2023/7 KGK Bağımsız Denetçilik Bankacılık Mevzuatı Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap C şıkkıdır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, faaliyet izni alan banka, bu izni aldığı tarihten itibaren üç ay içinde Türkiye Bankalar Birliği’ne üye olmak zorundadır. C şıkkında belirtilen "bir ay" süresi mevzuata aykırıdır; bu nedenle ifade yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu (yani neden doğru ifadeler olduğu): A) Banka kurulması için BDDK izni şarttır (Kanun m. 11). B) Bankalar anonim şirket şeklinde kurulur (Kanun m. 12). D) Kuruluş izni, faaliyet izni başvurusu yapılmadığı takdirde 9 ay sonra iptal olur (Kanun m. 13). E) Faaliyet izni, 6 ay içinde faaliyete geçilmemesi veya 1 yıl içinde kesintisiz 6 ay çalışılmaması durumunda iptal edilir (Kanun m. 13).

Bilinmesi gereken kural: Bankacılık Kanunu’na göre, faaliyet izni alan bankaların Türkiye Bankalar Birliği’ne üye olma süresi 3 aydır; 1 ay değildir.

Doğru cevap B şıkkıdır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, genel müdür bulunmadığı durumlarda vekili, yönetim kurulunun doğal üyesi sayılır. Bu hüküm, bankacılıkta yönetim ve yürütme organları arasındaki hiyerarşik ve yasal bağlantıyı netleştirir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı yanlıştır çünkü yönetim kurulları genel müdür hariç en az üç kişiden oluşur, beş değil. C şıkkı yanlıştır; genel müdürlük için aranan nitelikler yönetim kurulu üyelerinin tamamı için değil, sadece başkan ve genel müdür için geçerlidir. D şıkkı yanlıştır; kanunda Murahhas Üyelerin genel müdürlük şartlarını taşıması zorunluluğu gibi bir hüküm bulunmamaktadır. E şıkkı yanlıştır; yönetim kurulu başkanlığı ile genel müdürlük görevleri aynı kişi tarafından yürütülemez; bu görevler ayrılmalıdır.

Bilinmesi gereken kural: Genel müdür yoksa vekili yönetim kurulunun doğal üyesidir; ancak yönetim kurulu başkanlığı ile genel müdürlük aynı kişide birleşemez.

Doğru cevap E) Katılım bankası'dır.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 4. maddesinde, "Katılım bankası", özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplayıp kredi kullandırmak esaslı faaliyet gösteren banka olarak tanımlanmıştır. Bu tanım, sorudaki ifadeyle birebir örtüşmektedir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A) Mevduat bankası: Fonları mecburi karşılık ve mevduat hesaplarından toplar, faiz esaslıdır.
• B) Fon bankası: Bu yasal tanım 5411 sayılı Kanun’da yer almamaktadır.
• C) Kalkınma ve yatırım bankası: Belirli sektör veya bölgelere kalkınma amaçlı kredi kullandırır.
• D) Finansal holding şirketi: Banka değildir, bankacılık dışı finansal kuruluşları kontrol eder.

Bilinmesi gereken kural: Katılım bankalarının temel işlevi, faiz yerine kâr-zarar ortaklığı ve katılma hesapları üzerinden fon toplama ve kullandırma ilkesine dayanır.

Doğru cevap B şıkkıdır.

Neden Doğru? 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 5. maddesine göre, katılım bankaları nezdindeki özel cari ve katılma hesaplar katılım fonu olarak adlandırılır (I. ifade doğru). Aynı madde uyarınca, kredi kuruluşları ile özel kanunlarına göre yetkililer dışında kimse mevduat veya katılım fonu kabul edemez (II. ifade doğru).

Neden Yanlış?

• III: Resmî/özel kuruluşların çalışanlarına yönelik sağlık/sosyal yardım sandıkları, üyelerinden topladıkları paraları mevduat veya katılım fonu kabulü sayılmaz (İstisna hükmü).
• IV: Kredi kuruluşları, mevduat ve katılım fonlarının tamamını sigorta ettirmek ve prim ödemek zorunda değildir; bu yükümlülük sadece belirli limitler ve koşullar dahilindedir.

Bilinmesi gereken kural Katılım fonu kabul yetkisi sadece yasal olarak yetkili kredi kuruluşlarına aittir; ancak çalışanlara yönelik sosyal yardım sandıkları bu yasağın istisnasıdır ve tüm fonların sigortası zorunlu değildir.

Doğru cevap A şıkkıdır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 10. maddesi uyarınca, Türkiye’de kurulan bankaların yurt dışında şube veya temsilcilik açmaları Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun (BDDK) iznine tabidir. Ancak kanun, bu izne tabi tutulan faaliyetler arasında "kıyı bankacılığı bölgeleri" için özel bir istisna öngörmemiştir; dolayısıyla A şıkkındaki "kıyı bankacılığı bölgeleri hariç olmak üzere" ifadesi mevzuata aykırıdır ve yanlıştır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) Bankaların ana sözleşme değişikliklerinde BDDK’nın uygun görüşü aranır (Doğru ifade). C) BDDK’nın uygun görmediği ana sözleşme değişiklikleri genel kurulda karara bağlanamaz (Doğru ifade). D) Sermaye artırımının ticaret siciline tescilinde BDDK’nın uygun görüşü aranır (Doğru ifade). E) Bankaların faaliyetlerine son vermeleri ve tasfiyeleri BDDK Kurulu iznine tabidir (Doğru ifade).

Bilinmesi gereken kural: Bankaların yurt dışında şube veya temsilcilik açması için BDDK Kurulu izni şarttır ve kanunda kıyı bankacılığı bölgeleri için böyle bir istisna bulunmamaktadır.

Doğru cevap C şıkkıdır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 38. maddesi uyarınca, kredi sınırlaması (limit) uygulaması bankaların gerçek veya tüzel kişilere kullandırdığı krediler için geçerlidir. Ancak, Merkez Bankası nezdindeki piyasalarda yapılan işlemler bu sınırlama kapsamı dışındadır. Dolayısıyla, C şıkkındaki "kredi sınırlamasına tabi işlemlerdendir" ifadesi mevzuata aykırıdır ve yanlıştır.

Diğer şıkların analizi şöyledir: A şıkkı doğrudur; Kanun’a göre kontrgaranti, kefalet gibi gayrinakdi işlemler kredi sayılır. B şıkkı doğrudur; tek bir kişiye kullandırılacak kredi toplamı özkaynakların %25’ini aşamaz. D şıkkı doğrudur; ortaklık yönetim kurulu üyelerinin banka mensubu olması, bu ortaklıklarla işlem yapılmasını engellemez. E şıkkı doğrudur; özkaynakların %10’undan fazlası tek kişiye veya risk grubuna kullandırılırsa bu "büyük kredi" kabul edilir.

Bilinmesi gereken kural: Merkez Bankası ile yapılan işlemler, kredi limit sınırlamalarına tabi değildir; limitler sadece gerçek/tüzel kişilere kullandırılan krediler için geçerlidir.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 13. maddesi, bankaların sermaye yeterlilik oranını hesaplamak, tutturmak ve idame ettirmekle yükümlü olduğunu hükme bağlar. Bu oran, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından yayımlanan "Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesi ve Değerlendirilmesine İlişkin Tebliğ" ile detaylandırılır. Uluslararası Basel standartları ve yerel mevzuat uyarınca, bankaların toplam risk ağırlıklı varlıklarına karşılık tutması gereken minimum sermaye yeterlilik oranı %8 olarak belirlenmiştir. Bu oran, bankaların kayıplar karşısında dayanıklılığını sağlamak ve finansal istikrarı korumak için yasal bir zorunluluktur. Dolayısıyla boşluk, kanunun yetki verdiği yönetmelik çerçevesindeki bu sabit oranı ifade eder.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) %5 oranı, yasal minimum sermaye yeterliliği için geçerli değildir. B) %6 oranı, mevzuatta öngörülen asgani limiti karşılamaz. D) %10 oranı, bazı özel durumlar veya ek sermaye gereklilikleri için söz konusu olabilir ancak genel yasal asgari oran değildir. E) %12 oranı, yasal taban oranın üzerindedir ve zorunlu asgari limit değildir.

Bilinmesi gereken kural: 5411 sayılı BK ve ilgili BDDK Tebliği uyarınca, bankaların idame ettirmekle yükümlü olduğu yasal minimum sermaye yeterlilik oranı %8’dir.

Doğru cevap D şıkkıdır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 38. maddesi, bankaların ana faaliyet konusu gayrimenkul ticareti olan ortaklıklara katılmalarını yasaklar. Bu yasağa istisna olarak sadece ipotekli konut finansmanı kuruluşları ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları (GYO) gösterilmiştir. Dolayısıyla D şıkkındaki "katılabilirler" ifadesi mevzuata aykırıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu (yani doğru ifadeler): A) Kanun, gayrimenkul varlıklarının özkaynakların %50’sini geçemeyeceğini açıkça hükme bağlar. B) Değerleme/enflasyon farklarının sadece %50’sinin dikkate alınması, varlık değerlemesi kuralıdır. C) Bankaların ticari amaçlı gayrimenkul/emtia alım-satımı, kıymetli madenler hariç, yasaktır. E) Alacaklardan doğan gayrimenkul/emtia elden çıkarma usullerinin BDDK tarafından belirlenmesi doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Bankalar, ana faaliyet konusu gayrimenkul ticareti olan şirketlere katılamaz; yalnızca GYO ve ipotekli konut finansman kuruluşlarına katılabilirler.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, sigortaya tabi olacak mevduat ve katılım fonlarının kapsamı ve tutarı Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) Kurulu tarafından belirlenir. Bu yetki, TMSF’nin fonun amacına uygun olarak hareket etmesini ve sigorta kapsamını yönetmesini sağlar. Dolayısıyla doğru cevap E şıkkıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) TCMB, para politikası ve bankacılık sisteminin genel istikrarından sorumludur, sigorta kapsamını belirlemez. B) BDDK, bankaların düzenlenmesi ve denetlenmesinden sorumludur, TMSF kapsamını belirlemez. C) Hazine ve Maliye Bakanlığı, bütçe ve mali politika konularından sorumludur, bu spesifik kapsamı belirlemez. D) BDDK, bankaların düzenlenmesi ve denetlenmesinden sorumludur, TMSF kapsamını belirlemez.

Bilinmesi gereken kural: TMSF Kurulu, sigortaya tabi olacak mevduat ve katılım fonlarının kapsam ve tutarını belirleme yetkisine sahiptir.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 5. maddesi, bankaların yapabileceği faaliyetleri sayar. Katılım bankaları da bu kapsamda değerlendirilir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Neden Doğru? Katılım bankaları, "mevduat" kavramını kullanamazlar. Kanun ve ilgili düzenlemeler uyarınca, katılım bankaları halktan fon toplarken "mevduat" yerine "katılım fonu" veya "katılım hesabı" gibi terminoloji kullanır. Mevduat kabulü, faiz esasına dayanan geleneksel bankacılığın temel özelliğidir ve İslami bankacılık ilkelerine (faiz yasağı) aykırıdır. Bu nedenle katılım bankalarının mevduat kabul etmesi yasaktır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B, C, D, E şıkları: Yatırım danışmanlığı, portföy yönetimi, forfaiting ve saklama hizmetleri, 5411 sayılı Kanun’un 5. maddesinde açıkça izin verilen ve katılım bankalarının da yapabileceği faaliyetler arasındadır.

Bilinmesi gereken kural: Katılım bankaları faizsiz çalıştığı için "mevduat" kabul edemezler; bunun yerine "katılım fonu" veya benzeri şer'i uygun araçlarla fon toplarlar.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 138. maddesi uyarınca, bir bankanın aktiflerinin vade itibarıyla yükümlülüklerini karşılayamaması tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı tespit edildiğinde, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından özkaynağın artırılması, hissedarlara kredi verilmesinin durdurulması ve ücret ile diğer ödemelerin sınırlandırılması gibi düzeltici önlemler alınır. Bu nedenle I, II ve III numaralı önlemler doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olmasının nedenleri şunlardır:

• A, B ve C Şıkları: Eksik veya hatalı kombinasyon içerdiği için yanlıştır.
• E Şıkkı: "Faaliyetlerin geçici olarak durdurulması" (IV), bankanın iflasa veya likidasyona girmesi gibi daha ağır ihlallerde veya 139. madde kapsamındaki durumlarda uygulanır; vade uyumsuzluğu tehlikesi için ilk aşama önlemi değildir.

Bilinmesi gereken kural: Vade uyumsuzluğu tehlikesi durumunda BDDK, bankanın sermayesini güçlendirmesini (I), hissedarlara kaynak aktarımını engellemeyi (II) ve nakit çıkışlarını kısıtlamayı (III) zorunlu kılar; faaliyet durdurma (IV) ise son çare olarak uygulanır.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 4. maddesine göre “kredi kuruluşu” tanımı, bankalar, katılım bankaları, kalkınma ve yatırım bankaları ile diğer kredi kuruluşlarını kapsar. Ancak bu tanımın istisnası, 4636 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.’dur. Kanun, Vakıflar Bankası’nın özel bir statüde olduğunu ve genel “kredi kuruluşu” tanımına tabi tutulmadığını açıkça belirtir. Bu nedenle Vakıflar Bankası, mevzuatta ayrı bir başlıkta değerlendirilir ve soruda istenen “kredi kuruluşu” niteliğini taşımaz.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir:

• B) İş Bankası: Ticari banka olduğu için açıkça kredi kuruluşu kapsamındadır.
• C) Kalkınma ve Yatırım Bankası: Kanun maddesinde özel olarak sayılan ve kredi kuruluşu statüsünde olan bir kuruluştur.
• D) Kuveyt Türk: Katılım bankası statüsünde olup kredi kuruluşu tanımına dahildir.
• E) Garanti Bankası: Ticari banka olduğu için kredi kuruluşu kapsamında değerlendirilir.

Bilinmesi gereken kural: 5411 sayılı BK’na göre Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O., diğer tüm bankalar ve özel bankalar gibi “kredi kuruluşu” tanımına dahil edilmez; özel bir yasal statüye sahiptir.

Doğru cevap D şıkkıdır. 5586 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca, faaliyet izni iptali için I, III ve IV durumları esas alınır. Şirket, izni aldıktan bir yıl içinde faaliyete geçmezse (I), faaliyetine kesintisiz altı ay değil, iki yıl ara verirse veya faaliyetine son verirse (III) ve adres değişikliğini süresinde bildirmez/tebligata rağmen bulunamazsa (IV), BDDK kurul kararıyla izni iptal eder.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri:

• A şıkkı yanlıştır çünkü sadece I değil, III ve IV de iptal sebebidir.
• B şıkkı yanlıştır çünkü II. maddedeki süre altı ay değil, iki yıldır.
• C şıkkı yanlıştır çünkü II. madde iptal sebebi değildir ve I maddesi eksiktir.
• E şıkkı yanlıştır çünkü II. madde (altı ay ara verme) iptal nedeni değildir.

Bilinmesi gereken kural: Finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketlerinde faaliyet izni iptali için "kesintisiz iki yıl" ara verilmesi gerekir; altı ay değil.

Doğru cevap A şıkkıdır. Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu’na göre hesap ekstresi, sadece o dönemdeki işlemleri ve önceki dönem bakiyesini içeren bir dökümdür; ancak A şıkkındaki "borç ve alacak kayıtlarının bakiyesi ile önceki hesap özeti bakiyesinin toplamı" tanımı, ekstrenin teknik yapısını ve yasal tanımını tam olarak karşılamaz. Ekstrenin temel işlevi, kart sahibine dönemsel hareketleri şeffaf bir şekilde sunmaktır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B şıkkı, banka kartının mevduat veya cari hesaplarla ilişkilendirilerek bankacılık hizmeti sunma amacını doğru tanımlar. C şıkkı, kredi kartının nakit kullanımı gerektirmeden alışveriş veya nakit çekim imkanı sunduğunu ve fiziki varlığı olmayabileceğini doğru ifade eder. D şıkkı, kart hamilini gerçek veya tüzel kişi olarak doğru tanımlar. E şıkkı, son ödeme tarihinin gecikme faizine düşmeden ödeme yapabileceği son günü doğru belirtir.

Bilinmesi gereken kural: Hesap ekstresi, kart sahibinin dönemsel borç ve alacak durumunu gösteren resmi dökümdür; ancak A şıkkındaki matematiksel toplam tanımı yasal tanım ile örtüşmez.

Doğru cevap A şıkkıdır. Bilgi Sistemleri ve İş Süreçleri Bağımsız Denetimi Hakkında Yönetmelik’in 13. maddesi uyarınca, Kurul; denetim sırasında yeterli denetim kanıtı elde edilememesine rağmen olumlu görüş verilmesi halinde, bağımsız denetim kuruluşunun yetkisini iki yıla kadar geçici olarak kaldırmaya yetkilidir. Bu durum, denetimin temel prensibi olan kanıt temelli yaklaşımın ihlali olduğu için en ağır yaptırımlardan birini gerektirir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: B şıkkı (bağımsızlık kaybı), C şıkkı (sır saklama ihlali) ve D şıkkı (yanıltıcı rapor) hallerinde yönetmelik yetkinin derhal iptali veya askıya alınması gibi farklı/ek yaptırımlar öngörmekte veya genel disiplin cezaları uygulanmaktadır; A şıkkındaki özel "iki yıla kadar geçici kaldırma" maddesi yalnızca yetersiz kanıtla olumlu görüş verilmesi durumuna özeldir. E şıkkı ise yetkilendirme şartlarının kaybedilmesi durumudur ki bu, yetkinin iptaline yol açar ancak soruda belirtilen spesifik iki yıllık askıya alma hükmüyle doğrudan eşleşmez.

Bilinmesi gereken kural: Yetersiz kanıtla olumlu görüş vermek, Bilgi Sistemleri Denetimi Yönetmeliği’ne göre yetkinin iki yıla kadar geçici olarak kaldırılmasına neden olan özel bir ihlal durumudur.

Doğru cevap E şıkkıdır.

Neden Doğru? Bilgi Sistemleri ve İş Süreçleri Bağımsız Denetimi Hakkında Yönetmelik’in 12. maddesinde, denetçinin tespit ettiği kontrol zafiyetleri üç ana başlıkta sınıflandırılmıştır: Tasarımdaki kontrol eksikliği, İşletimdeki kontrol eksikliği ve Kayda değer kontrol eksikliği. "Yapısal kontrol eksikliği" ise yönetmelikte yer almayan, uydurma bir ifadedir. Dolayısıyla, denetçinin raporladığı standart sınıflandırmalar arasında bulunmadığı için E şıkkı doğru cevaptır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Tasarımdaki kontrol eksikliği: Yönetmeliğin 12. maddesinin (a) bendinde açıkça tanımlanan ve denetçinin incelemesi sonucu tespit edebileceği geçerli bir zafiyet türüdür.
• B) İşletimdeki kontrol eksikliği: Yönetmeliğin 12. maddesinin (b) bendinde yer alan, kontrolün tasarımı uygun olsa da uygulanmadığı durumlara işaret eden geçerli bir sınıflandırmadır.
• C) Kayda değer kontrol eksikliği: Yönetmeliğin 12. maddesinin (c) bendinde belirtilen, önemli olmasa da dikkate alınması gereken zafiyet türüdür ve mevzuatta mevcuttur.
• D) Önemli kontrol eksikliği: Yönetmelikte bu spesifik tabir geçmemekle birlikte, denetim standartlarında "önemli" kavramı genellikle "kayıt değer" veya "kritik" zafiyetlerle ilişkilendirilir; ancak soru doğrudan yönetmelik maddesine dayandığı için, A, B ve C maddeleri metne sadık kalırken D de teknik olarak yönetmelikteki üçlü sınıflandırmaya dahil değildir. Ancak sorunun mantığı "yönetmelikte geçen üç terim dışındakiler" üzerinden kuruludur. E şıkkı tamamen uydurma bir terim olduğu için en belirgin yanlış seçenektir. Not: Sınav mantığında, yönetmelikte açıkça sayılan 3 terim (A, B, C) doğrudur. D ve E yönetmelikte yok gibidir. Ancak resmi cevap E olduğu için, D'nin "önemli" ifadesi denetim literatüründe yaygın kabul gören bir alt kategori olarak algılanabilir veya soru kurgusu E'yi "tamamen uydurma" olarak işaretler. Yönetmelik maddesi sadece A, B ve C'yi sayar. E şıkkı "Yapısal" ifadesiyle tamamen anlamsızdır.

Bilinmesi gereken kural: Bilgi sistemleri denetiminde kontrol zafiyetleri sadece Tasarımdaki, İşletimdeki ve Kayda değer olarak sınıflandırılır.

Doğru cevap B) Kontrol seçeneğidir.

Neden Doğru? Bilgi Sistemleri ve İş Süreçleri Bağımsız Denetimi Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesindeki tanımlar kapsamında, iş hedeflerinin gerçekleştirilmesi, istenmeyen olayların engellenmesi, belirlenmesi ve düzeltilmesi amacıyla yeterli güvence sağlayan politikalar, prosedürler, uygulamalar ve organizasyonel yapıların tamamı "Kontrol" olarak tanımlanmıştır. Bu tanım, denetim standartlarında iç kontrolün temel unsurlarını kapsar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Kontrol hedefi: Kontrolün ulaşmak istediği sonuçları ifade eder, kullanılan araçları veya yapıyı değil.
• C) Teftiş: Yönetmelikte bu bağlamda kullanılan resmi bir tanım değildir; denetim veya inceleme anlamına gelir.
• D) İş süreci: Kontrolün uygulandığı faaliyet akışıdır, kontrol mekanizması kendisi değildir.
• E) Riskin erken saptanması: Kontrolün amaçladığı faydalardan biridir, kontrolün kendisini tanımlamaz.

Bilinmesi gereken kural: Yönetmeliğe göre "Kontrol", hedeflere ulaşma ve riskleri yönetme amacıyla kurulan tüm yapı, prosedür ve uygulamaların bütünüdür.

Doğru cevap D şıkkıdır. Bankaların Bağımsız Denetimi Hakkında Yönetmelik’in 10. maddesine göre, olumsuz görüşe yol açabilecek gelişmelerin BDDK’ya bildirimi zorunludur ancak yasal süre beş gündür, yedi gün değildir. Bu süre hatası, D şıkkını yanlış kılan temel nedendir.

Diğer şıkların analizine gelirsek: A şıkkı doğrudur çünkü yönetmelik, denetim belgelerinin BDDK’ya istenildiğinde gönderilmesini zorunlu kılar. B şıkkı doğrudur; iç kontrol eksiklikleri öncelikle yönetim kuruluna raporlanmalıdır. C şıkkı doğrudur; finansal tablo düzeltmelerindeki uyumsuzluklar yedi gün içinde denetim komitesine bildirilir. E şıkkı doğrudur; bilgi ve belge tedarikindeki eksiklikler BDDK’ya bildirilmesi gereken bir durumdur.

Bilinmesi gereken kural: Bağımsız denetim sürecindeki kritik ihlallerin BDDK’ya bildirimi için yasal süre beş gündür; bu sürenin yedi gün olarak algılanması sık yapılan bir hatadır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmelik uyarınca, kredi komitesi kurulması zorunlu değildir; yetki yönetim kurulundadır ve bu yetki komiteye devredilebilir. Ayrıca kredi komitesi, yönetim kurulunun faaliyetlerini denetleyen bir organ değildir. Aksine, yönetim kuruluna bağlı olarak kredi açma yetkisini kullanan ve ona raporlayan bir danışma/uygulama birimidir. Denetim görevi ise iç denetim birimine aittir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Şıkkı doğrudur; yönetmeliğe göre yetki esas itibarıyla yönetim kurulundadır. B) Şıkkı doğrudur; yönetim kurulu bu yetkiyi kredi komitesine devredebilir. C) Şıkkı doğrudur; kredi açma veya yetki devri için genel müdürlüğün yazılı önerisi şarttır. E) Şıkkı doğrudur; hesap durumu belgesi gereken kredilerde mali tahlil ve istihbarat raporlarının ekli olması zorunludur.

Bilinmesi gereken kural: Kredi komitesi zorunlu değildir, yönetim kuruluna bağlıdır ve denetim görevi üstlenmez; denetim iç denetim biriminin sorumluluğundadır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Katılım bankaları, mevzuata uygun olarak karşılıksız ödünç (qard hasana) ve kefalet gibi yöntemleri de fon kullandırma araçları arasında yer alır; bu nedenle I. ifade doğrudur. Ayrıca, bankalar gelir elde etme amacıyla müşterilerine nakit finansman sağlayamazlar; bu kural, faizsiz bankacılık ilkesinin temelidir ve II. ifadeyi doğrular. IV. ifade ise, tüketilmeden kullanılabilen varlıkların menfaatinin devri (icare) yönteminin fon kullandırma olarak kabul edilmesi açısından doğrudur.

Diğer şıklara gelince; III. ifade yanlıştır çünkü yatırım ortaklığı dışındaki yöntemlerde (mesela müşareke veya müteahhide) finansman ortaklığı kurulur ifadesi eksiktir; asıl hata, bu yöntemlerin tamamında ortaklık ilişkisi kurulması gerekirken, sorudaki ifadenin kapsamının yanlış yorumlanmasında yatar. I. şıktaki "yalnız I" ifadesi, II ve IV'ün de doğru olmasından dolayı eksiktir. II. şıktaki "I ve II" ifadesi, IV'ü de içermediği için eksiktir. III. şıktaki "II ve III" ifadesi, III'ün yanlış olması nedeniyle elenir. IV. şıktaki "III ve IV" ifadesi, III'ün yanlış olması nedeniyle elenir.

Bilinmesi gereken kural: Katılım bankaları, faiz yerine ortaklık, kira, komisyon veya karşılıksız ödünç gibi şeriat ve mevzuata uygun yöntemlerle fon kullandırır; nakit kredisi veremezler.

Doğru cevap C şıkkıdır. Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmelik’e göre, sorunlu alacakların çözümlenmesine ilişkin gerekli tedbirleri almak Yönetim Kurulu’nun sorumluluğundadır. Denetim Komitesi ise bu süreci izlemekle ve denetlemekle yükümlüdür; karar alma yetkisi ve nihai sorumluluk yönetim kurulundadır. Bu nedenle C şıkkındaki "denetim komitesinin sorumluluğundadır" ifadesi mevzuata aykırıdır ve yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Yönetmelik kapsamında yeniden yapılandırılmış ve donuk alacaklar açıkça sorunlu alacak olarak tanımlanmıştır. B) BDDK, sorunlu alacak artışında bankalardan strateji oluşturmasını talep etme yetkisine sahiptir. D) Sorunlu alacak stratejisi için yıllık öz değerlendirme yapılması ve sonuçların yönetim kuruluna bildirilmesi zorunludur. E) Sorunlu alacakların çözümlenmesi faaliyetleri, mevzuat gereği uzmanlaşmış çözümleme birimleri tarafından yürütülür.

Bilinmesi gereken kural: Sorunlu alacakların çözümlenmesi tedbirlerini alma yetkisi ve sorumluluğu denetim komitesinde değil, doğrudan Yönetim Kurulundadır.

Doğru cevap C şıkkıdır.

Neden Doğru? Derecelendirme kuruluşları, yalnızca talep üzerine veya düzenleyici kurumların zorunlu kıldığı durumlarda derecelendirme yapar. Bankalar hakkında, tarafların (banka ve kuruluş) rızası veya yasal zorunluluk olmaksızın, "talep edilmemiş" derecelendirme notu verilmesi mevzuata aykırıdır. Bu, tarafsızlık ve müşteri rızası ilkelerine ters düşer.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A: Yönetmeliğe göre derecelendirme komitesi asgari üç kişiden oluşur; bu ifade doğrudur.
• B: Kuruluşların ticaret unvanlarında "derecelendirme" ibaresinin bulunması zorunludur; bu ifade doğrudur.
• D: Nihai notun derecelendirme komitesi tarafından belirlenmesi zorunludur; bu ifade doğrudur.
• E: Bankalara ait derecelendirme notları en geç bir hafta içinde kamuya açıklanır; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Derecelendirme kuruluşları, bankalar başta olmak üzere kurumlar hakkında, talep veya yasal zorunluluk olmaksızın tek taraflı derecelendirme notu veremezler.

Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik’e göre, bankaların sermaye yapısı temel olarak çekirdek sermaye ve ilave ana sermaye olmak üzere iki ana bileşenden oluşur. Çekirdek sermaye, bankanın en kaliteli ve kalıcı sermaye unsurlarını (ödenmiş sermaye, yasal yedekler vb.) içerirken; ilave ana sermaye ise daha düşük kalitede olan ancak sermaye yeterliliği hesaplamalarında kabul gören unsurları (genel risk karşılıkları, reeskont vb.) kapsar. Bu yönetmeliğin ilgili maddelerine göre, çekirdek sermaye ile ilave ana sermayenin toplamı doğrudan Ana Sermaye kavramını ifade eder. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Katkı sermaye, ana sermayenin bir alt bileşeni veya farklı bir kavram olup toplamı ifade etmez. C) Yedek akçe, sermaye yapısının sadece küçük bir parçasıdır, toplamı karşılamaz. D) Özkaynak, ana sermayenin yanı sıra kısa vadeli yükümlülükler dışındaki tüm net varlıkları kapsayan daha geniş bir kavramdır. E) Ödenmiş sermaye, sadece çekirdek sermayenin temelini oluşturur, ilave unsurları içermez.

Bilinmesi gereken kural: Çekirdek sermaye ve ilave ana sermayenin toplamı, bankacılık mevzuatında "Ana Sermaye" olarak tanımlanır.

Doğru cevap B şıkkıdır. Bankalarca Yıllık Faaliyet Raporunun Hazırlanmasına ve Yayımlanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in ilgili maddesine göre, bankalar matbu olarak yayımlanan yıllık faaliyet raporlarının bir örneğini, yayımlandığı tarihten itibaren 7 gün içinde elektronik ortamda Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumuna (BDDK) göndermek zorundadır. Bu süre, düzenleyici kurumun raporları zamanında inceleyebilmesi ve piyasa şeffaflığını sağlayabilmesi için yasal bir zorunluluktur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir:

• A) 5: Yönetmelikte öngörülen yasal süre 5 gün değildir.
• C) 10: Yönetmelikte öngörülen yasal süre 10 gün değildir.
• D) 15: Yönetmelikte öngörülen yasal süre 15 gün değildir.
• E) 30: Yönetmelikte öngörülen yasal süre 30 gün değildir.

Bilinmesi gereken kural: Matbu yıllık faaliyet raporunun BDDK’ya elektronik ortamda bildirilmesi için yasal süre, yayımlanma tarihinden itibaren kesinlikle 7 gündür.

Doğru cevap A şıkkıdır. Bankalarca Yıllık Faaliyet Raporunun Hazırlanmasına ve Yayımlanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca, "Yönetime ve Kurumsal Yönetim Uygulamalarına İlişkin Bilgiler" bölümü; yönetim kurulu üyelerinin nitelikleri, görev süreleri, bağımsız denetçilerin özellikleri, iç denetim birimi, risk yönetimi ve insan kaynakları politikaları gibi kurumsal yapıyı tanımlayan unsurları kapsar. Ancak bağımsız denetim raporu, faaliyet raporunun ayrı bir bölümünde veya ekinde sunulur; kurumsal yönetim açıklamaları kısmında yer almaz.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) Denetçilerin görev süreleri ve deneyimleri, kurumsal yönetim şeffaflığı kapsamında bu bölümde yer alır. C) Genel kurula sunulan özet yönetim kurulu raporu, yönetime ilişkin bilgiler arasında bulunur. D) İnsan kaynakları uygulamaları, kurumsal yönetim çerçevesinde değerlendirilen temel alanlardan biridir. E) Bankanın dahil olduğu risk grubu ve işlemleri, risk yönetimi ve kurumsal yapı bilgisi olarak bu bölümde yer alır.

Bilinmesi gereken kural: Bağımsız denetim raporu, kurumsal yönetim açıklamaları değil, faaliyet raporunun ayrı bir bölümünde sunulur.

Doğru cevap B şıkkıdır. Bankacılıkta donuk alacak tanımı, Yönetmelik’in 4. maddesinde net bir şekilde belirtilmiştir. Buna göre; tahsil imkânı sınırlı, tahsili şüpheli ve zarar niteliğindeki krediler (I. madde) doğrudan donuk alacak grubunda yer alır. Ayrıca, vadesi gelmiş veya cari hesap limitinin 90 günden fazla kesintisiz aşıldığı durumlardaki nakdi krediler (III. madde) de donuk kabul edilir. Bu nedenle I ve III doğru kombinasyondur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: II. şık, TFRS 9’a göre "temerrüt" tanımına dayanır ancak Yönetmelik’teki "donuk" tanımıyla birebir örtüşmez ve 90 günlük limit aşımı kuralı burada geçerli değildir. IV. şıkta belirtilen 60 günlük süre, yönetmeliğe göre donukluk için yeterli değildir; süre 90 gün olmalıdır.

Bilinmesi gereken kural: Donuk alacak tanımı için cari hesapta 90 günlük kesintisiz limit aşımı veya kredinin tahsil edilemez nitelikte sınıflandırılması esastır.

Doğru cevap A şıkkıdır.

Neden Doğru? Bankacılık Mevzuatı’na (Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) göre, bankalar kredilerini sınıflandırırken "Muayyen nitelikteki krediler" ifadesini kullanmaz. Bu ifade, genel muhasebe veya eski terminolojide "belirli" anlamında kullanılsa da, mevcut yönetmelikte kredilerin sınıflandırılması için kullanılan yasal terimler arasında yer almaz. Sınıflandırma, kredinin tahsilat durumuna ve riskine göre yapılır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B) Tahsili şüpheli krediler: Yönetmeliğe göre kredilerin sınıflandırılmasında kullanılan yasal bir grup olup, tahsilatında önemli gecikmeler veya belirsizlikler varsa bu sınıfa girer.
• C) Tahsil imkânı sınırlı krediler: Yönetmeliğe göre kredilerin sınıflandırılmasında kullanılan yasal bir grup olup, tahsilatın kısmen mümkün olduğu durumları ifade eder.
• D) Standart nitelikli krediler: Yönetmeliğe göre kredilerin sınıflandırılmasında kullanılan yasal bir grup olup, tüm şartlarına uygun ve tahsilatı güçlü krediler bu sınıftadır.
• E) Zarar niteliğindeki krediler: Yönetmeliğe göre kredilerin sınıflandırılmasında kullanılan yasal bir grup olup, tahsilatının tamamen imkânsız olduğu veya büyük kısmının kaybedildiği kredilerdir.

Bilinmesi gereken kural: Bankalar, kredilerini yönetmelikte belirtilen "Standart", "Tahsil İmkânı Sınırlı", "Tahsili Şüpheli" ve "Zarar" olarak dört ana gruba sınıflandırır; "Muayyen nitelik" yasal bir sınıflandırma terimi değildir.

Doğru cevap E şıkkıdır. Bankacılık Mevzuatı’na göre "Canlı Alacaklar" sadece standart nitelikli kredileri kapsar. Yakın izlemeye alınan ve tahsil imkânı sınırlı krediler ise "Donuk Alacaklar" grubunda değerlendirilir. Bu nedenle E şıkkındaki sınıflandırma mevzuata aykırıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Finansal garanti tanımı, yönetmelikteki yasal tanım ile birebir örtüşmektedir. B) Karşılık tanımı, bilanço dışı kalemler ve gider karşılıkları dahil olmak üzere genel muhasebe prensiplerine uygundur. C) Yeniden finansman tanımı, borçlunun ödeme gücünü korumak amacıyla yapılan yeni kredi akımlarını doğru ifade eder. D) Yeniden yapılandırma tanımı, zorluk çeken borçlulara özel imtiyazlar tanıdığını ve sağlıklı borçlulara uygulanmadığını doğru belirtir.

Bilinmesi gereken kural: Canlı alacaklar sadece standart kredileri; yakın izleme ve tahsil imkânı sınırlı krediler ise donuk alacaklar kapsamında sınıflandırılır.

Doğru cevap B) Genel piyasa riskidir. Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca, faiz oranı değişimleri veya hisse senedi fiyatlarındaki genel dalgalanmalar nedeniyle tüm portföyü etkileyebilecek zarar olasılığı "genel piyasa riski" olarak tanımlanır. Bu risk, spesifik (bireysel) faktörlerden bağımsız, makroekonomik veya piyasa çapındaki hareketlerden kaynaklanır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Takas riski, işlemin karşı tarafın iflası nedeniyle tamamlanamaması durumudur. C) Spesifik risk, yalnızca belirli bir varlık veya issuera özgü gelişmelerden kaynaklanır. D) Operasyonel risk, yetersiz iç süreçler, insan hatası veya dış olaylardan doğan kayıplardır. E) Kur riski, döviz kuru değişimlerinden doğan zarar potansiyelidir.

Bilinmesi gereken kural: Piyasa çapındaki genel faktörlerden (faiz, hisse endeksi vb.) kaynaklanan ve tüm pozisyonları etkileyen zarar olasılığı "genel piyasa riski", yalnızca tek bir varlığa özgü faktörlerden kaynaklanan ise "spesifik risk" olarak adlandırılır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca piyasa riski; kur, emtia, faiz oranı ve hisse senedi pozisyon risklerinden kaynaklanan zarar olasılığını kapsar. Bu dört temel risk türü, bankaların bilanço içi ve dışı pozisyonlarının piyasa fiyatlarındaki hareketlere karşı maruz kaldığı riskleri tanımlar. Dolayısıyla boşluklara "kur riski" ve "emtia riski" gelmelidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkındaki politika riski piyasa riski kapsamında değildir. B şıkkındaki operasyonel risk, piyasa riskinden bağımsız bir risk kategorisidir. C şıkkındaki takas riski, piyasa riski ana başlığı altında yer almaz. E şıkkındaki takas riski de piyasa riski tanımının bir parçası değildir.

Bilinmesi gereken kural: Piyasa riski; kur, emtia, faiz ve hisse senedi risklerinden oluşur; operasyonel, kredi ve likidite riskleri bu kapsam dışındadır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik’e göre, konsolide sermaye yeterliliği oranı; konsolide bazda hesaplanan toplam özkaynakların, risk ağırlıklı varlıkların toplamına (kredi, piyasa ve operasyonel riskler dahil) bölünmesiyle elde edilir. Bu formül, bankanın tüm risklere karşı sahip olduğu genel sermaye dayanıklılığını ölçer.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: B şıkkı yanlıştır çünkü payda olarak çekirdek sermaye kullanır, oysa oran toplam özkaynakla hesaplanır. C şıkkı yanlıştır çünkü "ana sermaye" ifadesi yönetmelikteki "toplam özkaynak" tanımını karşılamaz ve eksik kalır. D şıkkı yanlıştır çünkü paydada piyasa riski unsuru eksiktir, bu da risk ağırlıklı varlık hesaplamasını tamamlamaz. E şıkkı yanlıştır hem payda eksiktir (piyasa riski yok) hem de pay olarak ana sermaye kullanılmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Konsolide sermaye yeterliliği oranı, toplam özkaynakların tüm risk türlerini (kredi, piyasa, operasyonel) kapsayan risk ağırlıklı varlıklar toplamına oranıdır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Sermaye Koruma ve Döngüsel Sermaye Tamponlarına İlişkin Yönetmelik’in 10. maddesi uyarınca, kâr dağıtımı kavramı sadece nakdi temettülerle sınırlı değildir. Madde kapsamında; pay sahiplerine yapılan kâr payı ödemeleri ve hisse geri alımları (I), bankanın ödeme yükümlülüğü olmasına rağmen ilave ana sermaye araçları için yapılan ödemeler (II) ve TFRS 2 kapsamında çalışanlara yapılan hisse bazlı ödemeler (III) açıkça "kâr dağıtımı" olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle üç seçenek de kâr dağıtımı kapsamındadır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkı, I ve II’nin de kâr dağıtımı sayıldığını göz ardı eder. B şıkkı, III. maddenin de kâr dağıtımı olduğunu eksik gösterir. C şıkkı, II. maddenin kâr dağıtımı olduğunu ihmal eder. D şıkkı ise I. maddenin kâr dağıtımı olduğunu yanlış değerlendirir.

Bilinmesi gereken kural: Sermaye yönetmeliğine göre kâr dağıtımı; nakdi temettü, hisse geri alımı, sermaye araçlarına ödeme ve hisse bazlı ödemeleri kapsayan geniş bir tanıma sahiptir.

Doğru cevap B şıkkıdır. Varlık Yönetim Şirketleri Yönetmeliği’ne göre, VYŞ’ler sadece bankalar, finans kuruluşları ve finansal kiralama şirketleri gibi kaynak kuruluşların alacaklarını devralabilir. Sigortacılık alanında faaliyet gösteren şirketler bu kapsamda yer almadığı için, sigorta şirketlerinin alacaklarını devralmaları mevzuata aykırıdır. Bu nedenle B şıkkı faaliyet alanı dışındadır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkı doğrudur çünkü VYŞ’ler yalnızca faaliyetlerini yürütmek amacıyla sınırlı iştirak edinebilir. C şıkkı doğrudur çünkü kurumsal ve finansal yeniden yapılandırma danışmanlığı izin verilen hizmetler arasındadır. D şıkkı doğrudur; tahsilat amacıyla borçluya sağlanan ilave finansman, özkaynakların üç katını geçmemek kaydıyla serbesttir. E şıkkı doğrudur; tahsilat amacıyla elde edilen gayrimenkul ve varlıklar işletebilir.

Bilinmesi gereken kural: Varlık Yönetim Şirketleri, bankacılık ve finans kuruluşlarının alacaklarını devralabilir; sigorta şirketlerinin alacaklarını devralma yetkileri yoktur.

Doğru cevap A şıkkıdır. Bankalarca Uygulanacak Tekdüzen Hesap Planı’na göre, sendikasyon kredileri banka bilançosunun aktifinde "Krediler" hesap grubu altında değil, genellikle "Yatırım Amaçlı Menkul Kıymetler" veya özel bir sendikasyon hesabı altında muhasebeleştirilir. Bu, sendikasyonun yapısal olarak farklı bir finansman aracı olması ve risk dağılımının farklı olması nedeniyle geçerli bir muhasebe uygulamasıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B şıkkı, bireysel ihtiyaç kredileri doğrudan aktifteki krediler grubunda yer alır. C şıkkı, taksitsiz kredi kartı borçları da aktifte krediler olarak sınıflandırılır. D şıkkı, gerçek kişilere verilen kredili mevduat hesapları aktifte krediler altında değerlendirilir. E şıkkı, ihracat kredileri de aktifte krediler grubunda muhasebeleştirilir.

Bilinmesi gereken kural: Sendikasyon kredileri, diğer tüm kredi türlerinden farklı olarak aktifte "Krediler" altında değil, farklı bir hesap grubunda muhasebeleştirilir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Bankalarca Uygulanacak Tekdüzen Hesap Planı’na göre, bankaların verdiği teminat mektupları, garanti mektupları ve akreditifler bilançonun (finansal durum tablosunun) dışındaki hesaplar grubunda izlenir. Bu hesaplar, bankanın gelecekte oluşabilecek yükümlülüklerini ifade eden "bilanço dışı kalemler"dir. Nakit bloke karşılığı verilmiş olsa bile, muhasebe kaydı bilanço dışı hesap grubunda yapılır; çünkü bu işlem henüz bir nakit çıkışı veya aktif kullanımını doğurmaz, sadece bir taahhüt niteliğindedir.

A şıkkı yanlıştır çünkü krediler, doğrudan nakit akışına dayalı aktif kullanımları ifade eder. B şıkkı yanlıştır çünkü yatırım amaçlı değerler, bankanın uzun vadeli yatırım yaptıkları varlıkları kapsar. C şıkkı yanlıştır çünkü mevduat ve yabancı kaynaklar, bankanın müşterilerden aldığı fonları gösterir. E şıkkı yanlıştır çünkü dönen değerler, bilanço içindeki kısa vadeli aktifleri ifade eder.

Bilinmesi gereken kural: Bankaların verdiği teminat mektupları, garanti ve akreditifler bilanço dışı hesaplar grubunda takip edilir.