Soru 1 · Sermaye Piyasası Araçları
Borsa İstanbul VİOP'ta Dolar/TL vadeli işlem sözleşmesinde gün boyunca oldukça yüksek bir işlem hacmi gerçekleşmiştir. Ancak gün sonu bültenine bakıldığında, ilgili sözleşmedeki toplam "Açık Pozisyon Sayısı"nın bir önceki güne göre 50.000 adet "azaldığı" görülmüştür. İşlem hacminin yüksek olmasına rağmen açık pozisyon sayısındaki bu net azalma, piyasa katılımcılarının pozisyon davranışları (yeni giriş, el değiştirme veya tasfiye) açısından ne anlama gelmektedir?
- A)Piyasaya yeni yatırımcılar girmiştir ve mevcut yatırımcılar mevcut pozisyonlarını el değiştirmiştir.
- B)Yatırımcılar mevcut pozisyonlarını kapamış ve tasfiye yapmıştır.
- C)Piyasaya yeni yatırımcılar girmiştir ve mevcut yatırımcılar mevcut pozisyonlarını kapamış ve tasfiye yapmıştır.
- D)Mevcut yatırımcılar mevcut pozisyonlarını el değiştirmiştir.
- E)Piyasaya yeni yatırımcılar girmiştir.
Çözümü göster — doğru cevap B
Açık pozisyon sayısı, henüz kapatılmamış veya vadesi dolmamış sözleşme sayısını ifade eder. Açık pozisyon sayısının azalması, mevcut sözleşmesinde "Uzun" (Alıcı) tarafta olan yatırımcılar ile "Kısa" (Satıcı) tarafta olan yatırımcıların birbiriyle eşleşerek pozisyonlarını kapattıklarını (ters işlem yaparak tasfiye ettiklerini) gösterir. Piyasadan risk ve sermaye çıkışı yaşanmış, yatırımcılar pozisyonlarını sonlandırmıştır.
Soru 2 · Sermaye Piyasası Araçları
Ali Bey ve Ayşe Hanım, Dolar/TL kurunu farklı beklentilerle VİOP'ta işlem yapmışlardır. Ali Bey kurun yükseleceğini düşünerek uzun pozisyon almış, Ayşe Hanım ise kurun düşeceğini düşünerek kısa pozisyon almıştır. Sözleşme büyüklüğü 1.000 ABD Doları ve vade sonunda Dolar/TL kuru 43,00 TL olmuştur. Ali Bey'in ve Ayşe Hanım'ın vade sonu Kâr/Zarar tutarlarını hesaplayarak, vadeli piyasaların sıfır toplamlı oyun özelliğini açıklayınız.
- A)Ali Bey: +30.000 TL, Ayşe Hanım: −30.000 TL
- B)Ali Bey: +40.000 TL, Ayşe Hanım: −40.000 TL
- C)Ali Bey: +43.000 TL, Ayşe Hanım: −43.000 TL
- D)Ali Bey: +43.000 TL, Ayşe Hanım: −40.000 TL
- E)Ali Bey: +40.000 TL, Ayşe Hanım: −43.000 TL
Çözümü göster — doğru cevap A
Ali Bey'in uzun pozisyonundan elde ettiği kâr hesaplaması: Kur beklentisi yönünde yükselme = Kur Farkı × Sözleşme Büyüklüğü × Pozisyon Adedi = (43,00 −40,00) × 1.000 × 10 = +30.000 TL. Ayşe Hanım'ın kısa pozisyonundan elde ettiği zarar hesaplaması: Kur beklentisinin tersine yükselme = Kur Farkı × Sözleşme Büyüklüğü × Pozisyon Adedi = (40,00 − 43,00) × 1.000 × 10 = −30.000 TL. Ali Bey'in elde ettiği kâr, doğrudan Ayşe Hanım'ın zararına eşittir; bir tarafın kazancı diğer tarafın zararına eşittir ve bu da sıfır toplamlı oyun özelliğini gösterir.
Soru 3 · Sermaye Piyasası Araçları
Bir yatırımcı, spot piyasa fiyatı 200 TL olan "ZETA A.Ş." hisse senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinden VİOP'ta 50 adet uzun pozisyon almak istemektedir. İlgili pay sözleşmesinin büyüklüğü standart 100 adet paydır. Takasbank'ın bu sözleşme için belirlediği "Fiyat Değişim Aralığı (PSR - Risk Oranı)" %15 seviyesindedir. Yatırımcının bu işlemi gerçekleştirebilmesi için hesabında bulundurması gereken "Başlangıç Teminatı" tutarını hesaplayınız ve BİSTECH sisteminin bu sözleşme için yatırımcıya sunduğu "Kaldıraç Oranını" formül yardımıyla bulunuz.
- A)Başlangıç Teminatı: 150.000 TL, Kaldıraç Oranı: 5,00
- B)Başlangıç Teminatı: 150.000 TL, Kaldıraç Oranı: 6,66
- C)Başlangıç Teminatı: 180.000 TL, Kaldıraç Oranı: 5,56
- D)Başlangıç Teminatı: 100.000 TL, Kaldıraç Oranı: 5,00
- E)Başlangıç Teminatı: 120.000 TL, Kaldıraç Oranı: 6,00
Çözümü göster — doğru cevap B
Pozisyon Büyüklüğü: 200 TL × 100 Pay × 50 Sözleşme = 1.000.000 TL. Başlangıç Teminatı: 1.000.000 TL × %15 = 150.000 TL. Kaldıraç Oranı: Toplam pozisyon büyüklüğünün yatırılan teminata bölünmesiyle bulunur. Kaldıraç Oranı = 1.000.000 ÷ 150.000 veya %15 = 6,66
Soru 4 · Sermaye Piyasası Araçları
Vaka 5'teki yatırımcı, günlük uzlaşma ve teminat tamamlama çağrısı (margin call) durumunu değerlendirmek için aşağıdaki bilgilere dayanmaktadır: İlk olarak, yatırımcı bir hisse senedi üzerine 1.000.000 TL'lik bir uzun pozisyon açmış ve bu işlem için hesabına tam sınırda olan yani 150.000 TL başlangıç teminatı yatırmıştır ve serbest teminat bırakmamıştır. İşlem gününün sonunda, söz konusu hissenin değeri %10 değer kaybederek 180 TL'ye düşmüştür. Bu durumda, yatırımcının hesabında kalan güncel teminat ve sistemin yeni uzlaşma fiyatı üzerinden talep edeceği yeni başlangıç teminatını hesaplayarak, yatırımcıya yapılacak olan 'Teminat Tamamlama Çağrısı (Margin Call)' tutarını bulunuz.
- A)Günlük zarar: −100.000 TL, Kalan güncel teminat: 50.00, Yeni başlangıç teminat talebi: 135.000 TL, Teminat tamamlama çağrısı tutarı: 85.000 TL
- B)Günlük zarar: −100.000 TL, Kalan güncel teminat: 50.00 TL, Yeni başlangıç teminat talebi: 140.000 TL, Teminat tamamlama çağrısı tutarı: 90.000 TL
- C)Günlük zarar: −100.000 TL, Kalan güncel teminat: 50.00 TL, Yeni başlangıç teminat talebi: 120.000 TL, Teminat tamamlama çağrısı tutarı: 70.000 TL
- D)Günlük zarar: −100.000 TL, Kalan güncel teminat: 50.00 TL, Yeni başlangıç teminat talebi: 130.000 TL, Teminat tamamlama çağrısı tutarı: 80.000 TL
- E)Günlük zarar: −100.000 TL, Kalan güncel teminat: 50.00 TL, Yeni başlangıç teminat talebi: 125.000 TL, Teminat tamamlama çağrısı tutarı: 75.000 TL
Çözümü göster — doğru cevap A
Günlük zararın −100.000 TL olduğu ve yatırımcının hesabında kalan güncel teminatın 50.00 TL olduğu doğru bir şekilde hesaplanmıştır. Yeni başlangıç teminat talebinin 135.000 TL olduğu ve yatırımcıya yapılacak olan 'Teminat Tamamlama Çağrısı (Margin Call)' tutarının da doğru bir şekilde hesaplanmıştır ve bu da 85.000 TL'dir.
Soru 5 · Sermaye Piyasası Araçları
Ali Bey ve Ayşe Hanım, sırasıyla ABC ve XYZ hisseleri için alım ve satım opsiyonları satın almışlardır. Vade sonunda ABC hissesi 125 TL'ye, XYZ hissesi ise 75 TL'ye yükselmiştir. Her iki yatırımcının da net kârı ve opsiyon satıcılarının (yazıcıların) maksimum kârı ve zarar potansiyelleri hakkında aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur?
- A)Ali Bey'in net kârı 15 TL, Ayşe Hanım'ın net kâ,çarın net kârı da 11 TL'dir. Opsiyon satıcılarının maksimum kârı, başlangıç primi kadardır ve zararları sınırlıdır.
- B)Ali Bey'in net kârı 15 TL, Ayşe Hanım'ın net kârı da 15 TL'dir. Opsiyon satıcılarının maksimum kârı, başlangıç primi kadardır ve zararları sınırsızdır.
- C)Ali Bey'in net kârı 10 TL, Ayşe Hanım'ın net kârı da 10 TL'dir. Opsiyon satıcılarının maksimum kârı, başlangıç primi kadardır ve zararları sınırlıdır.
- D)Ali Bey'in net kârı 10 TL, Ayşe Hanım'ın net kârı da 11 TL'dir. Opsiyon satıcılarının maksimum kârı, başlangıç primi kadardır ve zararları sınırlıdır.
- E)Ali Bey'in net kârı 10 TL, Ayşe Hanım'ın net kârı da 11 TL'dir. Opsiyon satıcılarının maksimum kârı, başlangıç primi kadardır ve zararları sınırsızdır.
Çözümü göster — doğru cevap E
Ali Bey'in net kârı (125-110-5)=10 TL, Ayşe Hanım'ın net kârı (90-75-4)=11 TL'dir. Opsiyon satıcılarının maksimum kârı başlangıç primi kadardır ve zararları sınırsızdır çünkü alım opsiyonu satanın zararı spot fiyatın yükselmesiyle sınırsızdır.
Soru 6 · Sermaye Piyasası Araçları
Ali Bey, Zeta A.Ş.'nin hisse senetlerinden Şubat ayında 20 TL fiyatla 1.000 adet, Mart ayında ise 25 TL fiyatla 500 adet daha satın almıştır. Nisan ayında elindeki hisselerin 800 adedini 30 TL'den satmıştır. Alım ve satım işlemleri sırasında toplam 200 TL komisyon ödemiştir. Ali Bey'in bu işlemden elde ettiği tevkifat matrahını ve uygulanacak tevkifat oranını hesaplayınız.
- A)Tevkifat matrahı: 8.000 TL, Oran: %15
- B)Tevkifat matrahı: 7.600 TL, Oran: %10
- C)Tevkif, matrahı: 7.400 TL, Oran: %5
- D)Tevkifat matrahı: 7.800 TL, Oran: %0
- E)Tevkifat matrahı: 8.200 TL, Oran: %20
Çözümü göster — doğru cevap D
Aynı menkul kıymetten değişik tarihlerde alım yapıldıktan sonra bunların bir kısmının elden çıkarılması durumunda "İlk Giren İlk Çıkar (FIFO)" yöntemi kullanılır. Ali Bey'in sattığı 800 adet hisse, Şubat ayında aldığı ilk 1.000 adetlik (20 TL maliyetli) partiden düşülür. Alış Maliyeti = 800 × 20 TL = 16.000 TL Satış Geliri = 800 × 30 TL = 24.000 TL Tevkifat Matrahı: Alış bedeli ile satış bedeli arasındaki farktan komisyonlar düşülür. Matrah = 24.000 TL − 16.000 TL − 200 TL = 7.800 TL Tevkifat Oranı: 1.1.2006 tarihinden itibaren iktisap edilen ve Borsa İstanbul'da işlem gören hisse senetlerinin alım-satım kazançlarına uygulanan tevkifat oranı %0'dır.
Soru 7 · Sermaye Piyasası Araçları
Ayşe Hanım, tam mükellef kurumlara ait hisse senetlerinden 2025 yılında brüt 800.000 TL kâr payı elde etmiştir. Şirket, kâr payı ödemesi sırasında %15 oranında tevkifat (120.000 TL) kesinti yaparak Ayşe Hanım'a net 680.000 TL ödeme yapmıştır. 2025 yılı beyan haddi 330.000 TL'dir. Ayşe Hanım'ın elde ettiği kâr payının ne kadarlık kısmı gelir vergisinden istisnadır? Kalan tutar beyan haddini aşmakta mıdır? Ayşe Hanım, yıllık gelir vergisi beyannamesi verdiğinde, şirket tarafından daha önce kesilen tevkifatı hesaplanan vergisinden mahsup edebilir mi?
- A)400.000 TL istisna, beyan haddini aşmış, tevkifat mahsup edilemez
- B)400.0,0 TL istisna, beyan haddini aşmamış, tevkifat tamamen mahsup edilebilir
- C)400.000 TL istisna, beyan haddini aşmış, tevkifat tamamen mahsup edilebilir
- D)400.000 TL istisna, beyan haddini aşmış, tevkifatın yarısı mahsup edilebilir
- E)400.000 TL istisna, beyan haddini aşmamış, tevkifatın yarısı mahsup edilebilir
Çözümü göster — doğru cevap C
Tam mükellef kurumlardan elde edilen kâr paylarının yarısı (%50) gelir vergisinden istisnadır. İstisna sonrası kalan tutar (400.000 TL), beyan haddi olan 330.000 TL'yi aştığı için beyanname ile beyan edilir. Kâr payı ödemesi sırasında kesilen tevkifatın tamamı, hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilebilir.
Soru 8 · Sermaye Piyasası Araçları
Yatırımcı Deniz Hanım, Ocak-Şubat-Mart döneminde X tahvilinden 80.000 TL zarar, Y tahvilinden ise 50.000 TL kâr elde etmiştir. Nisan-Mayıs-Haziran döneminde ise Z tahvilinden 60.000 TL kâr elde etmiştir. İlk üç aylık dönemdeki net kâr/zarar durumu ve ikinci çeyrekteki tevkifat matrahına zararın mahsup edilmesi durumu hakkında aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur?
- A)İlk üç aylık dönemde net kâr elde edilmiştir ve ikinci çeyrekteki tevkifat matrahına kâr mahsup edilmiştir.
- B)İlk üç aylık dönemde net kâr elde edilmiştir ve ikinci çeyrekteki tevkifat matrahına zarar mahsup edilememiştir.
- C)İlk üç aylık dönemde net kâr elde edilmiştir ve ikinci çeyrekteki tevkifat matrahına zarar mahsup edilmiştir.
- D)İlk üç aylık dönemde net zarar elde edilmiştir ve ikinci çeyrekteki tevkifat matrahına zarar mahsup edilememiştir.
- E)İlk üç aylık dönemde net zarar elde edilmiştir ve ikinci çeyrekteki tevkifat matrahına zarar mahsup edilmiştir.
Çözümü göster — doğru cevap E
İlk üç aylık dönemde elde edilen kâr ve zararlar (50.000 TL kâr ve 80.000 TL zarar) birbirini mahsup ederek net zarar (−30.000 TL) oluşturur. Bu net zarar, ikinci çeyrekteki tevkifat matrahına (60.000 TL kâr) mahsup edilerek nihai tevkifat matrahı (30.000 TL) belirlenir.