Soru 1 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir lojistik şirketi, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmalardan korunmak amacıyla kullanım fiyatı 80 ABD Doları/Varil olan bir Ortalama Fiyatlı Asya Alım Opsiyonu satın almıştır. Sözleşme büyüklüğü 1.000 varil ve ödenen prim ise 2.000 ABD Dolarıdır. Vade sonunda petrol fiyatı sadece son iki günde 95 ABD Dolarına yükselmiştir; ancak 6 aylık aritmetik ortalama fiyat 85 ABD Doları olarak hesaplanmıştır. Bu işlemden elde edilecek brüt getiri ve net kâr ne kadardır? Ayrıca, Asya opsiyonlarının maliyetinin standart Avrupa opsiyonlarına göre daha düşük olmasının volatilite bazlı matematiksel nedeni nedir?
- A)Brüt Getiri: 4.000 ABD Doları, Net Kâr: 2.000 ABD Doları. Asya opsiyonlarının maliyetinin düşük olması, primin düşük olması nedeniyledir.
- B)Brüt Getiri: 5.000 ABD Doları, Net Kâr: 3.000 ABD Doları. Asya opsiyonlarının maliyetinin düşük olması, ortalama fiyatın oynaklığının spot fiyatın oynaklığından daha düşük olması nedeniyledir.
- C)Brüt Getiri: 1.000 ABD Doları, Net Kâr: 800 ABD D,oları. Asya opsiyonlarının maliyetinin düşük olması, kullanım fiyatının düşük olması nedeniyledir.
- D)Brüt Getiri: 9.500 ABD Doları, Net Kâr: 7.500 ABD Doları. Asya opsiyonlarının maliyetinin düşük olması, spekülatif hareketlerin daha az etkili olması nedeniyledir.
- E)Brüt Getiri: 6.000 ABD Doları, Net Kâr: 4.000 ABD Doları. Asya opsiyonlarının maliyetinin düşük olması, sözleşmenin büyüklüğünün düşük olması nedeniyledir.
Çözümü göster — doğru cevap B
Asya opsiyonu, vade boyunca oluşan ortalama fiyatı dikkate alır. Brüt Getiri: 1.000 × (85 −80) = 5.000 ABD Doları. Net Kâr: 5.000 −2.000 (𝑃𝑟𝑖𝑚) = 3.000 𝐴𝐵𝐷 𝐷𝑜𝑙𝑎𝑟𝚤. Asya opsiyonlarının maliyetinin düşük olması, tarihsel ortalama fiyatın oynaklığının spot fiyatın oynaklığından daha düşük olması nedeniyledir.
Soru 2 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir ulaştırma şirketi, filosunun tükettiği akaryakıtın fiyat riskini yönetmek için bir yatırım bankası ile 5 yıl vadeli bir "Emtia Swapı" anlaşmasına girer. Anlaşmaya göre şirket, her yıl 1 milyon varil Brent petrol eşdeğeri üzerinden karşı tarafa sabit varil başı 85 ABD Doları ödeyecek; karşılığında bankadan o yıl piyasada oluşan ortalama Brent petrol fiyatını (değişken nakit akışını) tahsil edecektir. 2. yılın sonunda Brent petrolün ortalama fiyatı varil başına 110 ABD Dolarına yükselmiştir. Bu emtia swapı anlaşmasından doğan net nakit akışının tutarını ve yönünü hesaplayınız ve ulaştırma şirketinin bu swap sayesinde katlandığı gerçek (efektif) varil başı petrol maliyetini belirleyiniz.
- A)Net nakit akışı şirkete 25 milyon dolardır ve şirketin efektif maliyeti 85 dolardır.
- B)Net nakit akışı bankaya 25 milyon dolardır ve şirketin efektif maliyeti 85 dolardır.
- C)Net nakit akışı bankaya 25 milyon dolardır ve şirketin efektif maliyeti 110 dolardır.
- D)Net nakit akışı şirkete 25 milyon dolardır ve şirketin efektif maliyeti 110 dolardır.
- E)Net nakit akışı şirkete 110 milyon dolardır ve şirketin efektif maliyeti 85 dolardır.
Çözümü göster — doğru cevap A
Swap anlaşması çerçevesinde ulaştırma şirketi sabit 85 dolara ödeme yaparken, değişken fiyat olan 110 dolara karşılık bankadan nakit tahsil eder. Net nakit farkı (110-85)x1.000.000 = 25 milyon dolardır ve bu tutar banka tarafından şirkete ödenir. Swap sayesinde şirketin maliyeti baştan anlaştığı sabit 85 dolara düşer ve piyasadan o yılki fiyatın yükselmesi şirketin maliyetini düşürür.
Soru 3 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Türkiye'nin USD bazlı CDS primleri takip edilirken, 1 yıllık CDS primi %0,95, 5 yıllık CDS primi %2,20 ve 10 yıllık CDS primi %3,15 olarak belirtilmiştir. Bir fon, Türkiye'nin 5 yıl vadeli Eurobond'larından 50.000.000 ABD Doları nominal değerli alım yapmış ve bunun tamamını CDS ile sigortalamak istemiştir. Fonun, 5 yıllık bu koruma karşılığında sigortayı satan kuruma ödeyeceği yıllık sigorta prim tutarını ve bu prim oranlarının vade uzadıkça artmasının temel kredi riski mantığını belirleyiniz.
- A)Fon, 5 yıllık koruma için 1 yıl vadeli oran olan %0,95'i kullanarak yılda 475.000 Dolar prim ödeyecektir.
- B)Fon, 5 yıllık koruma için 220 baz puan (%2,20) oranını kullanarak yılda 1.1 milyon Dolar prim ödeyecektir. Vade uzadıkça borçlunun geri ödeme gücünün tahmin edilmesi zorlaşır ve daha yüksek belirsizlik nedeniyle prim artar.
- C)Fon, 5 yıllık koruma için 10 yıl vadeli oran olan %3,15'i kullanarak yılda 1.575.000 Dolar prim ödeyecektir.
- D)Fon, 5 yıllık koruma için tüm prim oranlarının toplamı olan %6,30'u kullanarak yılda 3.150.000 Dolar prim ödeyecektir.
- E)Fon, 5 yıllık koruma için tüm prim oranlarının ortalaması olan %1,73'ü kullanarak yılda 865.000 Dolar prim ödeyecektir.
Çözümü göster — doğru cevap B
Resmî cevap, fonun 5 yıllık koruma için 220 baz puan (%2,20) oranını kullanarak yılda 1.1 milyon Dolar prim ödeyeceğini ve vade uzadıkça borçlunun geri ödeme gücünün tahmin edilmesinin zorlaşması ve daha yüksek belirsizlik nedeniyle prim oranlarının arttığını belirtmektedir.
Soru 4 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Elektrikli araç bataryası üreten bir teknoloji firması, 4 ay sonra üretimde kullanmak üzere yüklü mik- tarda "Lityum" satın alacaktır. Ancak finansal piyasalarda lityum üzerine yazılmış yeterince likit bir vadeli işlem sözleşmesi bulunmamaktadır. Firma, lityum fiyatları ile tarihsel olarak güçlü bir hareket bağı (korelasyon) sergileyen "Bakır" vadeli işlem sözleşmelerini kullanarak riskini yönetmeye (Çapraz Hedge) karar vermiştir. Lityum spot fiyat değişimlerinin standart sapması (σS) , Bakır vadeli kontrat fiyat değişimlerinin standart sapması (σF) ve iki varlık arasındaki korelasyon (ρ) sırasıyla 0,40; 0,25 ve 0,85 olarak hesaplanmıştır. Firmanın baz riskini minimize edebilmesi için kullanması gereken "Minimum Varyanslı Optimal Hedge Oranını (h∗)" hesaplayınız. Ayrıca, çapraz hedge işlemlerinde vade sonunda lityum ve bakır fiyatlarının birbirine yakınsaması (convergence) zorunlu mudur?
- A)h∗= 0,44; fiyatların birbirine yakınsaması zorunlu değildir
- B)h∗= 1,44; fiyatların birbirine yakınsaması zorunlu değildir
- C)h∗= 1,36; fiyatların birbirine yakınsaması zorunlu değildir
- D)h∗= 1,36; fiyatların birbirine yakınsaması zorunludur
- E)h∗= 0,44; fiyatların birbirine yakınsaması zorunludur
Çözümü göster — doğru cevap C
Optimal Hedge Oranı: h∗= σS / σF × ρ = 0,40 / 0,25 × 0,85 = 1,60 × 0,85 = 1,36. Lityumun fiyat oynaklığı bakıra göre çok daha yüksek olduğu için, firma her 1 birimlik lityum riski için 1,36 birimlik bakır kontratı kullanmalıdır. Çapraz hedge işleminde, lityum ve bakır tamamen farklı iki dayanak varlık olduğu için vade sonunda fiyatlarının birbirine yakınsaması (convergence) zorunlu değildir. Fiyatlar farklı hızlarda hareket edeceği için bu durum baz riskini önemli ölçüde artırır.
Soru 5 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir yatırım fonu yöneticisi, yaklaşan seçimler öncesinde piyasalarda çok güçlü bir yükseliş trendi başlayacağını öngörmektedir. Ancak fonun mevcut hisse senedi portföyü 20.000.000 TL büyüklüğünde olup, ağırlıklı olarak defansif hisselerden oluştuğu için portföyün betası 0,70 seviyesindedir. Yönetici, elindeki sağlam hisseleri satmadan, portföyün piyasa riskini hızlıca 1,40 seviyesine çıkararak bu ralliden maksimum kazanç sağlamak istemektedir. Hedge aracı olarak kullanılacak BIST30 vadeli işlem sözleşmesinin fiyatı 10.000 TL, çarpanı 10 ve betası 1,00'dır. Portföyün riskliliğini (betasını) hedef seviyeye (1,40) çıkarmak için vadeli işlem piyasasında alınması gereken pozisyon yönünü ve kontrat miktarını (N) hesaplayınız.
- A)Alış pozisyonu, N=1400
- B)Alış pozisyonu, N=14
- C)Satış pozisyonu, N=140
- D)Alış pozisyonu, N=14000
- E)Alış pozisyonu, N=140
Çözümü göster — doğru cevap E
Yönetici portföyün betasını artırmak (0,70'ten 1,40'a çıkarmak) istediği için vadeli piyasada Alış (Uzun) pozisyonu almalıdır. N = Bt−Bp Bf × Vp Vf Vf = 10.000 × 10 = 100.000 TL N = 1,40−0,70 1,00 × 20.000.000 100.000 𝑁= 0,70 × 200 = 140 Yönetici elindeki defansif hisseleri bozmadan, 140 adet BIST30 vadeli işlem sözleşmesi satın alarak portföyünü sentetik olarak agresif bir büyüme portföyüne dönüştürmüştür.
Soru 6 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir gayrimenkul yatırım fonu (GYF), portföyündeki en büyük ticari mülkünü satmış ve kasasına aniden 50.000.000 TL nakit girişi olmuştur. Fon yöneticisi yeni bir ticari mülk bulup satın almanın en az 6 ay süreceğini bilmektedir. Bu atıl nakdin, olası bir borsa rallisinde fonun getirisini (betasını) aşağı çekme- sini (cash drag) önlemek için, bu tutarın tamamı BIST30 endeks vadeli sözleşmeleri ile sermayeleştirilecektir. Endeksin betası 1,00; endeks vadeli kontratının fiyatı 20.000 TL ve çarpanı 10'dur. Atıl nakdin piyasa riskine duyarlılığı (betası) nedir? Fon yöneticisinin kasadaki nakdi sentetik olarak piyasaya yatırması için kullanması gereken sözleşme miktarını formülle hesaplayınız.
- A)Atıl nakdin betası sıfırdır ve sözleşmeye alınması gereken miktar 200 adettir.
- B)Atıl nakdin betası sıfırdır ve sözleşmeye alınması gereken miktar 250 adettir.
- C)Atıl nakdin betası sıfırdır ve sözleşmeye alınması gereken miktar 50 adettir.
- D)Atıl nakdin betası sıfırdır ve sözleşmeye alınması gereken miktar 100 adettir.
- E)Atıl nakdin betası sıfırdır ve sözleşmeye alınması gereken miktar 10 adettir.
Çözümü göster — doğru cevap B
Atıl nakdin betası sıfırdır çünkü nakit varlıklar fiyat dalgalanmalarına karşı bir duyarlılığı yoktur. Sözleşmeye alınması gereken miktar, sadeleştirilmiş formül kullanılarak hesaplanır: N = Bt Bf × Nakit Vf Vf = 20.000 × 10 = 200.000 TL N = 1,00 1,00 × 50.000.000 200.000 = 250 Yönetici, piyasadan 250 adet uzun vadeli işlem sözleşmesi satın alarak kasadaki atıl nakdi sentetik bir hisse portföyüne dönüştürmüş ve fırsat maliyetini ortadan kaldırmıştır.
Soru 7 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir bankanın konut kredisi portföyü için faiz riskini hedge etmek amacıyla DİBS vadeli işlem sözleşmeleri kullanılmaktadır. Portföyün değeri 50.000.000 TL ve durasyonu 12'dir. Hedge işlemi sonunda portföyün durasyonu 4'e düşürülmüştür. Vadeli işlem sözleşmesinin çarpanı 100.000 TL'dir ve CTD tahvilinin fiyatı 95 TL, durasyonu 10 ve çevrim faktörü (CF) 0,95'tir. Bu bilgilere dayanarak, bankanın kullanması gereken sözleşme miktarını ve çevrim faktörünün formülde bölünen konumunda yer almasının nedenini belirleyiniz.
- A)Banka, 400 adet kontrat satmalıdır çünkü BPVCTD hesaplaması (CF'ye bölünerek) daha düşük bir değere ulaşır.
- B)Banka, 40,000 adet kontrat satmalıdır çünkü BPVCTD hesaplaması (CF'ye bölünerek) daha düşük bir değere ulaşır.
- C)Banka, 400 adet kontrat almalıdır çünkü BPVCTD hesaplaması (CF'ye bölünerek) daha düşük bir değere ulaşır.
- D)Banka, 400 adet kontrat satmalıdır çünkü BPVCTD hesaplaması (CF ile çarpılarak) daha düşük bir değere ulaşır.
- E)Banka, 400 adet kontrat almalıdır çünkü BPVCTD hesaplaması (CF ile çarpılarak) daha düşük bir değere ulaşır.
Çözümü göster — doğru cevap A
Çevrim faktörü (CF), doğrudan teslim edilecek CTD tahvilin fiyatını standardize etmek için kullanılır ve vadeli kontratın efektif baz noktası değerini bulmak için tahvilin baz değeri CF'ye bölünerek düzeltilir. Bu nedenle, bankanın kullanması gereken sözleşme miktarı (N) hesaplanırken CF'ye bölünerek düzeltilen BPVCTD değeri kullanılır ve sonuç olarak banka 400 adet kontrat satmalıdır.
Soru 8 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir finansal kurumun mevcut bilançosu değişken faizli krediler ve varlıklarla oluşmuş olup, durasyonu yalnızca 1,5'tir. Merkez Bankası'nın faiz oranlarını düşürerek enflasyonu kontrol altına alması beklenmektedir. Kurum, yüksek faiz ortamından daha uzun süre faydalanmak ve durasyonunu 6'ya çıkarmak amacıyla bir faiz swapı sözleşmesi yapmayı planlamaktadır. Piyasadaki swap anlaşmasının sabit faiz bacağının durasyonu 5,0 ve değişken faiz bacağının durasyonu ise 0,5'tir. Kurum, faiz düşüşünden korunmak ve durasyonunu yükseltmek için swap bacaklarında hangi yönlü pozisyon almalıdır ve bu stratejinin modifiye durasyonunu hesaplayarak girilmesi gereken nosyonel anapara büyüklüğünü (NS) bulunuz.
- A)Sabit Faiz Ödeyen ve Değişken Faiz Ödeyen swap pozisyonu almalıdır. NS = (6,0 - 1,5)/4,5 × 20.000.000 TL = 20.000.000 TL
- B)Sabit Faiz Alan ve Değişken Faiz Ödeyen swap pozisyonu almalıdır. NS = (6,0 - 1,5)/4,5 × 20.000.000 TL = 20.000.000 TL
- C)Sabit Faiz Ödeyen ve Değişken Faiz Alan swap pozisyonu almalıdır. NS = (6,0 - 1,5)/4,5 × 20.000.000 TL = 20.000.000 TL
- D)Hiçbir swap sözleşmesi yapmamalıdır.
- E)Sabit Faiz Alan ve Değişken Faiz Alan swap pozisyonu almalıdır. NS = (6,0 - ,5)/4,5 × 20.000.000 TL = 20.000.000 TL
Çözümü göster — doğru cevap B
Kurum, durasyonunu artırmak ve yüksek faizi kilitlemek istediği için Sabit Faiz Alan ve Değişken Faiz Ödeyen swap sözleşmesi yapmalıdır. MDURS = Sabit Durasyon −Değişken Durasyon = 5,0 −0,5 = +4,5 (Bu yöndeki swap portföye pozitif durasyon katar). NS = MDURT−MDURP MDURS × MVP NS = 6,0−1,5 4,5 × 20.000.000 = 4,5 4,5 × 20.000.000 = 20.000.000 TL Kurum bilançosunun tamamı (20 Milyon TL) kadar nosyonel büyüklükte bir swap yaparak hedefine ulaşır.