Soru 1 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
A firması, ileride satın alacağı hammaddenin fiyatının yükselmesi riskine karşı vadeli işlem piyasasında uzun pozisyon alarak maliyetini sabitlemiştir. B yatırımcısı ise fiyatların artacağı beklentisiyle spot piyasada sadece 1.000 TL'lik bir yatırım yapabilecekken, türev piyasaların sunduğu sistem sayesinde elindeki 1.000 TL ile 20.000 TL büyüklüğünde bir türev ürün kontratı satın almıştır. A firması ve B yatırımcısının türev piyasalardaki temel işlem amaçları hangi kavramlarla açıklanır? B yatırımcısının kullandığı sistemin adı nedir ve bu sistemin 2007-2008 küresel krizindeki eleştirilerle bağlantısı nasıl açıklanır?
- A)A firması Risk Yönetimi (Hedging), B yatırımcısı ise Spekülatif amaçla işlem yapmaktadır. B yatırımcısının kullandığı sistem Finansal Kaldıraçtır ve krizlerde bu mekanizma sayesinde çok az nakitle yüksek riskler alarak reel ekonomiyi etkileyici kayıplara yol açmıştır.
- B)Hem A firması hem de B yatırımcısı Risk Yönetimi (Hedging) amacını kullanmaktadır.
- C)Hem A firması hem de B yatırımcısı Spekülatif amaçlı işlem yapmaktadır.
- D)A firması Spekülatif amaçlı işlem yapmaktadır, B yatırımcısı ise Risk Yönetimi (Hedging) amacını kullanmaktadır. B yatırımcısının kullandığı sistem Finansal Kaldıraçtır.
- E)A firması Risk Yönetimi (Hedging), B yatırımcısı ise Finansal Kaldıraç amacını kullanmaktadır.
Çözümü göster — doğru cevap A
Resmî cevap doğrultusunda, A firması Risk Yönetimi (Hedging), B yatırımcısı ise Spekülatif amaçlı işlem yapmaktadır. B yatırımcısının kullandığı sistem Finansal Kaldıraçtır ve krizlerde bu mekanizma sayesinde çok az nakitle yüksek riskler alarak reel ekonomiyi etkileyici kayıplara yol açmıştır.
Soru 2 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Forward ve Futures sözleşmeleri arasındaki temel farklardan biri, sözleşmelerin vadesinden önce kolayca kapatılabilme imkanıdır. Bu konuda Futures sözleşmelerinin avantajı, resmi ve organize bir piyasa üzerinde işlem görmeleri ve standartlaşmış bir yapıya sahip olmalarıdır. Forward sözleşmelerinde ise, taraflardan birinin yükümlülüğünü yerine getirememesi riski söz konusudur ve bu riskin finansal adı nedir? Ayrıca, bu risk Futures piyasalarında nasıl mekanizmalarla azaltılmaktadır?
- A)Forward sözleşmelerinde Temerrüt Riski (Karşı Taraf Riski) söz konusudur ve Futures piyasalarında bu risk, sadece merkezi takas kurumunun devreye girmesiyle azaltılmaktadır.
- B)Forward sözleşmelerinde Temerrüt Riski (Karşı Taraf Riski) söz konusudur ve Futures piyasalarında bu risk, sadece Teminatlandırma mekanizmasıyla azaltılmaktadır.
- C)Forward sözleşmelerinde Temerrüt Riski (Karşı Taraf Riski) söz konusudur ve Futures piyasalarında bu risk, merkezi takas kurumunun ve Teminatlandırma mekanizmasının devreye girmesiyle azaltılmaktadır.
- D)Forward sözleşmelerinde Temerrüt Riski (Karşı Taraf Riski) söz konusudur ve Futures piyasalarında bu risk, sadece standartlaşmış sözleşmelerin kullanılmasıyla azaltılmaktadır.
- E)Forward sözleşmelerinde Temerrüt Riski (Karşı Taraf Riski) söz konusudur ve Futures piyasalarında bu risk, sadece resmi ve organize bir piyasa üzerinde işlem görmesiyle azaltılmaktadır.
Çözümü göster — doğru cevap C
Forward sözleşmelerinde Temerrüt Riski (Karşı Taraf Riski) söz konusudur ve Futures piyasalarında bu risk, merkezi takas kurumunun ve Teminatlandırma mekanizmasının devreye girmesiyle azaltılmaktadır. Bu mekanizmalar, Futures sözleşmelerinin daha güvenli ve likid bir piyasa yapısına sahip olmasını sağlar.
Soru 3 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Uzun vadeli bir altyapı projesi yürüten bir Türk şirketi, bankadan 5 yıl vadeli ve değişken faizli (LIBOR'a endeksli) yüklü miktarda kredi kullanmıştır. Şirketin finans yöneticisi, gelecek 5 yıl içinde makroekonomik şartların bozulacağını ve LIBOR faiz oranlarının agresif şekilde yükseleceğini öngörmektedir. Şirket artan değişken faiz maliyetlerinden korunmak için türev piyasalarda nasıl bir işlem türüne başvurmalıdır? Başvuracağı bu Swap (Değişim) Anlaşmasının nakit akışı yönü (sabit/değişken alma-verme) nasıl kurgulanmalıdır?
- A)Şirket, gelecekteki faiz artış riskinden korunmak amacıyla türev piyasalarda bir Swap anlaşmasına girmelidir.
- B)Şirket, gelecekteki faiz artış riskinden korunmak amacıyla türev piyasalarda bir Swap anlaşmasına girmelir ve Swap anlaşmasında şirket değişken faizi alırken sabit faizi vermelidir.
- C)Şirket, gelecekteki faiz artış riskinden korunmak amacıyla türev piyasalarda bir Para Swapı anlaşmasına girmelidir.
- D)Şirket, gelecekteki faiz artış riskinden korunmak amacıyla türev piyasalarda bir Kur Swapı anlaşmasına girmelidir.
- E)Şirket, gelecekteki faiz artış riskinden korunmak amacıyla türev piyasalarda bir Faiz Swapı anlaşmasına girmelidir.
Çözümü göster — doğru cevap E
Şirket, gelecekteki faiz artış riskinden korunmak amacıyla türev piyasalarda bir Faiz Swapı anlaşmasına girmelidir. Çünkü şirketin kredi borcu değişken faizli olduğu için, şirketin gelecekteki faiz artış riskinden korunması için Faiz Swapı anlaşması yapılması gerekir.
Soru 4 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir sanayi şirketi, 3 ay sonra gerçekleştireceği ithalat için 1.000.000 ABD Doları ödemeyi planlamaktadır. Şirket, mevcut spot kurun 46,45 TL olduğu bir dönemde, kurun artacağı endişesiyle bankasıyla bir forward sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşme, 3 ay vadeli ve 47,80 TL seviyesinde dolar alımını öngörüyor. Vade sonunda, Merkez Bankası'nın faiz artırımı nedeniyle spot kur düşerek 45,00 TL olmuştur. Şirketin bu durumda forward sözleşmesi ile nasıl bir pozisyonda olduğunu ve vade sonunda spot piyasada daha düşük bir kur fırsatından yararlanıp yararlanamayacağını belirleyiniz.
- A)Şirket, döviz alıcısı olduğu için forward sözleşmesinde uzun pozisyonda bulunmuş ve vade sonunda spot piyasada daha düşük kur fırsatından yararlanarak işlemi iptal edebilmiştir.
- B)Şirket, döviz alıcısı olduğu için forward sözleşmesinde kısa pozisyonda bulunmuş ve vade sonunda spot piyasada daha düşük kur fırsatından yararlanarak işlemi iptal edebilmiştir.
- C)Şirket, döviz alıcısı olduğu için forward sözleşmesinde uzun pozisyonda bulunmuş ve vade sonunda spot piyasada daha düşük kur fırsatından yararlanamamıştır.
- D)Şirket, döviz alıcısı olmadığı için forward sözleşmesinde uzun pozisyonda bulunmuş ve vade sonunda spot piyasada daha düşük kur fırsatından yararlanamamıştır.
- E)Şirket, döviz alıcısı olduğu için forward sözleşmesinde kısa pozisyonda bulunmuş ve vade sonunda spot piyasada daha düşük kur fırsatından yararlanamamıştır.
Çözümü göster — doğru cevap C
Şirket, ithalat için döviz alıcısı olduğu için, kur riskini azaltmak amacıyla forward sözleşmesinde uzun pozisyonda bulunmuş ve vade sonunda spot piyasada daha düşük kur fırsatından yararlanamamıştır çünkü forward sözleşmeleri genellikle vadesinden önce iptal edilmez ve tarafların anlaşmayı yerine getirmeleri gerekmektedir.
Soru 5 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir tezgâhüstü piyasada üç yatırımcı arasında gerçekleştirilen vadeli sözleşmeler, ikili ve çok taraflı netleştirme yöntemleriyle analiz edilmiştir. İkili netleştirme yöntemine göre, B'nin A'ya olan net pozisyonu ve A'nın C'ye olan net pozisyonu hesaplanmıştır. Çok taraflı netleştirme yöntemi uygulanırsa, B'nin MTK'ya karşı olan nihai net pozisyonu ne olur?
- A)İkili netleştirme yöntemiyle B'nin A'ya olan net pozisyonu 80.00, TL alıcı pozisyonu ve A'nın C'ye olan net pozisyonu da 60.000 TL satıcı pozisyonudur. Çok taraflı netleştirme yöntemi uygulanırsa, B'nin MTK'ya karşı olan nihai net pozisyonu da 40.000 TL satıcı pozisyonudur.
- B)İkili netleştirme yöntemiyle B'nin A'ya olan net pozisyonu ve A'nın C'ye olan net pozisyonu hesaplanamaz çünkü işlemler çok taraflı netleştirme yöntemine tabi tutulmuş ve bu yöntemle B'nin MTK'ya karşı olan nihai net pozisyonu da belirlenemez.
- C)İkili netleştirme yöntemiyle B'nin A'ya olan net pozisyonu 80.000 TL satıcı pozisyonu ve A'nın C'ye olan net pozisyonu da 60.000 TL satıcı pozisyonudur. Çok taraflı netleştirme yöntemi uygulanırsa, B'nin MTK'ya karşı olan nihai net pozisyonu 40.000 TL satıcı pozisyonudur.
- D)İkili netleştirme yöntemiyle B'nin A'ya olan net pozisyonu 80.000 TL satıcı pozisyonu ve A'nın C'ye olan net pozisyonu da 60.000 TL alıcı pozisyonudur. Çok taraflı netleştirme yöntemi uygulanırsa, B'nin MTK'ya karşı olan nihai net pozisyonu da 40.000 TL alıcı pozisyonudur.
- E)İkili netleştirme yöntemiyle B'nin A'ya olan net pozisyonu 80.000 TL alıcı pozisyonu ve A'nın C'ye olan net pozisyonu da 60.000 TL alıcı pozisyonudur. Çok taraflı netleştirme yöntemi uygulanırsa, B'nin MTK'ya karşı olan nihai net pozisyonu da 40.000 TL alıcı pozisyonudur.
Çözümü göster — doğru cevap C
İkili netleştirme yöntemiyle B'nin A'ya olan net pozisyonu ve A'nın C'ye olan net pozisyonu hesaplanmıştır. Çok taraflı netleştirme yöntemi uygulanırsa, B'nin MTK'ya karşı olan nihai net pozisyonu da belirlenmiştir.
Soru 6 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Avrupa ve Amerikan tipi opsiyonlar arasındaki kullanım zamanlaması farkını ve aracı kurumun neden sadece opsiyon satıcısından teminat talep ettiğini belirtiniz.
- A)Amerikan tipi opsiyonlar vadesinin sonunda kullanılabilirken, Avrupa tipi opsiyonlar vadesinden önce kullanılabilir. Opsiyon satıcısı, alıcının kârlı olduğu durumda ödemekle yükümlü olduğu için teminat talep edilir.
- B)Amerikan tipi opsi, Avrupa tipi opsiyonlar vadesinin sonunda kullanılabilir ve her iki taraf için de teminat talep edilir.
- C)Her iki tip opsiyon da vadesinin sonunda kullanılabilir ve her iki taraf için de teminat talep edilir.
- D)Avrupa tipi opsiyonlar vadesinden önce kullanılabilirken, Amerikan tipi opsiyonlar vadesinin sonunda kullanılabilir. Opsiyon satıcısı için teminat talep edilir.
- E)Avrupa tipi opsiyonlar vadesinin sonunda kullanılabilirken, Amerikan tipi opsiyonlar vadesinden önce kullanılabilir. Opsiyon alıcısı, primlerini ödediği için teminat talep edilmez.
Çözümü göster — doğru cevap A
Amerikan tipi opsiyonlar vadesinden önce kullanılabilirken, Avrupa tipi opsiyonlar vadesinin sonunda kullanılabilir. Opsiyon satıcısı, alıcının kârlı olduğu durumda ödemekle yükümlü olduğu için teminat talep edilir.
Soru 7 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir yatırımcı, elinde hisse senedi bulunmamasına rağmen, kullanım fiyatı 40 TL olan bir alım opsiyonunu 4 TL prim karşılığında açığa satmıştır. Vade sonunda dayanak varlık 55 TL'ye yükselmiştir. Alıcının kârı ve satıcının net zararı nedir? Neden bu strateji risklidir?
- A)Alıcı: Net +11 TL, Satıcı: Net −11 TL. Riskli çünkü satıcının zararı sınırsız, kazancı sınırlı.
- B)Alıcı: Net +15 TL, Satıcı: Net −11 TL. Riskli çünkü satıcının zararı sınırsız, kazancı sınırlı.
- C)Alıcı: Net +11 TL, Satıcı: Net −11 TL. Riskli çünkü satıcının zararı sınırlı, kazancı sınırsız.
- D)Alıcı: Net +15 TL, Satıcı: Net −15 TL. Riskli çünkü satıcının zararı sınırlı, kazancı sınırsız.
- E)Alıcı: Net +11 TL, Satıcı: Net −15 TL. Riskli çünkü satıcının zararı sınırlı, kazancı sınırsız.
Çözümü göster — doğru cevap A
Alıcı, dayanak varlığı 40 TL'den alma hakkını kullanarak brüt 15 TL kazanır (prim düşülünce net +11 TL). Satıcı ise dayanak varlığı piyasadan alıp alıcıya 40 TL'den satmak zorunda kalır ve brüt 15 TL zarar eder (4 TL prim düşülünce net −11 TL zarar). Alım opsiyonunu satan yatırımcının maksimum kazancı prim (4 TL) ile sınırlıdır ancak dayanak varlığın fiyatı arttıkça zararı da artar ve teorik olarak sonsuza kadar yükselebilir. Bu nedenle, elinde dayanak varlık bulunmayan bir yatırımcının alım opsiyonu satması son derece risklidir çünkü zararı sınırsız, kazancı ise sınırlıdır.
Soru 8 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Faiz swaplarının değerlemesi, swap işleminin iki farklı tahvilin bileşimi olarak görülmesi mantığına dayanır. Swap sözleşmesinde değişken faiz ödeme yükümlülüğü altına girip, karşılığında sabit faiz alan bir yatırımcının bilançosundaki pozisyonu, tahvil yatırımları terminolojisiyle nasıl eşleştirilir? Swap kontratının değeri (VSWAP) bu iki tahvilin fiyatı cinsinden nasıl formüle edilir?
- A)Sabit faiz getiri elde eden taraf, sentetik sabit tahvil kısa pozisyonu; değişken faiz ödemeli taraf, değişken tahvil uzun pozisyonu. VSWAP = BDeğişken − BSabit.
- B)Her iki taraf da sentetik sabit tahvil uzun pozisyonu. VSWAP = BSabit.
- C)Her iki taraf da değişken tahvil kısa pozisyonu. VSW, BDeğişken.
- D)Sabit faiz getiri elde eden taraf, sentetik sabit tahvil uzun pozisyonu; değişken faiz ödemeli taraf da sentetik sabit tahvil uzun pozisyonu. VSWAP = BSabit.
- E)Sabit faiz getiri elde eden taraf, sentetik sabit tahvil uzun pozisyonu; değişken faiz ödemeli taraf, değişken tahvil kısa pozisyonu. VSWAP = BSabit − BDeğişken.
Çözümü göster — doğru cevap E
Sabit faiz getiri elde eden taraf, sanki piyasadan sabit faizli bir tahvil satın almış (uzun pozisyon) gibidir. Buna karşılık, düzenli olarak değişken faiz ödemesi yapan taraf, borçlanmış ve değişken faizli bir tahvili açığa satmış (kısa pozisyon) gibidir. Bu yatırımcı için swap sözleşmesinin anlık net değeri (VSWAP), elinde tuttuğu sentetik sabit tahvilin değeri (BSabit) ile borçlu olduğu değişken tahvilin değeri (BDeğişken) arasındaki farktır: VSWAP = BSabit − BDeğişken.