Soru 1 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir yatırımcı, bir futures sözleşmesi satın alarak uzun pozisyona girer ve günlük fiyat değişiklikleri sonucu hesap bakiyesi sürekli değişir. İlk gün 46,00 TL'den başlayan fiyat, gün sonunda 46,50 TL'ye çıkar ve yatırımcı bu artıştan dolayı kazanç elde eder. İkinci gün, fiyat düşerek 45,00 TL'ye iner ve yatırımcı zarar eder. Üçüncü gün ise fiyat daha da düşerek 44,70 TL'ye düşer ve yatırımcının hesap bakiyesi düşer. Üçüncü günün sonunda yatırımcının hesabının durumu nedir ve bu durumda hangi mekanizma devreye girer?
- A)Hesap bakiyesi 330.000 TL ve yatırımcıdan nakit ödeme yapması istenir.
- B)Hesap bakiyesi 460.000 TL ve yatırımcıdan nakit ödeme yapması istenir.
- C)Hesap bakiyesi 360.000 TL ve yatırımcıdan nakit ödeme yapması istenir.
- D)Hesap bakiyesi 510.00, TL ve yatırımcıdan nakit ödeme yapması istenir.
- E)Hesap bakiyesi 345.000 TL ve yatırımcıdan nakit ödeme yapması istenmez.
Çözümü göster — doğru cevap A
Üçüncü günün sonunda yatırımcının hesap bakiyesi 330.000 TL olmuştur ve bu değer, sürdürme teminatının altına düşmüştür. Bu nedenle yatırımcıdan nakit ödeme yapması istenir ve bu mekanizma teminat tamamlama çağrısı olarak adlandırılır.
Soru 2 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Merkezi Takas Kurumlarında 'Şelale Sistemi' ve Kredi Riski: Bir üye kuruluş, vadeli işlem piyasasında aşırı dalgalanmalar nedeniyle milyarlarca liralık teminat tamamlama çağrısına yanıt veremeyerek temerrüde düşmüştür. Bu durumda Merkezi Takas Kurumu (MTK), finansal enkazı temizlemek için sırasıyla hangi finansal kaynakları kullanır?
- A)a) Teminatlandırma Mekanizması, b) Temerrüt Fonu (Kusurlu Üye Payı), c) MTK'nın Kalan Sermayesi, d) MTK'nın Risk Sermayesi
- B)a) Temerrüt Fonu (Kusurlu Üye Payı), b) MTK'nın Kalan Sermayesi, c) Teminatlandırma Mekanizması, d) MTK'nın Risk Sermayesi
- C)a) Teminatlandırma Mekanizması, b) MTK'nın Risk Sermayesi, c) Temerrüt Fonu (Kusurlu Üye Payı), d) MTK'nın Kalan Sermayesi
- D)a) Teminatlandırma Mekanizması, b) Temerrüt Fonu (Kusurlu Üye Payı), c) MTK'nın Risk Sermayesi, d) MTK'nın Kalan Sermayesi
- E)a) Temerrüt Fonu (Kusurlu Üye Payı), b) Teminatlandırma Mekanizması, c) MTK'nın Risk Sermayesi, d) MTK'nın Kalan Sermayesi
Çözümü göster — doğru cevap D
Şelale sistemi, risklerin finansal ekosisteme zarar vermeden kademeli olarak emilmesini sağlayan bir savunma hattıdır. İlk olarak mevcut başlangıç ve sürdürme teminatları nakde çevrilir. Teminatlar yetmezse, temerrüde düşen üyenin MTK bünyesindeki ortak temerrüt fonuna yaptığı kendi katkı payı kullanılır ve bu da yetmezse zararlar diğer üyelerin temerrüt fonu katkılarına yansıtılarak sistem geneline paylaştırılır. Zarar o kadar büyüktür ki fon da yetmezse, MTK güveni sağlamak adına kendi sermayesinden ödeme yapar ve son çare olarak tüm özkaynakları sistemi korumak için devreye sokulur.
Soru 3 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Kriz sonrası dönemde G20 ve ABD öncülüğünde tezgâhüstü piyasalarda alınan temel reform kararları nelerdir?
- A)Türev işlemlerin tümü artık merkezi yapı üzerinden geçmektedir.
- B)Piyasayı homojenleştirme amacı ile tüm işlemlerin standartlaştırılması sağlanmıştır.
- C)Standart tezgâhüstü türev işlemlerin Merkezi Takas Sistemi (CCP/MTS) üzerinden geçirilmesi zorunluluğu getirilmiştir.
- D)Teminatlandırma uygulamaları isteğe bağlı hale getirilmiştir.
- E)Türev işlemlerin raporlama zorunluluğu kaldırılmıştır.
Çözümü göster — doğru cevap C
Kriz sonrası reformlarla standart tezgâhüstü türev işlemlerin Merkezi Takas Sistemi (CCP/MTS) üzerinden geçirilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Bu sayede işlemlerin %75'i artık merkezi yapı üzerinden geçmekte ve karşı taraf riski azaltılmaktadır.
Soru 4 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Forward ve Futures İşlemlerinde Pozisyon Kapatma Esnekliği
- A)Forward ve Futures sözleşmeleri, vadesinden önce sonlandırılamaz.
- B)Forward anlaşmaları, vadesinden önce sonlandırılamaz.
- C)Forward ve Futures sözleşmeleri, vadesinden önce kolayca sonlandırılabilir.
- D)Forward anlaşmaları özel kontratlar olduğu için genellikle vadesinden önce sonlandırılmaya imkân tanımaz.
- E)Forward anlaşmaları, vadesinden önce kolayca sonlandırılabilir.
Çözümü göster — doğru cevap D
Forward anlaşmaları özel kontratlar olduğu için genellikle vadesinden önce sonlandırılmaya imkân tanımaz. Birinci üretici, bankasıyla anlaşıp cayma bedeli ödemediği veya kontratı alacak yeni bir taraf bulamadığı sürece 6 ay beklemek zorundadır. İkinci (Futures) yatırımcısı ise kontratını vadesinden önce saniyeler içinde kapatabilir (offsetting). VİOP gibi organize piyasaların standart sözleşme yapısı ve yüksek likiditesi sayesinde, yatırımcı sahip olduğu uzun pozisyonu "satış (kısa)" işlemiyle eşleştire- rek netleştirir ve kârını anında realize eder.
Soru 5 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Kısa satım pozisyonu alan bir yatırımcı, kullanım fiyatı 40 TL olan bir put opsiyonunu 3 TL prim tahsil ederek satmıştır. Vade sonunda hisse fiyatı 25 TL'ye düşmüştür. Bu işlemden net zararı ve azami (maksimum) getirisini hesaplayınız.
- A)Net Zarar: −12 TL, Maksimum Getiri: +3 TL
- B)Net Zarar: −15 TL, Maksimum Getiri: +∞ TL
- C)Net Zarar: −12 TL, Maksimum Getiri: +∞ TL
- D)Net Zarar: −15 TL, Maksimum Getiri: −∞ TL
- E)Net Zarar: −12 TL, Maksimum Getiri: −∞ TL
Çözümü göster — doğru cevap A
Fiyatın düşmesiyle put alıcısı yükümlülüğü yerine getirir ve yatırımcı 15 TL zarar eder. En başta tahsil ettiği 3 TL prim bu zararı hafifletir ve Net Zarar −12 TL olur. Put opsiyonu satan yatırımcının bu işlemden elde edebileceği maksimum getiri, dayanak varlık fiyatının kullanım fiyatının (40 TL) ve üzerinde kalması durumunda tahsil edip cebine koyacağı satım opsiyonu primi (3 TL) ile sınırlıdır.
Soru 6 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Normal piyasa şartlarında vadesi daha uzun olan bir alım opsiyonunun primi, vadesi daha kısa olan bir alım opsiyonunun priminden daha yüksek midir? Piyasada volatilite arttığında, alım ve satım opsiyonlarının primleri nasıl etkilenir?
- A)Vadesi daha uzun olan opsiyonun primi daha düşük olacaktır ve volatilite arttığında alım opsiyonlarının primleri düşerken satım opsiyonlarının primleri artacaktır.
- B)Vadesi daha uzun olan opsiyonun primi daha düşük olacaktır ve volatilite arttığında hem alım hem de satım opsiyonlarının primleri artacaktır.
- C)Vadesi daha uzun olan opsiyonun primi daha yüksek olacaktır ve volatilite arttığında hem alım hem de satım opsiyonlarının primleri artacaktır.
- D)Vadesi daha uzun olan opsiyonun primi daha düşük olacaktır ve volatilite arttığında hem alım hem de satım opsiyonlarının primleri düşecektir.
- E)Vadesi daha uzun olan opsiyonun primi daha yüksek olacaktır ve volatilite arttığında hem alım hem de satım opsiyonlarının primleri düşecektir.
Çözümü göster — doğru cevap C
Normal piyasa şartlarında, opsiyonun vadesi uzadıkça prim artar çünkü daha fazla zaman boyunca oyun oynama ve kârlılık elde etme fırsatı artar. Volatilite arttığında, dayanak varlığın ileride alacağı değerlerin ani değişim gösterme olasılığı yükseleceği için hem alım hem de satım opsiyonlarının primleri artar çünkü daha fazla oyun oynama ve kârlılık elde etme fırsatı artar.
Soru 7 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Merkez Bankası risksiz faiz oranlarını artırmış ve bir şirket sürpriz bir temettü ödemesi duyurmuştur. Risksiz faiz oranlarındaki artış ve temettü beklentisi alım ve satım opsiyonlarının fiyatlarına nasıl etki etmektedir?
- A)Alım opsiyonu fiyatları artar, satım opsiyonu fiyatları düşer.
- B)Alım opsiyonu fiyatları düşer, satım opsiyonu fiyatları artar.
- C)Alım ve satım opsiyonu fiyatları değişmez.
- D)Alım ve satım opsiyonu fiyatları eşit oranda düşer.
- E)Alım ve satım opsiyonu fiyatları eşit oranda artar.
Çözümü göster — doğru cevap A
Faiz oranlarındaki artış, alım opsiyonlarının değerini artırır çünkü dayanak varlığın alternatif maliyeti yükselecektir. Satım opsiyonlarının değeri ise düşer çünkü gelecekte tahsil edilecek kullanım fiyatının bugünkü değeri azalacaktır. Temettü beklentisi ise alım opsiyonlarının değerini düşürürken satım opsiyonlarının değerini artırır çünkü hisse senedinin fiyatının düşmesi alım opsiyonlarının kâra geçme ihtimalini zayıflatırken satım opsiyonlarının kârı artacaktır.
Soru 8 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir şirket, 3 ay sonraki borç ödemesi için dolar kurundaki olası sıçramalara karşı korunmak amacıyla 1.000.000 ABD Doları tutarında bir 'döviz alım (call) opsiyonu' satın almıştır. Opsiyon sözleşmesinin kullanım fiyatı 50,50 TL olup, şirket bu opsiyon için toplam 1.500.000 TL prim ödemiştir. Şirketin bu işlemden net kâr elde edebilmesi için (başabaş noktasını aşabilmesi) için 3 ayın sonunda ABD Doları/TL spot kurunun en az hangi seviyeyi geçmesi gerekir?
- A)52,00 TL
- B)52,50 TL
- C)51,00 TL
- D)50,50 TL
- E)53,00 TL
Çözümü göster — doğru cevap A
Şirket 1.000.000 ABD Doları kontrat için toplam 1.500.000 TL prim ödediği için, birim başına düşen prim maliyeti 1,50 TL'dir. Başabaş noktası, kullanım fiyatı olan 50,50 TL ile ödenen birim primin toplamıdır. Dolayısıyla başabaş seviyesi 50,50 TL + 1,50 TL = 52,00 TL'dir. Şirketin bu işlemden net kâr elde etmeye başlaması için piyasadaki kurun bu seviyeyi aşması gerekmektedir.