bağlamda "yanlış" kabul edildiği varsayılır. Daha doğru analiz: TTK’ya göre rehinde tescil de bildirici etki yaratır. Ancak sorunun kaynağına göre, temsilci atanması, şirketin organları veya temsil yetkisi ile ilgili olduğu için daha baskın bir "bildirim" örneği olarak kabul edilir. Diğer şıklar ise tescil ile birlikte "kurucu" veya "değiştirici" etki taşır.) B) Anonim şirketin kuruluşu, tescil ile kurulur (kurucu etki). D) Ana sözleşme değişikliği, tescil ile karşı tarafa karşı ileri sürülebilir (bildirici etki) ancak bu da şirketin iç yapısını değiştirir. E) Sermaye artırımı, tescil ile karşı tarafa karşı ileri sürülebilir (bildirici etki).

Not: Resmi cevap C olduğu için, diğer şıkların "yanlış" kabul edildiği belirtilmelidir. Aslında TTK’da rehinde, ana sözleşme değişikliğinde ve sermaye artırımında da bildirici etki vardır. Ancak soru, "ticari mümessil atanması"nın tescil ile üçüncü kişilere karşı doğrudan ileri sürülebilirliğini vurguladığı için C şıkkı tercih edilmiştir. Diğer şıklar da bildirici etki yaratır ancak bu soruda C şıkkı doğru kabul edilmiştir.

Bilinmesi gereken kural: Ticari mümessil atanması, tescil ile üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir (bildirici etki).

Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 5, ticari işlerde TTK’da hüküm bulunmayan hallerde öncelikle ticari örf ve âdete, bunun da yoksa Türk Medeni Kanunu’ndaki genel hükümlere göre karar verilmesi gerektiğini açıkça düzenler. Bu hiyerarşi, ticari hayatın dinamizmi ve özel yapısı nedeniyle, özel ticari kuralların genel hukuk kurallarına tercih edilmesini öngörür. Bu nedenle B şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Sıralama tersidir; genel hükümler değil, önce ticari örf uygulanır. C) "Teamüller" ifadesi hukuki netlik taşımaz ve öncelik sırası hatalıdır. D) Ticari örf ve âdet, TTK’ya göre mahkemece esas alınabilecek geçerli bir hukuk kaynağıdır. E) Teamül (örf ve âdet), ancak TTK’da hüküm yoksa uygulanır; mutlak öncelikli değildir.

Bilinmesi gereken kural: TTK’da boşluk olduğunda öncelikli başvurulacak kaynak ticari örf ve âdet, ikinci kaynak ise genel medeni hukuk hükümleridir.

Doğru cevap D şıkkıdır. İcra ve İflas Kanunu’nun 139. maddesi uyarınca, alacaklının talebi olmaksızın icra müdürü tarafından re’sen yapılan hacze "tamamlayıcı haciz" denir. Bu işlem, alacağın tahsili için yeterli mal varlığı bulunmadığında, borçlunun başka yerlerdeki mallarının tespit edilip haczedilmesini sağlar. Dolayısıyla, müdürün bu yetkiyi kendi inisiyatifiyle kullanması, sorudaki "talep olmadan re’sen" ifadesiyle birebir örtüşür.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Tedbiri haciz, alacağın tahsilini güvence altına almak için alacaklının talebi üzerine yapılır. B) İhtiyati haciz, davaya konu alacağın kaybolma tehlikesi olması durumunda mahkeme kararıyla uygulanır. C) Genel haciz, alacaklının talebi üzerine borçlunun tüm mallarına yönelik yapılan hacizdir. E) Ek haciz, daha önce haczedilen malların yetersiz kalması durumunda, alacaklının talebiyle yapılan ek hacizdir.

Bilinmesi gereken kural: İcra müdürünün re’sen yapabildiği tek haciz türü tamamlayıcı hacizdir; diğer tüm haciz türleri alacaklının talebine veya mahkeme kararına tabidir.

Doğru cevap E şıkkıdır. İcra ve İflas Kanunu’nun 6. maddesi, kamu tüzel kişiliklerine ve bunların kuruluşlarına karşı doğrudan icra takibi yapılamayacağını hükme bağlar. Bu kapsamda, "Piyade Alayı Komutanlığı Kantini" (III) ve "Savunma Sanayii Müsteşarlığı" (IV) kamu tüzel kişiliği niteliğindedir; dolayısıyla bunlara karşı doğrudan hacizle icra takibi yürütülemez. Bunun yerine, alacaklılar bu kurumlara karşı idari yargı yoluna başvurarak alacağın kesinleşmesini sağlamalı ve ardından tahsilat yapılmalıdır.

Diğer şıklara gelince: Adi ortaklık (I) ve miras ortaklığı (II), Türk Borçlar Kanunu’na göre gerçek kişi veya tüzel kişi statüsünde olmayıp, ortakların kişisel sorumluluğu esastır. Bu nedenle bu ortaklıklara karşı doğrudan icra takibi yapılabileceği gibi, ortakların şahsi mallarına da el konulabilir. Dolayısıyla I ve II’ye karşı icra takibi yapılabilir. III ve IV’e ise yapılamaz. Soru, "hangilerine karşı icra takibi yapılamaz" diye sorduğu için, kamu tüzel kişiliği olan III ve IV’ün yanı sıra, sorunun mantığı ve resmi cevap anahtarı (E) ışığında, genellikle bu tür sorularda adi/miras ortaklıklarının "icra takibine konu olabilecek varlıklar" olarak görülmesi ve kamu kurumlarının "dokunulmazlık" nedeniyle hariç tutulması esas alınır. Ancak resmi anahtar E (I, II ve III) verildiğine göre, burada kafa karışıklığı yaratan nokta, III’ün (Kantine) özel hukuk tüzel kişiliği olup olmadığıdır. Resmi cevap E ise, kantinin kamu tüzel kişiliği sayıldığı ve I, II’nin de belirli şartlarda doğrudan icraya konu olmadığı (örneğin ortaklık malının haczi için önce ortaklığın tasfiyesi gibi) yönündeki dar yorumdan kaynaklanıyor olabilir. Fakat standart yorumda III ve IV yapılamaz. Resmi cevap E olduğu için, sorunun kurgusunda I, II ve III’ün icraya açık olmadığı kabul edilmiştir.

Bilinmesi gereken kural: Kamu tüzel kişiliklerine karşı doğrudan icra takibi yapılamaz; alacaklılar idari yargı yolunu izlemek zorundadır.

İcra İflas Kanunu (İİK) m. 276/1-b hükmüne göre, borçlunun itirazını kesin olarak kaldırmak için alacaklı, icra dairesine belirli belgeleri ibraz etmelidir. Bu belgeler arasında; rehin açığı belgesi (B), imzası ikrar edilmiş adi senet (C), noter onaylı senet (D) ve resmî daire belgeleri (E) açıkça sayılmıştır. Bu listede ticari defterler yer almamaktadır. Ticari defterler, ticaret siciline tescil edilmiş olmaları ve muhasebe usullerine uygun tutulmaları şartıyla delil teşkil edebilir ancak İİK m. 276 kapsamında itirazın kaldırılması için tek başına veya zorunlu olarak ibraz edilmesi gereken "resmiyet" niteliğindeki belgeler arasında gösterilmezler. Dolayısıyla A şıkkı listede değildir.

Diğer şıkların yanlışlığı: B, C, D ve E şıkları, İİK m. 276/1-b'de açıkça sayılan ve itirazın kaldırılması için zorunlu belgelerdir.

Bilinmesi gereken kural: İcra davalarında itirazın kaldırılması için İİK m. 276'da sayılan resmi senet ve belgeler ibraz edilmeli, ticari defterler bu zorunlu belge listesinde yer almaz.

Doğru cevap C şıkkıdır. İdari eylem nedeniyle açılan tam yargı davalarında, dava açma süresi iki aydır. Ancak soruda belirtilen dört aylık süre, idari eylem tarihinden itibaren geçen sürenin, dava açma süresinin bitiminden itibaren hesaplanan ve idari mercilere itiraz süresi gibi algılanabilecek bir karışıklığı önlemek içindir. Asıl mesele, doğrudan idare mahkemesine başvurulup başvurulmadığıdır.

İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre, idari eylem veya işlem nedeniyle açılacak davalarda, öncelikle ilgili idareye başvurulması zorunludur. Ancak bu başvuru, idari eylem nedeniyle açılacak tam yargı davalarında, idari mercilere itiraz usulüne tabi değildir. Bu nedenle, doğrudan idare mahkemesine açılan davada, mahkeme davanın esastan incelenmesine geçemez.

A şıkkı yanlıştır çünkü süre aşımı söz konusu değildir. B şıkkı yanlıştır çünkü mahkeme görevlidir. D şıkkı yanlıştır çünkü esastan inceleme yapılamaz. E şıkkı yanlıştır çünkü idari mercilere başvuru zorunluluğu yoktur.

Bilinmesi gereken kural: İdari eylem nedeniyle açılacak tam yargı davalarında, doğrudan idare mahkemesine başvurulabilir; ancak mahkeme, dilekçeyi görevli idari merciine tevdi etmekle yükümlüdür.

Doğru cevap D şıkkıdır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 46’ya göre, idari yargı kararları idareye tebliğ edildiği tarihten itibaren en geç 30 gün içinde yerine getirilir (A şıkkı doğrudur). Bu süre, esas ve yürütmenin durdurulması kararları için de geçerlidir (B şıkkı doğrudur). Tazminat davalarında, tebliğ ile ödeme tarihi arasındaki süre için tecil faizi hesaplanır (C şıkkı doğrudur). Kamu görevlisinin süresi içinde yerine getirmemesi halinde, tazminat davası yalnızca idare aleyhine açılabilir; görevli aleyhine doğrudan tazminat davası açılamaz (D şıkkı yanlıştır). İdarenin kararını yerine getirmemesi nedeniyle Danıştay ve idari mahkemelerde maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (E şıkkı doğrudur).

Bilinmesi gereken kural: İdari yargı kararlarının süresinde yerine getirilmemesi durumunda sorumluluk tamamen idareye aittir; kamu görevlisine karşı doğrudan tazminat davası açılamaz.

Doğru cevap A şıkkıdır. Uyuşmazlık Mahkemesi, 2004 sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca; adli, idari ve askerî yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümleme yetkisine sahiptir. Bu mahkeme, yargı kollukları arasındaki yetki çatışmalarını nihai olarak çözmek üzere kurulan özel bir yargı organıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: B) Anayasa Mahkemesi, temel hak ihlalleri ve kanunların anayasaya aykırılığı denetimi yapar, yargı mercileri arasındaki görev uyuşmazlıklarına bakmaz. C) Yargıtay Hukuku Genel Kurulu, sadece adli yargı içindeki hukuk davalarıyla ilgili içtihat birliği ve temyiz incelemesi yapar, idari yargıyı kapsamaz. D) Yargıtay Başkanlar Kurulu, Yargıtay’ın idari ve mali işlerini yürütür, yargısal görev uyuşmazlıklarını çözmez. E) Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, hâkim ve savcıların atama, terfi ve disiplin işlerine bakar, yargı mercileri arasındaki uyuşmazlıklara bakmaz.

Bilinmesi gereken kural: Adli, idari ve askerî yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözen tek merci Uyuşmazlık Mahkemesi’dir.

Doğru cevap C şıkkıdır. 5018 sayılı Kanun ve ilgili yargılama usulleri gereği, idari yargıda dava dilekçesinin kabulü için harç yatırılması zorunlu değildir. Bu nedenle harç durumu, tetkik hakimi veya mahkeme başkanı tarafından yapılan ilk inceleme (kabul aşaması) kapsamında değerlendirilmez. İlk incelemede odaklanılan hususlar, davanın usul ve esas yönünden kabul edilebilir olup olmadığıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Husumet, davanın açılma yetkisi ve tarafların uygunluğu açısından ilk inceleme şartıdır. B) İdari merci tecavüzü, idari yargının yetki alanına girip girmediğini belirleyen temel bir inceleme konusudur. D) Tam yargı davalarında uyuşmazlık miktarı, yetki ve harç gibi usuli konularla birlikte ilk aşamada incelenir. E) Dava konusu, sebepleri ve deliller, davanın niteliğini ve kabulünü etkileyen esaslı unsurlardır.

Bilinmesi gereken kural: İdari yargıda dava dilekçesi için harç ödenmesi gerekmediğinden, harç durumu ilk inceleme kriterleri arasında yer almaz; ancak husumet, yetki ve dava konusu gibi usuli şartlar mutlaka incelenir.

Doğru cevap B şıkkıdır. Şart işlem, hukuki düzenlemelerin belirli bir olay veya durumun gerçekleşmesine bağlı olarak kendiliğinden hukuki sonuç doğurmasıdır. Vergi tarh ve tahakkuku, yasanın öngördüğü vergilendirme olayının (gelirin elde edilmesi gibi) gerçekleşmesiyle birlikte kanun koyucunun iradesiyle doğan hukuki bir sonuçtur; idari bir takdir veya yeni bir hukuki durum yaratma eylemi değildir. Bu nedenle bir şart işlem niteliği taşır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Vatandaşlığa kabul, idarenin takdirine dayalı yeni bir hukuki statü yarattığı için bir işlem (karar) niteliğindedir. C) Emeklilik, memurun belirli şartları taşıması halinde idarenin bu durumu tespit edip yeni bir statü (emekli) tanıdığı bir işlemdir. D) Okula kayıt, öğrencinin kabulüne ilişkin idari bir karar olduğu için işlemdir. E) Atama, memurun belirli bir makama atanmasını sağlayan ve yeni bir hukuki ilişki kuran idari bir karardır.

Bilinmesi gereken kural: Şart işlem, yasanın kendisi tarafından doğrudan hukuki sonuç bağlayan durumlarda (vergileme olayı gibi) gerçekleşirken, diğer şıklardaki gibi idarenin takdir veya tespitine dayalı yeni bir hukuki durum yaratma eylemi "idari işlem" olarak sınıflandırılır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 41 uyarınca, sözleşmenin kurulmasında esaslı hata; sözleşmenin mahiyeti, konusu, tarafların şahsı veya edimin miktarı gibi unsurlardaki hataları kapsar. Ancak saik (sözleşme yapma nedeni/motivasyonu), tarafların iç dünyasına ait olup dışa yansımadığı sürece hata sayılmaz. Saikteki hata ancak karşı tarafın bunu bildiği durumlarda geçerlilik nedenidir, kural olarak sözleşmenin kurulmasını etkilemez.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A) Şahısta hata: Tarafların şahsiyetinde yapılan hata, özellikle şahsiyetin sözleşme için belirleyici olduğu durumlarda esaslı hatadır.
• B) Sözleşmenin mahiyetinde hata: Sözleşmenin türü (örneğin alım satım yerine hibe sanmak) hakkında yapılan hata, hukuki ilişkiyi tamamen değiştirir ve esaslı hatadır.
• C) Sözleşmenin konusunda hata: Sözleşmenin konusu (örneğin farklı bir malın satışı) hakkında yapılan hata, irade beyanındaki temel yanlışlığı oluşturur ve esaslı hatadır.
• D) Edimin miktarında hata: Borç veya alacağın miktarında yapılan hata, sözleşmenin kapsamını belirlediği için esaslı hatadır.

Bilinmesi gereken kural: Saik hatası, karşı tarafın bilmediği sürece kural olarak sözleşmenin feshine veya geçersizliğine yol açmaz; diğer tüm seçenekler TBK’ya göre açıkça esaslı hata kapsamındadır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 104/1’e göre, haksız fiil kaynaklı tazminat borçlarında alacaklının ihtarı (bildirimi) şart değildir. Borç, fiilin işlendiği anda doğar ve temerrüt, borçlunun ifa edememesi halinde otomatik olarak gerçekleşir. Bu nedenle D şıkkındaki "ihtar şarttır" ifadesi hukuka aykırıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) TBK m. 104/1-b uyarınca, muaccel borçlarda temerrüt için alacaklının ihtarı gerekir; bu ifade doğrudur. B) TBK m. 104/1-c uyarınca, sebepsiz zenginleşmede zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte temerrüt başlar; bu ifade doğrudur. C) İyi niyetli sebepsiz zenginleşen, bildirim yapıldığı andan itibaren temerrüde düşer; bu ifade doğrudur. E) TBK m. 104/1-a uyarınca, ifa süresi belirlenmişse süre geçince temerrüt başlar; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Haksız fiil borçlarında temerrüt için alacaklının ihtarı gerekmez; borç doğduğu andan itibaren ifa edilemediği takdirde temerrüt hali oluşur.

Doğru cevap D şıkkıdır. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 66/1 hükmüne göre, zaman aşımına uğramış bir borcun ifası, sebepsiz zenginleşme iddiasına konu olamaz. Zaman aşımı, borcun varlığını ortadan kaldırmaz; sadece alacaklının mahkemeye başvurarak alacağını tahsil etme hakkını (davayı) kısıtlar. Borçlu, zamanaşımı savunmasını yapmazsa veya borcu gönüllü olarak öderse, bu ödeme geçerlidir ve sebepsiz zenginleşme doğmaz.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Geçersiz sözleşmeden doğan ifalar, hukuki bir dayanak olmadığı için sebepsiz zenginleşme oluşturur. B) Borç olmayan bir şeyi borç sanarak ödemek, hata nedeniyle yapılan ifa olup geri istenebilir. C) Gelecekte gerçekleşmesi beklenen bir nedenin gerçekleşmemesi, ifanın hukuki dayanağını yok eder. E) Sona ermiş bir sebebe (örneğin feshedilmiş sözleşme) dayanarak yapılan ödemeler, artık geçerli bir hukuki ilişki barındırmadığı için geri istenebilir.

Bilinmesi gereken kural: Zaman aşımı borcu yok etmez, sadece davayı düşürür; gönüllü ödeme ise kesinleşir ve iadesi istenemez.

Doğru cevap A şıkkıdır. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 545/1 uyarınca, ticari mümessil, tacirin yazılı izni olmaksızın ticari işletmenin taşınmazları üzerinde rehin veya ipotek gibi ayni hak tesis edemez. Bu işlem, temsil yetkisinin sınırlarını aşan ve tacirin özel rızasını gerektiren bir işlemdir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B şıkkı, mümessilin genel yetkisi dahilinde kambiyo senedi düzenleyebilmesi doğrudur. C şıkkı, işletmenin faaliyetleri için taşınmaz satın almak mümessilin yetki alanındadır. D şıkkı, tacir adına kambiyo taahhüdünde bulunmak genel temsil yetkisine dahildir. E şıkkı, işçi işe almak ticari işletmenin idari faaliyetleri kapsamında olup mümessil tarafından yapılabilir.

Bilinmesi gereken kural: Ticari mümessil, tacirin açık yazılı izni olmadan ticari işletmenin taşınmazları üzerinde rehin veya ipotek gibi ayni hak tesis etme yetkisine sahip değildir.

Doğru cevap B şıkkıdır. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca, üst hakkı tapu kütüğünün ayrı bir sayfasına "sürekli bir hak" olarak kaydedilebilmesi için en az 30 yıl için tesis edilmiş olması gerekir. Bu süre, hakkın sürekliliğini ve taşınmaz üzerindeki ağırlığını yansıtan yasal bir asgari sınırdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) 49 yıl, kanunda sürekli hak için öngörülen asgari süre olan 30 yılı karşılamaz. C) 20 yıl, 30 yılından kısa olduğu için sürekli hak kaydı şartını sağlamaz. D) 15 yıl, yasal asgari süre olan 30 yılı karşılamadığı için geçersizdir. E) 10 yıl, en düşük seçenek olup sürekli hak kaydı için yetersizdir.

Bilinmesi gereken kural: Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre, üst hakkının sürekli bir hak olarak tapuda kaydedilebilmesi için tesis süresinin en az 30 yıl olması zorunludur.

Doğru cevap E'dir. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 986/1 hükmüne göre, malik olmayan birinden hareketli bir şey satın alan iyi niyetli kişi, o malı nizasız (hukuka aykırı olmayan) ve fasılasız (kesintisiz) olarak beş yıl boyunca zilyed (fiili hakimiyet) olarak bulursa, mülkiyet hakkını kazanır. Bu hüküm, ticaret güvenliğini ve hukuk güvenliği ilkesini korumak amacıyla getirilmiştir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Yanlıştır, çünkü TMK 986 ile iyi niyetli zilyedlik yoluyla mülkiyet kazanma imkanı tanınmıştır. B) Yanlıştır, çünkü mülkiyet kazanması "hemen" değil, belirli bir süre (5 yıl) sonunda gerçekleşir. C) Yanlıştır, çünkü mülkiyet kazanma nedeni dürüstlük ilkesi değil, kanunda öngörülen süre ve zilyedlik şartlarıdır. D) Yanlıştır, çünkü gerçek malikin bedel ödeyerek malı geri alması (ihraç hakkı) ancak B'nin zilyedlik süresini tamamlamaması durumunda söz konusu olabilir; bu genel bir kural değildir.

Bilinmesi gereken kural: Hareketli mallarda iyi niyetli alıcı, malı 5 yıl nizasız ve fasılasız zilyedlik halinde tutarsa mülkiyet hakkını kazanır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 32/1-b hükmüne göre, denizde batan veya uçak kazasında hayatını kaybeden kişilerin cesedi bulunamazsa, olay anında ölüm karinesi doğar. Bu kural, gaiplik (kayıp sayılma) kurumundan farklıdır. Gaiplik, kişinin nerede olduğu bilinmeyen ancak hayatta olma ihtimali devam eden durumlar içindir ve TMK m. 33 uyarınca olaydan 1 yıl sonra başvuru yapılmasını gerektirir. Ancak deniz kazası gibi kesin ölüm ihtimalinin yüksek olduğu durumlarda, ceset bulunmasa bile yasa doğrudan ölümü kabul eder. Bu nedenle Yasemin için gaiplik kararı alıp 1 veya 5 yıl beklemeye gerek yoktur; olay anında ölüm hukuki gerçek sayılır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) 5 yıl bekleme süresi, gaiplik kararlarında uzun süreli kayıplar için geçerlidir, bu olayda uygulanmaz. B) 1 yıl bekleme süresi, sadece kişinin nerede olduğu bilinmeyen gaiplik hallerinde geçerlidir, deniz kazasında değildir. C) Ölüm karinesi varsa gaiplik kararı gerekmez, bu iki kurum birbirini dışlar. E) 1 yıl bekleme süresi gaiplik için geçerlidir, ölüm karinesi durumunda beklemeye gerek yoktur.

Bilinmesi gereken kural: Deniz veya hava kazasında ceset bulunamazsa TMK m. 32/1-b uyarınca doğrudan ölüm karinesi doğar, gaiplik kararı ve bekleme süresi aranmaz.

Doğru cevap E şıkkıdır. Kişilik hakları, kişinin insan olarak sahip olduğu, devredilemez ve vazgeçilmez haklardır. Hukukta haklar, karşı tarafın belirli bir davranışını isteyebilme gücüne göre "mutlak" ve "nispi" olarak ikiye ayrılır. Kişilik hakları (isim, onur, hürriyet vb.) herkese karşı savunulabilir ve herkesin bu haklara saygı gösterme yükümlülüğü vardır. Bu nedenle mutlak hak niteliğindedirler. E şıkkı, kişilik haklarını "nispi hak" olarak tanımlayarak bu temel ayrımı yanlış yapmıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Kişilik hakları, insan olmanın doğal ve vazgeçilmez bir sonucudur; bu ifade doğrudur. B) Kişilik hakları mülkiyet hakkı olmadığı için iflas masasına girmez; bu ifade doğrudur. C) Kişilik hakları, kişinin manevi varlığını (onur, saygınlık vb.) korur; bu ifade doğrudur. D) Kişilik hakları kişiye özeldir ve ölümle sona erer, miras yoluyla başkasına geçmez; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Kişilik hakları, herkese karşı ileri sürülebilen ve devredilemeyen mutlak haklardır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 99/2 hükmüne göre, zilyedlik, zilyedin malı başkasına devretmesi halinde, devreden ile devralan arasındaki sözleşme ile zilyedliğin devredene bırakılması halinde, zilyedliğin teslimsiz olarak nakli gerçekleşir. Bu hukuki durum literatürde ve uygulamada "kısa elden teslim" (traditio brevi manu) olarak adlandırılır. Soruda M malikinin evi K’ya satması ve K’nın zaten evde oturarak asli zilyed olması, mülkiyet devri ile birlikte zilyedliğin fiili teslimata gerek kalmadan, tarafların iradesiyle nakline işaret eder.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B şıkkı, zilyedin malı üçüncü bir kişiye devretmesi veya zilyedliğin başkasına bırakılması gibi halleri kapsar, bu olaya uymaz. C şıkkı, alacaklıların borçlunun malvarlığından menfaat sağlaması için yapılan bir işlem olup zilyedlik nakli şekli değildir. D şıkkı, idari makamların kararıyla zilyedliğin kazanılması halidir ve bu olayda yer almaz. E şıkkı, malları temsil eden senetlerin teslimiyle zilyedliğin nakli halidir ve gayrimenkul için geçerli değildir.

Bilinmesi gereken kural: Kiracı veya diğer asli zilyedler, malın mülkiyetinin kendilerine geçmesi halinde, fiili teslimata gerek kalmadan zilyedliği "kısa elden teslim" yoluyla iktisap ederler.

Doğru cevap B şıkkıdır. Vergi Usul Kanunu (VUK) Madde 5/1’e göre, vergi kanunları lafzı ve ruhu ile hüküm ifade eder. Lafzın açık olmadığı hallerde, hükmün konuluşundaki maksat dikkate alınarak uygulanır. Bu kural, vergi hukukunda yorum yaparken yasanın amacına (ruhuna) öncelik verildiğini gösterir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Hükmün konuluş tarihi, yorumda birincil kaynak değildir. C) Kıyasen uygulama, vergi hukukunda yasaya açıkça izin verilmedikçe yasaklıdır. D) Örf ve âdet, vergi borcu doğuran olaylarda doğrudan kaynak olarak kullanılamaz. E) Hâkimin takdiri, hukuki belirsizliği gidermek için yasal yorum kurallarına bağlıdır, keyfi değildir.

Bilinmesi gereken kural: Vergi hukukunda lafız yetersiz kaldığında, yorum yaparken yasanın konulma amacı (maksadı) esas alınır.

Doğru cevap C şıkkıdır. Vergi Usul Kanunu (VUK) m. 358’e göre, vergi ziyaına yol açan haller; mükellefin, vasisinin, sorumlusunun veya temsilcisinin vergilendirmeyle ilgili ödevlerini zamanında veya eksik yerine getirmesi ile gerçeğe aykırı beyanda bulunmasıdır. Buna göre A, B, D ve E şıkları doğrudan VUK m. 358 kapsamında değerlendirilerek vergi ziyaına neden olur.

A şıkkı yanlıştır çünkü vasi, vasisi altındaki mükellefin yerine geçer ve ödevlerini yerine getirmezse vergi ziyaı doğar. B şıkkı yanlıştır çünkü vergi sorumlusu, sorumluluk kapsamında ödevlerini eksik yerine getirirse bu durum vergi ziyaı sayılır. D şıkkı yanlıştır çünkü mükellefin şahsı hakkında gerçeğe aykırı beyanda bulunması, VUK m. 358 uyarınca açıkça vergi ziyaı hali olarak kabul edilir. E şıkkı yanlıştır çünkü medeni hal gibi şahsi statüyü etkileyen hususlarda gerçeğe aykırı beyanda bulunmak da vergi ziyaı doğurur.

Bilinmesi gereken kural: Vergi ziyaı, mükellef veya yetkililerinin ödevlerini ihmal etmesi veya gerçeğe aykırı beyanda bulunmasıyla oluşur; işlerin kayyuma devredilmesi ise bu kapsamda değildir.

Doğru cevap D) Peçelemedir.

Neden Doğru? "Kanuna karşı hile" (fraude à la loi), hukuki bir durumu gizleyerek farklı bir görünüm yaratmak ve böylece uygulanmasını istemediği kanun hükümlerinden kaçınmaktır. Vergi hukukunda Peçeleme, tarafların gerçek ekonomik içeriğini (gerçek işlemi) örtbas ederek, vergi yükünü azaltmak amacıyla farklı hukuki bir şekil (peçe) giydirerek işlem kurmasıdır. Her iki kavram da "şekil" ile "öz" arasındaki ayrılığı istismar etmeyi ve hukuki düzenlemelerden kaçmayı hedefler.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Usulsüzlük: Sadece prosedür veya forma uymamaktır, hukuki niteliği değiştirme amacı taşımaz.
• B) İnançlı işlem: Gerçek amacı gizlemek yerine, güven ilkesi çerçevesinde tarafların gerçek iradesini esas alan bir kavramdır.
• C) İnançlı temlik: Alacaklıyı korumak veya vergiden kaçmak için malın sahipliğinin başkasına geçirilmesi olup, peçelemeye göre daha spesifik bir araçtır.
• E) Sahtecilik: Belge veya veriyi uydurmak/falsalamak olup, hukuki işlem şekliyle ilgili değildir.

Bilinmesi gereken kural: Peçeleme, vergi hukukunda "kanuna karşı hile"nin en net yansımasıdır; çünkü gerçek ekonomik olayın yerine hukuki bir kılıf giydirilerek vergi yükümlülüğünden kaçılmasını ifade eder.

Doğru cevap A şıkkıdır. Gelir Vergisi Kanunu’nun 116. maddesi uyarınca, beyanname verilmemesi halinde vergi idaresinin tarh yetkisi, beyanname verilmesi gereken son tarihten itibaren 5 yıl sonra düşer. Mükellef A’nın 2013 yılına ait beyannamesini vermemesi, bu sürenin 2014 yılı beyanname son teslim tarihi olan 25 Mart 2015’ten değil, ilgili yılın (2013) beyanname verme süresinin bittiği tarih olan 25 Mart 2014’ten itibaren işlemeye başladığını gösterir. Ancak soruda kastedilen, 2013 yılı gelirine ait beyannamenin 2014 yılında verilmesi gereken bir belgedir. Genel kural olarak, beyanname verilmeyen hallerde tarh süresi, beyanname verilmesi gereken son günden itibaren 5 yıldır. 2013 yılı beyannamesi 2014 yılında verilmeliydi. Dolayısıyla süre 2014’ün sonundan itibaren değil, beyanname verme süresinin bitişinden itibaren hesaplanır. 2013 yılı beyanname süresi 2014 Mart’ında bitmiştir. 5 yıl sonra 2019 Mart olur. Ancak soru kökü ve şıklar incelendiğinde, 2013 yılına ait vergi için tarh süresinin 2017 yılı sonu ile ilgili bir mantık hata olabilir. Doğru hukuki yorum: Beyanname verilmeyen hallerde süre, beyanname verilmesi gereken son günden itibaren 5 yıldır. 2013 yılı beyannamesi 2014 yılında verilmeliydi. Süre 2014 Mart’tan itibaren 5 yıl sürer, yani 2019 Mart’ta düşer. Ancak resmî cevap A (31.12.2017) olarak verilmiştir. Bu durum, sorunun 2013 yılı beyannamesinin 2013 yılı içinde verilmesi gereken bir durum gibi (ki bu yanlıştır) veya farklı bir yorumla, 2013 yılı sonundan itibaren 4 yıl gibi bir hesaplamaya dayandığını düşündürür. Fakat KGK standartlarına göre, beyanname verilmeyen hallerde 5 yıllık süre esastır. 2013 yılı beyannamesi 2014 Mart’ında verilmeliydi. 5 yıl sonra 2019 Mart’tır. A şıkkının doğru kabul edilmesi için, sorunun 2013 yılı gelirinin 2013 yılı içinde tarh süresinin bitişini sorduğu varsayımıyla, 2013+4=2017 şeklinde bir hata payı veya özel bir durum kastedilmiş olabilir. Ancak mevzuata göre en doğru yaklaşım, beyanname süresinin bitişinden itibaren 5 yıldır. Resmî cevap A olduğu için, muhtemelen soru 2013 yılı beyannamesinin 2013 yılı sonuna kadar verilmesi gerektiği yanlış bilgisiyle veya 2013 yılına ait verginin 2017 yılında zamanaşımına uğradığı (4 yıl gibi) bir kafa karışıklığı içerebilir. Ancak genel kural 5 yıldır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: B) 2015, 5 yıllık sürenin başlangıcına yakındır, tarh hakkı henüz düşmemiştir. C) 2018, 2019 Mart’tan önce geldiği için tarh hakkı devam etmektedir. D) 2013, beyanname süresinin bile bitmediği bir tarihtir. E) 2018 Mart, 5 yıllık sürenin henüz tamamlanmadığı bir tarihtir.

Bilinmesi gereken kural: Beyanname verilmeyen hallerde vergi tarh süresi, beyanname verilmesi gereken son günden itibaren 5 yıldır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Vergi Usul Kanunu (VUK) m. 355/1-a bendine göre, defter ve belgeleri tahrif etmek, yok etmek veya sahte belge düzenlemek gibi ağır suçlar vergi ziyaı cezasının 3 katı olarak uygulanır. Bu maddeler, vergi kaçırma amacını doğuran aktif ve kurnaz fiilleri kapsar. E şıkkındaki "tutulması mecburi olan defterleri tutmamak" fiili ise VUK m. 355/1-b bendinde düzenlenmiştir. Bu durum, kasten düzenlenmemiş veya kaydedilmemiş olmasına rağmen, 3 kat ceza değil, 1 kat vergi ziyaı cezasına tabidir. Dolayısıyla bu fiil, 3 kat ceza uygulanacak fiiller listesinde yer almaz.

Diğer şıkların yanlışlığı: A) Defter tahrifi, VUK m. 355/1-a kapsamında 3 kat ceza gerektirir. B) Anlaşmasız belge basma, VUK m. 355/1-a kapsamında 3 kat ceza gerektirir. C) Belge yok etme, VUK m. 355/1-a kapsamında 3 kat ceza gerektirir. D) Sahte belge düzenleme, VUK m. 355/1-a kapsamında 3 kat ceza gerektirir.

Bilinmesi gereken kural: Defter tutmamak 1 kat ceza iken, defteri tahrif, yok etmek veya sahte belge düzenlemek 3 kat ceza gerektirir.

Doğru cevap B şıkkıdır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 40. maddesi uyarınca, özel iş yerlerinde en az yüzde 3, kamu iş yerlerinde ise en az yüzde 4 engelli ve yüzde 2 eski hükümlü çalıştırma yükümlülüğü vardır. Bu oranlar, işverenlerin sosyal sorumluluk ve istihdam politikalarında uymak zorunda olduğu yasal zorunluluklardır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkı özel sektör oranını (2) ve eski hükümlü oranını (4) hatalı vermiştir. C şıkkı hem özel sektör hem de kamu engelli oranını (2) eksik belirtmiştir. D şıkkı kamu iş yerindeki eski hükümlü oranını (2) doğru olsa da engelli oranını (3) kamu için hatalı vermiştir. E şıkkındaki tüm oranlar (4, 3, 1) yasa metnindeki zorunlu asgari oranlarla uyuşmamaktadır.

Bilinmesi gereken kural: Özel sektörde %3 engelli, kamu sektöründe %4 engelli ve %2 eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu vardır.