Soru 1 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
B Bankası, riskli bir gelişmekte olan ülkenin ihraç ettiği ve yıllık %8 faiz getirisi sunan 5 yıl vadeli ülke tahvillerinden 10.000.000 TL'lik alım yapmıştır. B Bankası, bu ülkenin iflas (temerrüt) etme riskine karşı A Bankası ile bir CDS sözleşmesi imzalamıştır. CDS piyasasında bu ülkenin 5 yıllık risk primi (spread) 200 baz puan (%2) olarak belirlenmiştir. Eğer ülke 1. yılın sonunda temerrüde düşerse ve tazmin oranı %100 olursa, B Bankasının bu felaket senaryosunda katlandığı toplam maliyet (kayıp) ne kadar olacaktır?
- A)1.000.000 TL
- B)10.000.000 TL
- C)2.000.000 TL
- D)10.200.000 TL
- E)200.000 TL
Çözümü göster — doğru cevap E
Tahvilin sunduğu kaba getiri %8'dir. Ancak sigorta (CDS) için her yıl 200 baz puan (%2) koruma primi (A Bankasına) ödenecektir. Net Yıllık Getiri: %8 - %2 = %6 olarak gerçekleşir. Ülke 1. yılın sonunda iflas ederse, B Bankası A Bankasına sadece 1 yıllık CDS primini ödemiş olur: 10.000.000 TL × %2 = 200.000 TL. Temerrüt sonrası A Bankası, B Bankasına zararın tamamını (10.000.000 TL) tazmin eder. B Bankası tahvili tamamen batmasına rağmen 10 milyon TL'sini eksiksiz kurtarmış; cebinden çıkan tek kayıp ödediği 200.000 TL'lik sigorta primi olmuştur.
Soru 2 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir bakır işletmesi, gelecekte çıkaracağı malın satış fiyatını korumak amacıyla vadeli piyasada kısa hedge pozisyonu almıştır. Spot fiyatın vadeli fiyatından yüksek olduğu bu piyasa durumuna ne ad verilir ve işletmenin ulaştığı efektif fiyat ton başına kaç dolardır?
- A)Contango ve 11.500 dolardır
- B)Backwardation ve 10.500 dolardır
- C)Backwardation ve 11.000 dolardır
- D)Contango ve 10.500 dolardır
- E)Backwardation ve 11.500 dolardır
Çözümü göster — doğru cevap E
Spot fiyatın vadeli fiyatından yüksek olduğu piyasa durumuna Backwardation denir. İşletme kısa hedge pozisyonu alarak spot piyasadaki fiyat düşüşünü vadeli piyasadan elde ettiği kârla dengeledi ve ton başına satış fiyatını kontrat fiyatına (11.500 dolara) sabitledi.
Soru 3 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir kahve zinciri, kahve çekirdeklerinin fiyat artış riskine karşı vadeli işlem piyasasında kahve kontratı satın alarak uzun hedge uygulamıştır. İşlem başlangıcında kahvenin spot fiyatı 4.000 TL, vadeli kontrat fiyatı ise 4.300 TL'dir. Pozisyon, vadesinden 1 ay önce kapatılmıştır ve kapatma anında spot fiyat 4.800 TL'ye, vadeli kontrat fiyatı ise 5.400 TL'ye yükselmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Bazın güçlendiği için kahve alıcısı için bir avantaj sağlamıştır.
- B)Bazın güçlendiği için kahve alıcısı için bir dezavantaj sağlamıştır.
- C)Bazın zayıfladığı için kahve alıcısı için bir avantaj sağlamıştır.
- D)Bazın zayıfladığı için kahve alıcısı için bir dezavantaj sağlamıştır.
- E)Bazın seviyesi değişmemiştir.
Çözümü göster — doğru cevap C
Başlangıç baz seviyesi b0 = Spot fiyat - Vadeli fiyat = 4.000 - 4.30, Bazın zayıflaması, malı satın alacak olan uzun hedge tarafı için her zaman bir avantajdır. Vadeli fiyat, spot fiyattan çok daha hızlı artarak firmaya beklentisinin üzerinde bir kâr yaratmış ve hedeflenen maliyeti düşürmüştür.
Soru 4 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Piyasa düşüşünde tam hedge stratejisi uygulayan bir hedge fon yöneticisi için, hisseleri doğrudan satıp nakde geçmek yerine endeks vadeli işlem sözleşmeleri kullanarak portföyünün betasını sıfıra indirerek piyasa risklerinden korunma sağlamıştır. Eğer hisseler doğrudan satsaydı fon yatırımcılarının elde edeceği net getiri avantajı (Alpha etkisi) nasıl yorumlanır?
- A)Tam hedge stratejisi ile elde edilen net getiri avantajı, hisseler doğrudan satılsaydı elde edilecek olan net getiri avantajından daha düşük olurdu.
- B)Tam hedge stratejisi ile elde edilen net getiri avantajı, hisseler doğrudan satılsaydı elde edilecek olan net getji avantajından daha yüksek olurdu.
- C)Hisseler doğrudan satılsaydı fon yatırımcılarının elde edeceği net getiri avantajı, tam hedge stratejisi ile elde edilen net getiri avantajından daha yüksek olurdu.
- D)Hisseler doğrudan satılsaydı fon yatırımcılarının elde edeceği net getiri avantajı sıfır olurdu çünkü tüm piyasa risklerinden korunamazdı.
- E)Tam hedge stratejisi ile elde edilen net getiri avantajı, hisseler doğrudan satılsaydı elde edilecek olan net getiri avantajı ile aynı olurdu.
Çözümü göster — doğru cevap B
Tam hedge stratejisi ile piyasa risklerinden korunarak elde edilen net getiri avantajı, hisseler doğrudan satılsaydı elde edilecek olan net getiri avantajından daha yüksek olurdu çünkü türev araçların sadece riski yok etmek için değil, 'hisse seçim yeteneğini' piyasa yönünden bağımsız olarak kâra çevirmek için de kullanıldığını kanıtlar.
Soru 5 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Piyasadaki faiz oranlarının (getirinin), borsanın referans olarak kabul ettiği oranın () üzerinde olduğu durumlarda, Çevrim Faktörü (CF) mekanizması düşük kuponlu ve uzun vadeli tahvilleri teslimat için daha ucuz (maliyet avantajlı) hale getirir. Dolayısıyla uzman, kârını maksimize etmek için teorik olarak teslimatta CTD olan Tahvil X'i seçecektir.
- A)Tahvil Y'i seçecektir.
- B)Teslimat için uygun bir tahvil seçmeyecektir.
- C)Tahvil X'i seçecektir.
- D)Her ikisini eşit maliyetle seçecektir.
- E)Tahvil X ve Y arasında bir seçim yapmayacaktır.
Çözümü göster — doğru cevap C
Piyasadaki faiz oranlarının referans oranının üzerinde olduğu bu senaryoda, Çevrim Faktörü mekanizması düşük kuponlu ve uzun vadeli tahvilleri teslimat için daha ucuz hale getirir. Dolayısıyla uzman, kârını maksimize etmek için teorik olarak teslimatta CTD olan Tahvil X'i seçecektir.
Soru 6 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
GAMA adlı finansal varlığın spot fiyatı 1.000 TL ve sürekli bileşik risksiz faiz oranı yıllık %15'tir. Piyasada 6 ay vadeli GAMA forward sözleşmesi 1.100 TL'den işlem görmektedir. Taşıma maliyeti modeline göre sözleşmenin risksiz ve arbitrajsız olması gereken teorik vadeli fiyatını hesaplayınız ve piyasada kote edilen fiyatı teorik fiyat ile kıyaslayarak sözleşmenin aşırı değerli mi yoksa değersiz mi olduğunu belirleyiniz.
- A)Teorik fiyat: 1.050 TL. Sözleşme değersizdir.
- B)Teorik fiyat: 1.100 TL. Sözleşme nötr değerdedir.
- C)Teorik fiyat: 1.077,88 TL. Sözleşme aşırı değerlidir.
- D)Teorik fiyat: 1.077,88 TL. Sözleşme değersizdir.
- E)Teorik fiyat: 1.050,00 TL. Sözleşme aşırı değerlidir.
Çözümü göster — doğru cevap C
Teorik fiyat: F = S × e^(rt) = 1.000 × e^(0,15×0,5) = 1.000 × e^0,075 ≈ 1.000 × 1,07788 = 1.077,88 TL. Piyasada forward fiyatı (1.100 TL), teorik fiyattan (1.077,88 TL) yüksek olduğu için sözleşme aşırı değerlidir.
Soru 7 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir fon yöneticisi, dayanak varlığı hisse senedi olan ve vadesi 1 yıl olan bir forward sözleşmesinde başlangıçta 50 TL'den uzun pozisyon açmıştır. Sözleşmenin üzerinden tam 3 ay geçmiştir ve dayanak varlığın hisse fiyatı 55 TL'ye yükselmiştir. Piyasada geçerli olan yeni 9 ay vadeli forward fiyatı ise 58 TL olarak kote edilmiştir. Yıllık risksiz faiz oranı sürekli bileşik esasa göre %10'dur. Yöneticinin elinde bulundurduğu bu sözleşmenin 3. ay sonundaki ekonomik değerini hesaplayınız ve işlem bir forward değil de futures sözleşmesi olsaydı kontratın gün sonundaki değeri ne olurdu?
- A)Forward sözleşmesinin değeri 5 TL'dir ve futures sözleşmesinin değeri sıfır (0) olurdu.
- B)Forward sözleşmesinin değeri sıfır (0) olurdu ve futures sözleşmesinin değeri sıfır (0) olurdu.
- C)Forward sözleşmesinin değeri 8 TL'dir ve futures sözleşmesinin değeri sıfır (0) olurdu.
- D)Forward sözleşmesinin değeri sıfır (0) olurdu ve futures sözleşmezinin değeri 8 TL olurdu.
- E)Forward sözleşmesinin değeri 7,42 TL'dir ve futures sözleşmesinin değeri sıfır (0) olurdu.
Çözümü göster — doğru cevap E
Forward sözleşmesinin değeri, sözleşmenin kapanması için gereken yeni forward fiyatının eski forward fiyatından çıkarılması ve risksiz faiz oranı ile diskontlanarak bulunur. (58-50)e^(-0,10*0,75)=7,42 TL. Futures sözleşmesi ise mark-to-market mekanizmasına dayanır ve her gün sonunda değeri sıfırlanır.
Soru 8 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Taşıma maliyeti modeline göre, spot fiyatı 2.000 USD olan bir malın, yıllık risksiz faiz oranı %5, depolama maliyeti %1 ve ödünç verilme getirisi (Lease Rate) %2 olan durumda, 1 yıl vadeli teorik futures fiyatını hesaplayınız.
- A)2.081,6 USD
- B)2.120,0 USD
- C)2.000,0 USD
- D)2.060,0 USD
- E)2.040,8 USD
Çözümü göster — doğru cevap A
Futures fiyatını hesaplamak için F0 = S × e^(r+u-L)t formülü kullanılır. Burada S spot fiyat (2.000 USD), r risksiz faiz oranı (%5), u depolama maliyeti (%1), L Lease Rate (%2), t vadeli süre (1 yıl) ve e tabanı doğal logaritma (e^0,04 ≈ 1,0408). F0 = 2.000 × e^(0,05+0,01-0,02)×1 = 2.000 × e^0,04 = 2.000 × 1,0408 = 2.081,6 USD. Lease Rate (L), malın ödünç verilmesiyle elde edilebilecek ek nakit akışıdır ve bu nedenle taşıma maliyeti yükünden düşülür.