Soru 1 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
35 TL fiyatlı bir hisse için strap stratejisi uygulayan bir yatırımcı, alım opsiyonundan 2 adet (her birinin primi 2 TL), satım opsiyonundan ise 1 adet alıyor. Stratejinin azami zararını ve başabaş noktalarını hesaplayarak, alım opsiyonlarının yanı sıra bir de satım opsiyonunu almanın stratejik faydalarını açıklayınız.
- A)Azami zarar 6 TL'dir; başabaş noktaları 29 TL ve 38 TL'dir. Satım opsiyonu alımı, yukarı gidişlerde kârı katlama fırsatı sağlamaktadır.
- B)Azami zarar 4 TL'dir; başabaş noktaları 34 TL ve 36 TL'dir. Satım opsiyonu alımı, yukarı gidişlerde kârı katlama fırsatı sağlamaktadır.
- C)Azami zarar 4 TL'dir; başabaş noktaları 34 TL ve 36 TL'dir. Satım opsiyonu alımı, piyasanın düşmesi durumunda zararı sınırlamaktadır.
- D)Azami zarar 8 TL'dir; başabaş noktaları 33 TL ve 37 TL'dir. Satım opsiyonu alımı, piyasanın belirsizliğini tamamen ortadan kaldırmaktadır.
- E)Azami zarar 6 TL'dir; başabaş noktaları 34 TL ve 36 TL'dir. Satım opsiyonu alımı, piyasanın düşmesi durumunda zararı sınırlamaktadır.
Çözümü göster — doğru cevap A
Azami zarar, ödenen toplam prim tutarına eşittir: (2 × 2) + 2 = 6 TL. Aşağı yönlü başabaş noktası, satım opsiyonu kullanım fiyatından toplam prim çıkarılarak hesaplanır: 35 − 6 = 29 TL. Yukarı yönlü başabaş noktası ise alım opsiyonu kullanım fiyatından toplam primin yarısı eklenerek hesaplanır: 35 + (6/2) = 38 TL. Fazladan alınan satım opsiyonu, piyasanın düşmesi durumunda zararı sınırlamak için kullanılır.
Soru 2 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir önceki soruda Korunmalı Alım (Covered Call) stratejisini uygulayan yatırımcının beklentisinin aksine, piyasaya olağanüstü olumlu bir haber düşmüş ve dayanak varlık fiyatı vade sonunda aniden 50 TL'ye yükselmiştir. Fiyatın 50 TL'ye çıkması durumunda yatırımcının spot dayanak varlıktan elde edeceği brüt kâr ile kısa call pozisyonundan uğrayacağı zararı hesaplayınız. Elde edeceği nihai kârı (4 TL), opsiyonu hiç satma- mış (sadece dayanak varlığı tutmuş) olsaydı elde edeceği kârla karşılaştırarak 'fırsat maliyeti' kavramını açıklayınız.
- A)Dayanak varlık brüt kârı: 14 TL, kısa call zararı: −14 TL, net call zararı: −12 TL, net kâr: 2 TL.
- B)Dayanak varlık brüt kârı: 15 TL, kısa call zararı: −14 TL, net call zararı: −12 TL, net kâr: 3 TL.
- C)Dayanak varlık brüt kârı: 15 TL, kısa call zararı: −13 TL, net call zararı: −11 TL, net kâr: 4 TL.
- D)Dayanak varlık brüt kârı: 15 TL, kısa call zararı: −13 TL, net call zararı: −11 TL, net kâr: 4 TL. Eğer opsiyonu satmasaydı tam 15 TL kâr edecekti. Aradaki 11 TL'lik kayıp, korumalı alım stratejisinin fırsat maliyetidir.
- E)Dayanak varlık brüt kârı: 14 TL, kısa call zararı: −13 TL, net call zararı: −11 TL, net kâr: 3 TL.
Çözümü göster — doğru cevap D
Dayanak varlık brüt kârı: 50 −35 = 15 TL. Kısa call zararı: Opsiyon alıcısı hakkını kullanır. Yatırımcı varlığı 37'den satmak zorunda kalır. Zarar: 37 −50 = −13 TL, tahsil edilen prim +2 TL. Net call zararı: −11 TL. Net kâr: 15 −11 = 4 TL. Eğer yatırımcı sadece hisseyi elinde tutmuş olsaydı tam 15 TL kâr edecekti. Aradaki 11 TL'lik kayıp, korumalı alım stratejisinin fırsat maliyetidir.
Soru 3 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir yatırımcı, dayanak varlığın fiyatının düşmesini beklerken fiyatların yükselmesi riskine karşı önlem almak için kullanım fiyatı 35 TL olan bir alım opsiyonunu 2 TL ödeyerek satın alıyor. Bu stratejiyle ulaşılan eşdeğer sentetik pozisyonu ve fiyatın 20 TL'ye düşmesi veya 50 TL'ye yükselmesi durumundaki net sonucu hesaplayınız.
- A)Ters Korunmalı Alım; fiyat 20 TL ise net kâr 13 TL, fiyat 50 TL ise net zarar 2 TL
- B)Ters Korunmalı Alım; fiyat 20 TL ise net kâr 17 TL, fiyat 50 TL ise net zarar 15 TL
- C)Ters Korunmalı Alım; fiyat 20 TL ise net kâr 15 TL, fiyat 50 TL ise net zarar 1 TL
- D)Ters Korunmalı Alım; fiyat 20 TL ise net zarar 1 TL, fiyat 50 TL ise net kâr 13 TL
- E)Ters Korunmalı Alım; fiyat 20 TL ise net zarar 13 TL, fiyat 50 TL ise net kâr 2 TL
Çözümü göster — doğru cevap A
Ters Korunmalı Alım stratejisiyle ulaşılan sentetik pozisyon, fiyatın düşmesi durumunda açığa satıştan elde edilen kâr ile alım opsiyonundan kaynaklanan maliyetler karşılanırken fiyatın yükselmesi durumunda açığa satıştan kaynaklanan zarar alım opsiyonundan elde edilen kâr ile karşılanır. Fiyatın 20 TL'ye düşmesi durumunda açığa satıştan elde edilen kâr alım opsiyonundan kaynaklanan maliyetler ile karşılanırken fiyatın 50 TL'ye yükselmesi durumunda açığa satıştan kaynaklanan zarar alım opsiyonundan elde edilen kâr ile karşılanır.
Soru 4 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Uluslararası piyasalarda eş anlı işlem yapan bir algoritmik ticaret yazılımı, 'ZETA' hisse senedinin Borsa İstanbul'da 100 ABD Dolarına, New York Borsası'nda ise anlık olarak 95 ABD Dolarına fiyatlandığını tespit etmiştir. Bu fiyat farkından faydalanarak elde edeceği işlemin finansal piyasalardaki adı nedir? Yatırımcı herhangi bir piyasa riski almadan bu işlemden varlık başına ne kadarlık bir kâr elde eder? Bu tür fırsatların modern finans piyasalarında çok nadir görülmesinin veya saniyeler içinde kaybolmasının temel nedeni nedir?
- A)Value investing; 2 ABD Doları; Kur değişim riski
- B)Arbitraj; 5 ABD Doları; Piyasa etkinliği
- C)Hedging; 3 ABD Doları; Risk faktörü
- D)Momentum trading; 6 ABD Doları; Teknoloji gelişimi
- E)Day trade; 4 ABD Doları; Arz-talep dengesi
Çözümü göster — doğru cevap B
Arbitraj, fiyat farklılıklarından yararlanılarak risk almadan kâr elde etme işlemidir. Bu vaka için, New York'da 95 ABD Doları fiyatıyla alınan hisse senedi Borsa İstanbul'da 100 ABD Doları fiyatıyla satılarak varlık başına net 5 ABD Doları kâr elde edilir. Modern piyasalarda bu fırsatların çok nadir görülmesinin temel nedeni ise piyasa etkinliğinin sağlanmasıdır; çünkü fiyat farklılıkları çok hızlı bir şekilde düzeltilecektir.
Soru 5 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Spot piyasalarda ödeme ve ürün teslimatı tam o anda gerçekleştirilirken, vadeli işlemlerde bu işlemler ileriki bir vadede ve belirli şartlara bağlı olarak yapılır. Ayrıca vadeli piyasaların fiyat keşfi avantajı da vardır. Buna göre, spot piyasalar ile vadeli ürün piyasalarının ödeme ve teslimat zamanlaması açısından en temel farkı nedir?
- A)Spot piyasalarda ödeme ve teslimat ileriki bir vadede yapılırken, vadeli işlemlerde bu işlemler tam o anda da gerçekleştirilir.
- B)Spot piyasalarda ödeme ve teslimat tam o anda yapılırken, vadeli işlemlerde bu işlemler ileriki bir vadede ve belirli şartlara bağlı olarak gerçekleştirilir.
- C)Spot piyasalarda ödeme ve teslimat tam o anda yapılırken, vadeli işlemlerde bu işlemler tam o anda da gerçekleştirilir.
- D)Spot piyasalarda ödeme ve teslimat ileriki bir vadede yapılırken, vadeli işlemlerde bu işlemler de ileriki bir vadede gerçekleştirilir.
- E)Spot piyasalarda ödeme ve teslimat ileriki bir vadede yapılırken, vadeli işlemlerde bu işlemler tam o anda gerçekleştirilir.
Çözümü göster — doğru cevap B
Spot piyasalarda ödeme ve ürün teslimatı tam o anda gerçekleştirilir; yatırımcı bedeli öder ve varlığı hemen teslim alır. Buna karşılık vadeli işlemler ve türev piyasalarında ödeme ve teslimat, kontrat içeriğine bağlı olarak ileriki bir vadede ve belirli şartlara bağlı olarak gerçekleştirilir.
Soru 6 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Forward ve Opsiyon sözleşmeleri arasındaki temel fark, özellikle vade sonunda piyasa fiyatının kullanım fiyatından düşük olduğu durumda, yatırımcının cayma hakkı ve bu hakkın bedeli açısından nasıl ortaya çıkar?
- A)Her iki sözleşmede de cayma hakkı mevcuttur ve Opsiyon Primi ödenmez.
- B)Forward ve Opsiyon sözleşmeleri arasında cayma hakkı ve Opsiyon Primi açısından fark yoktur.
- C)Forward sözleşmesi, Opsiyon sözleşmesinden daha düşük bir Opsiyon Primine sahiptir.
- D)Opsiyon sözleşmesi, Forward sözleşmesinden daha fazla yükümlülük yaratır.
- E)Forward sözleşmesi, piyasa fiyatının kullanım fiyatından düşük olduğu durumda da yükümlülük devam ederken, Opsiyon sözleşmesi yatırımcısına cayma hakkı sunar ve bu hakkın bedeli Opsiyon Primi olarak ödenir.
Çözümü göster — doğru cevap E
Forward sözleşmesi bir yükümlülük yarattığı için, piyasa fiyatının kullanım fiyatından düşük olduğu durumda da yükümlülük devam ederken, Opsiyon sözleşmesi yatırımcısına cayma hakkı sunar ve bu hakkın bedeli Opsiyon Primi olarak ödenir.
Soru 7 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir yatırımcı, döviz kurunun yükseleceğini öngürerek bir forward alım sözleşmesine girmiştir. Sözleşme sonunda kur düşüşe geçince alıcının zararı, satıcının kazancı hesaplanırken, alıcının bu zararı karşılayamaması durumu finansal terminoloji ile nasıl adlandırılır?
- A)Sıfır Riski
- B)Temerrüt Riski
- C)Piyasa Riski
- D)Operasyonel Riski
- E)Kredi Riski
Çözümü göster — doğru cevap B
Forward anlaşmalarında alıcının yükümlülüğünü yerine getirememesi durumu, karşı taraf riski veya temerrüt riski olarak bilinir. Bu riskler organize piyasalarda Merkezi Takas Kurumu ve günlük teminatlandırma ile azaltılmaktadır.
Soru 8 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Mücevher firması ve spekülatör arasındaki altın forward sözleşmesi vade sonunda malın fiziksel teslimi ile kapanırken, yatırım bankaları arasındaki döviz forward sözleşmesi vade sonunda sadece anapara farkının nakden ödenmesi ile kapanmıştır. Bu iki farklı işlemin sonlandırılma biçimlerinin teknik adlarını ve döviz piyasalarında ikinci yöntemin yaygın kullanım nedenini belirtiniz.
- A)Fiziki uzlaşı ve nakdi uzlaşı; nakdi uzlaşı büyük miktardaki anaparaların el değiştirmesini önlediği için yaygın kullanılır.
- B)Fiziki uzlaşı ve nakdi uzlaşı; nakdi uzlaşı daha hızlı ve düşük maliyetli olduğu için yaygın kullanılır.
- C)Fiziki teslimat ve nakdi teslimat; nakdi teslimat daha az risk içerdiği için tercih edilir.
- D)Fiziki teslimat ve nakdi teslimat; nakdi teslimat daha fazla likidite sağlaması nedeniyle tercih edilir.
- E)Fiziki uzlaşı ve nakdi uzla,ş; nakdi uzlaşı daha az operasyonel zorluk gerektirdiği için yaygın kullanılır.
Çözümü göster — doğru cevap A
Mücevher firmasının yaptığı işleme "fiziki uzlaşı (physical settlement)" adı verilirken, yatırım bankalarının aradaki farkı ödeyerek işlemi kapatmasına "nakdi uzlaşı (cash settlement)" adı verilir. Döviz kuru forward kontratlarında (özellikle bankalar arası piyasada) büyük miktardaki anaparaların gerçekten el değiştirmesi ciddi operasyonel ve likidite zorlukları yaratacağı için, sadece oluşan net kâr ya da zararın nakden transfer edildiği nakdi uzlaşı yöntemi çok daha yaygındır.