Soru 1 · Sermaye Piyasası Araçları
Bir yıl içinde bir yatırımcı, Borsa İstanbul'da işlem gören hisse senetlerinden 40.000 TL zarar, hisse senedi endeksine dayalı vadeli işlem sözleşmesinden 50.000 TL kâr, devlet tahvilinden 20.000 TL kâr ve hisse senedine dayalı varanttan 10.000 TL kâr elde etmiştir. Mevzuattaki "Aynı Tür Menkul Kıymetler ve Diğer Sermaye Piyasası Araçları" sınıflandırmasına göre, hangi varlıklar aynı grup içinde birbirleriyle mahsup edilebilir ve her grubun net tevkifat matrahını bulunuz?
- A)Hisse senetleri ve vadeli işlem sözleşmesi aynı grupta ve net matrahı +10.000 TL kârdır. Varant ve devlet tahvili ayrı gruplarda ve net matrahları sırasıyla +10.000 TL ve +20.000 TL kârdır.
- B)Hisse senetleri ve devlet tahvili aynı grupta ve net matrahı −20.000 TL zarardır. Vadeli işlem sözleşmesi ve varant ayrı gruplarda ve net matrahları sırasıyla +50.000 TL ve +10.000 TL kârdır.
- C)Hisse senetleri ve vadeli işlem sözleşmesi aynı grupta ve net matrahı −40.000 TL zarardır. Varant ve devlet tahvili ayrı gruplarda ve net matrahları sırasıyla +10.000 TL ve +20.000 TL kârdır.
- D)Hisse senetleri ve varant aynı grupta ve net matrahı +10.000 TL kârdır. Vadeli işlem sözleşmesi ve devlet tahvili ayrı gruplarda ve net matrahları sırasıyla +50.000 TL ve +20.000 TL kârdır.
- E)Hisse senetleri, vadeli işlem sözleşmesi ve varant aynı grupta (Değişken Getirili) ve net matrahı +20.000 TL kârdır. Devlet tahvili ise Sabit Getirili Menkul Kıymetler grubunda ve net matrahı +20.000 TL kârdır.
Çözümü göster — doğru cevap E
Hisse senetleri, hisse senedi endeksine dayalı vadeli işlem sözleşmeleri ve hisse senedine dayalı varantlar aynı grupta (Değişken Getirili) ve net matrahı −40.000 TL zarar + 50.000 TL kâr + 10.000 TL kâr = +20.000 TL kârdır. Devlet tahvili ise Sabit Getirili Menkul Kıymetler grubunda ve net matrahı +20.000 TL kârdır.
Soru 2 · Sermaye Piyasası Araçları
Bir banka müşterisi, VİOP'ta gerçekleştirdiği iki farklı işlemden kazanç sağlamıştır: 1. BİST 30 Endeksine dayalı Vadeli İşlem Sözleşmesinden 100.000 TL kâr. 2. Dolar/TL (USDTRY) döviz kuruna dayalı Vadeli İşlem Sözleşmesinden 100.000 TL kâr. Banka, sözleşmelerin hükmünden yararlanıldığı (sona erdiği) tarih itibarıyla, hisse senedi endeksine dayalı sözleşme ile dövize dayalı sözleşme üzerinden sırasıyla yüzde kaç oranında tevkifat yapacaktır? Tevkif edilecek tutarları hesaplayınız.
- A)Hisse senedi endeksine dayalı sözleşme için %0 oranında tevkifat, dövize dayalı sözleşme için %10 oranında tevkifat yapılacaktır. Kesilecek vergi tutarı sırasıyla 0 TL ve 10.000 TL olacaktır.
- B)Hisse senedi endeksine dayalı sözleşme için %1 oranında tevkifat, dövize dayalı sözleşme için %1 oran, oranında tevkifat yapılacaktır. Kesilecek vergi tutarı sırasıyla 1.000 TL ve 1.000 TL olacaktır.
- C)Hisse senedi endeksine dayalı sözleşme için %0 oranında tevkifat, dövize dayalı sözleşme için %0 oranında tevkifat yapılacaktır. Kesilecek vergi tutarı sırasıyla 0 TL ve 0 TL olacaktır.
- D)Hisse senedi endeksine dayalı sözleşme için %1 oranında tevkifat, dövize dayalı sözleşme için %1 oranında tevkifat yapılacaktır. Kesilecek vergi tutarı sırasıyla 1.000 TL ve 1.000 TL olacaktır.
- E)Her iki sözleşme için de %10 oranında tevkifat yapılacaktır. Kesilecek vergi tutarı her iki işlem için de 10.000 TL olacaktır.
Çözümü göster — doğru cevap A
VİOP işlemlerinde tevkifat oranı dayanak varlığa göre değişmektedir. Hisse senedi ve hisse senedi endekslerine dayalı olarak yapılan sözleşmelerden elde edilen gelirler üzerinden tevkifat oranı %0'dır. Kesilecek vergi: 0 TL. Hisse senedi ve endeksleri dışında kalan sözleşmelerden (döviz vb.) elde edilen gelirler üzerinden tevkifat oranı %10'dur. Kesilecek vergi: 100.000 × %10 = 10.000 TL.
Soru 3 · Sermaye Piyasası Araçları
Kemal Bey, farklı kurumlarda oluşan aynı türden kâr ve zararlarını mahsup edebilir mi? Eğer evet, bu işlem ne zaman ve hangi beyanname yöntemiyle yapılmalıdır? Ayrıca, Kemal Bey'in devletten talep edebileceği vergi iadesi tutarı ne kadardır?
- A)Evet, Kemal Bey mahsup işlemi yapabilir. İhtiyari beyanname, işlemin yapıldığı yılı izleyen yılın Mart ayının başından son günü akşamına kadar (1-31 Mart 2026) vergi dairesine verilmelidir. İade edilecek vergi tutarı 5.000 TL'dir.
- B)Hayır, Kemal Bey mahsup işlemi yapamaz.
- C)Evet, Kemal Bey mahsup işlemi yapabilir. İhtiyari beyanname, işlemin yapıldığı yılı izleyen yılın Ocak ayının başından son günü akşamına kadar (1-31 Ocak 2026) vergi dairesine verilmelidir. İade edilecek vergi tutarı 15.000 TL'dir.
- D)Evet, Kemal Bey mahsup işlemi yapabilir. İhtiyari beyanname, işlemin yapıldığı yılı izleyen yılın Nisan ayının başından son günü akşamına kadar (1-30 Nisan 2026) vergi dairesine verilmelidir. İade edilecek vergi tutarı 10.000 TL'dir.
- E)Evet, Kemal Bey mahsup işlemi yapabilir. İhtiyari bey, işlemin yapıldığı yılı izleyen yılın Şubat ayının başından son günü akşamına kadar (1-28 Şubat 2026) vergi dairesine verilmelidir. İade edilecek vergi tutarı 20.000 TL'dir.
Çözümü göster — doğru cevap A
Kemal Bey, farklı kurumlarda oluşan aynı türden kâr ve zararlarını mahsup edebilir. İhtiyari beyanname, işlemin yapıldığı yılı izleyen yılın Mart ayının başından son günü akşamına kadar (1-31 Mart 2026) vergi dairesine verilmelidir. İade edilecek vergi tutarı 5.000 TL'dir.
Soru 4 · Sermaye Piyasası Araçları
Yatırımcı Zeynep Hanım'ın portföyünde Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilmiş iki farklı kıymet bulunmaktadır: 1. 2025 yılı Ocak ayında ihraç edilmiş olan standart bir Hazine Bonosu. 2. Hazine ve Maliye Bakanlığınca ihraç edilen "Altına Dayalı Devlet İç Borçlan,ma Senedi". Zeynep Hanım'ın bu iki farklı menkul kıymetten vade sonunda veya ikincil piyasada elde edeceği getiri ve alım-satım kazançları üzerinden Geçici 67. Madde kapsamında kesilecek tevkifat oranları yüzde kaçtır?
- A)Standart Hazine Bonosu için %0, Altına Dayalı DİBS için %10
- B)Her ikisi için de %0
- C)Standart Hazine Bonosu için %0, Altına Dayalı DİBS için de %0
- D)Standart Hazine Bonosu için %10, Altına Dayalı DİBS için %0
- E)Standart Hazine Bonosu için %10, Altına Dayalı DİBS için de %10
Çözümü göster — doğru cevap C
Standart Hazine Bonosu ve Altına Dayalı Devlet İç Borçlanma Senetleri için mevcut geçici teşvik düzenlemeleri kapsamında, belirtilen tarihler arasında elde edilen gelir ve kazançlar için tevkifat oranı %0 olarak uygulanmaktadır.
Soru 5 · Sermaye Piyasası Araçları
Baz yılı 2020 olan bir sektör endeksinin o tarihteki başlangıç endeks değeri 100 ve bu endekste yer alan şirketlerin toplam fiili dolaşım piyasa değeri 50 Milyar TL'dir. Bu verilere göre endeksin "Bölen Değeri" 500 Milyon olarak sabitlenmiştir. Bugün itibarıyla aynı endekste yer alan şirketlerin toplam fiili dolaşım piyasa değeri 180 Milyar TL'ye ulaşmıştır. Borsa endeks hesaplama formülünü (Endeks Değeri = Piyasa Değeri/Bölen Değeri) kullanarak endeksin bugünkü güncel değerini hesaplayınız ve baz yılına göre sektör piyasasında yüzde kaçlık bir değer artışı yaşanmıştır?
- A)Endeks değeri: 360, artış oranı: %160
- B)Endeks değeri: 260, artış oranı: %160
- C)Endeks değeri: 160, artış oranı: %60
- D)Endeks değeri: 360, artış oranı: %260
- E)Endeks değeri: 260, artış oranı: %260
Çözümü göster — doğru cevap D
Güncel Endeks Değerinin Hesaplanması: Endeks Değeri = 180.000.000.000 ÷ 500.000.000 = 360 Yüzdesel Değer Artışı: Artış Oranı = (360−100) ÷ 100 × 100% = 2,6 × 100% = %260,0 Endeks 100'den 360'a çıktığı için baz döneme göre piyasada %260'lık bir büyüme (değer artışı) yaşanmıştır.
Soru 6 · Sermaye Piyasası Araçları
Kemal Bey'in Tekno A.Ş. hissesini, şirketin finansal durumu hakkında yeni bilgileri göz ardı ederek, geçmişteki bir zirve fiyatına (150 TL) dayanarak satın alma kararı, finansal davranışsal ekonomide hangi önyargı ile açıklanır?
- A)Kültürel Bağımlılık Yanılgısı
- B)Çapalama (Anchoring)
- C)Kültürel Biasedness
- D)Kültürel Bağımlılık
- E)Taklit (Mimikri)
Çözümü göster — doğru cevap B
Çapalama (Anchoring) önyargısı, bir karar verirken ilk elde edilen bilgiye (çapaya) aşırı derecede dayanılması ve bu bilgiyi değiştirilmez bir referans noktası olarak görmesidir. Bu örnekte, Kemal Bey'in Tekno A.Ş.'nin hissesini, şirketin güncel finansal durumu hakkında yeni bilgileri göz ardı ederek, geçmişteki bir zirve fiyatına dayanarak satın alma kararı, tam olarak çapalama önyargısını yansıtmaktadır.
Soru 7 · Sermaye Piyasası Araçları
Borsa İstanbul'da işlem gören bir çimento şirketinden satın alınan hisse senetlerinin fiziksel olarak basılması ve evde saklanması talep edilmiştir. Bu talebin yerine getirilip getirilemeyeceğini ve pay mülkiyetinin nasıl izlendiğini belirten doğru ifade hangisidir?
- A)Talep yerine getirilebilir çünkü fiziki hisse senetleri basılabilir ve evde saklanabilir.
- B)Talep yerine getirilemez çünkü sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esastır ve fiziki kağıt basımı uygulaması tamamen sona ermiştir.
- C)Talep yerine getirilebilir çünkü şirketin payları için fiziki kağıt basımı uygulaması hâlen devam etmektedir.
- D)Talep yerine getirilebilir çünkü mülkiyet hakları Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. nezdinde fiziki olarak izlenmektedir.
- E)Talep yerine getirilemez çünkü pay devirleri fiziki teslim ile değil, MKK sistemindeki bilgisayar kayıtlarının bir hesaptan diğerine aktarılmasıyla hüküm ifade eder.
Çözümü göster — doğru cevap B
Yatırımcının fiziki hisse senedi talebi yerine getirilemez çünkü sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esastır ve fiziki kağıt basımı uygulaması tamamen sona ermiştir. Mülkiyet hakları Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. nezdinde elektronik olarak izlenir ve pay devirleri MKK sistemindeki bilgisayar kayıtlarının bir hesaptan diğerine aktarılmasıyla gerçekleştirilir.
Soru 8 · Sermaye Piyasası Araçları
Lider Çimento A.Ş.'nin ilk halka arzında, halka arz fiyatı baz alınarak hesaplanan ek satış hariç toplam halka arz büyüklüğü (piyasa değeri) 1.150.000.000 TL olarak belirlenmiştir. Halka arza Alfa Yatırım Menkul Değerler liderlik etmektedir. Pay Tebliği'ne göre, Alfa Yatırım'ın satılamayan paylar için şirkete karşı üstlenmesi gereken zorunlu asgari Yüklenim (Underwriting) Tutarını hesaplayınız.
- A)750.000.000 TL
- B)200.000.00,0 TL
- C)950.000.000 TL
- D)1.150.000.000 TL
- E)400.000.000 TL
Çözümü göster — doğru cevap C
Mevzuata göre halka arz büyüklüğü 750 Milyon TL ile 1.500.000.000 TL arasında olduğunda yüklenim kuralı şudur: "750 Milyon TL'ye kadar olan kısmın tamamı, aşan kısmın ise yarısı (%50'si) için yüklenimde bulunulması zorunludur." Aşan Kısmın Bulunması: 1.150.000.000 −750.000.000 = 400.000.000 TL Aşan Kısmın Yarısı: 400.000.000/2 = 200.000.000 TL Toplam Yüklenim Zorunluluğu: 750.000.000 + 200.000.000 = 950.000.000 TL