Soru 1 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Kış aylarının çok sert geçeceği beklentisiyle doğal gaz spot fiyatları aniden 1.000 TL'ye sıçramıştır. Ancak önümüzdeki yaza denk gelen 6 ay vadeli doğal gaz futures kontratı piyasada 950 TL'den fiyatlanmaktadır. Doğal gazın yıllık risksiz faiz maliyeti %10, yıllık oransal depolama maliyeti ise %2'dir. Vadeli fiyatın spot fiyattan düşük olduğu bu piyasa yapısının adını belirtiniz ve Kolaylık Getirisi (y) değerini hesaplayınız.
- A)Contango (İleri Piyasa), y=0,2226
- B)Contango (İleri Piyasa), y=0,1113
- C)Backwardation (Ters Piyasa), y=0,0513
- D)Backwardation (Ters Piyasa), y=0,2226
- E)Backwardation (Ters Piyasa), y=0,1113
Çözümü göster — doğru cevap D
Vadeli fiyatın spot fiyattan düşük olduğu bu yapıya Backwardation (Ters Piyasa) adı verilir. Kolaylık Getirisi (y) Hesaplaması: F0 = S×𝑒(𝑟+𝑢−𝑦)×𝑡 → 950 = 1.000 ×𝑒(0,10+0,02−𝑦)×0,5 → ln(0,95) = (0,12 −𝑦) ×0,5 → −0,0513 = 0,06 −0,5𝑦 → y=0,2226
Soru 2 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
DİBS vadeli işlem sözleşmesinde kısa pozisyona sahip olan ve uzlaşma fiyatı 100 TL olarak ilan edilen bir kontratta, satıcının teslimat yapabileceği iki farklı tahvil seçeneği bulunmaktadır: Tahvil A: Piyasada kote edilen temiz fiyatı 105 TL, borsanın belirlediği Çevrim Faktörü (CF) 1,02'dir. Tahvil B: Piyasada kote edilen temiz fiyatı 120 TL, borsanın belirlediği Çevrim Faktörü (CF) 1,18'dir. Vadeli işlem mekanizmasının kurallarına göre, kısa pozisyon sahibi kârını maksimize etmek için hangi tahvili En Ucuz Maliyetli Tahvil (Cheapest to Deliver - CTD) olarak seçecektir?
- A)Tahvil A, çünkü spot fiyatı daha düşük
- B)Tahvil B, çünkü çevrim faktörü daha yüksek
- C)Tahvil B, çünkü spot fiyatı daha düşük
- D)Tahvil A ve B eşit maliyetle teslim edilebilir
- E)Tahvil B, çünkü teslimat maliyeti daha düşük
Çözümü göster — doğru cevap E
Tahvil B'nin teslimat maliyeti (120 − (100 × 1,18) = 2,00 TL) Tahvil A'nın teslimat maliyetinden (105 − (100 × 1,02) = 3,00 TL) daha düşüktür. Bu nedenle Tahvil B En Ucuz Maliyetli Tahvil olarak seçilir.
Soru 3 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir yatırım bankasının türev ürün masası, Delta 0,5, Gamma -0,10 ve Vega -5 olan bir portföye sahiptir. Portföyü Delta, Gamma ve Vega yönünden tamamen nötr hale getirmek için Opsiyon A (Delta 0,6, Gamma 0,15, Vega 10), Opsiyon B (Delta -0,4, Gamma 0,10, Vega 15) ve Dayanak Varlık (Delta 1,0, Gamma 0, Vega 0) piyasasında sırasıyla ne yönde ve kaçar adet işlem yapılması gerekir?
- A)Opsiyon A'dan ve Opsiyon B'den eşit miktarda alınmalıdır.
- B)Opsiyon A'dan 80 adet alınmalı, Opsiyon B'den 20 adet satılmalı ve Dayanak Varlıktan 106 adet satarak nötr hale getirilmelidir.
- C)Opsiyon A'dan ve Opsiyon B'den birbirine eşit miktarda alınmalı ve Dayanak Varlıktan eşit miktarda satarak nötr hale getirilmelidir.
- D)Opsiyon A'dan 100 adet alınmalı ve Opsiyon B'den 50 adet satılmalıdır.
- E)Opsiyon A'dan ve Opsiyon B'den eşit miktarda satılmalıdır.
Çözümü göster — doğru cevap B
Portföyün Delta, Gamma ve Vega değerleri sıfır hale getirilerek tamamen nötr hale getirilmesi için Opsiyon A'dan 80 adet alınmalı, Opsiyon B'den 20 adet satılmalı ve Dayanak Varlıktan 106 adet satarak nötr hale getirilmelidir.
Soru 4 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Piyasada işlem gören bir alım opsiyonunun yıllık Teta değeri -18,25 TL'dir ve vadesine tam 40 gün kalmıştır. Teta'nın yıllık hesaplandığını ve vade sonunda sıfır olduğunu kabul ederek, opsiyonun fiyatında 10 günlük zaman geçmesiyle oluşacak mutlak değer kaybı nedir?
- A)-18 TL
- B)-0,5 TL
- C)-1800 TL
- D)-1,8 TL
- E)-180 TL
Çözümü göster — doğru cevap B
Teta yıllık hesaplandığı için günlük Teta değeri yıllık Teta'nın 365'e bölümüdür (-18,25 / 365 = -0,05 TL/gün). 10 günlük zaman kaybı ise günlük Teta'nın 10 katıdır (-0,05 TL/gün * 10 gün = -0,5 TL). Teta'nın yıllık hesaplandığını ve vade sonunda sıfır olduğunu kabul etmek, zamanın geçmesinden dolayı opsiyon fiyatında yaşanan kaybı hesaplamayı kolaylaştırır.
Soru 5 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi, bir yatırım fonu yöneticisinin incelediği A ve B ülkelerinin hisse senedi endekslerine ait opsiyon piyasalarındaki örtük volatilite değerlerinin grafiğini doğru olarak tanımlamaktadır?
- A)A Ülkesi: Volatilite Çarpıklığı, B Ülkesi: Volatilite Gülümsemesi
- B)Her iki ülke için de Volatilite Çarpıklığı
- C)A Ülkesi için Volatilite Gülümsemesi, B Ülkesi için ise yatay bir çizgi
- D)Her iki ülke için de Volatilite Gülümsemesi
- E)A Ülkesi: Volatilite Gülümsemesi, B Ülkesi: Volatilite Çarpıklığı
Çözümü göster — doğru cevap E
A Ülkesi'nin simetrik 'U' şeklindeki grafiği Volatilite Gülümsemesi olarak adlandırılır çünkü hem yukarı hem aşağı uç riskler eşit derecede fiyatlandırılır. B Ülkesi'nin ise kullanım fiyatı arttıkça düşen ve özellikle put opsiyonlarında yüksek volatilite gösteren grafiği Volatilite Çarpıklığı olarak bilinir çünkü bu yapı genellikle piyasada düşüş korkusu olduğunda görülür.
Soru 6 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Avrupa ve Amerikan tipi Put opsiyonlarının üst ve alt sınırlarını hesaplayınız ve neden farklılaştığını açıklayınız.
- A)Avrupa Put Üst: 100 TL, Alt: , Amerikan Put Üst: 86,07 TL, Alt: . Farklılık, kullanım fiyatının farklı olması nedeniyledir.
- B)Avrupa Put Üst: 100 TL, Alt: 20 TL; Amerikan Put Üst: 86,07 TL, Alt: 6,07 TL. Farklılık, faiz oranının düşük olması nedeniyledir.
- C)Avrupa Put Üst: 86,07 TL, Alt: 6,07 TL; Amerikan Put Üst: 100 TL, Alt: 20 TL. Farklılık, faiz faktörünün erken kullanım avantajını artırması nedeniyledir.
- D)Avrupa Put Üst: 86,07 TL, Alt: 6,07 TL; Amerikan Put Üst: 100 TL, Alt: 20 TL. Farklılık, Amerikan tipinin daha erken kullanım avantajından kaynaklanır.
- E)Avrupa Put Üst: 86,07 TL, Alt: 20 TL; Amerikan Put Üst: 100 TL, Alt: 6,07 TL. Farklılık, dayanak varlığının fiyatından kaynaklanır.
Çözümü göster — doğru cevap D
Avrupa tipi Put üst sınırı kullanım fiyatının bugünkü değerine eşittir çünkü vade sonunda tahsil edilir. Amerikan tipi Put üst sınırı kullanım fiyatına eşittir çünkü erken kullanılabilir. Alt sınırlar da erken kullanım avantajını yansıtır.
Soru 7 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Dayanak varlığın fiyatının düşeceği beklentisiyle hareket eden bir yatırımcı, yüksek kullanım fiyatlı (X= 120 TL) satım opsiyonunu 14 TL primle satın almış ve düşük kullanım fiyatlı (X= 100 TL) satım opsiyonunu 4 TL primle eş zamanlı olarak satmıştır. Bu işlemle ilgili olarak aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
- A)Başabaş noktası 110 TL'dir.
- B)Yatırımcının azami zararı 10 TL'dir.
- C)Yatırımcının azami kârı 10 TL'dir.
- D)Yatırımcının azami kârı ve azami zararı belirlenemez.
- E)Yatırımcının azami kârı ve azami zararı sıfırdır.
Çözümü göster — doğru cevap C
Bear Put Spread stratejisinde yatırımcının azami kârı, iki opsiyonun kullanım fiyat farkı ile ödenen net prim arasındaki farktır. Ödenen net prim (14 TL - 4 TL) = 10 TL olduğundan, azami kâr da 10 TL'dir.
Soru 8 · Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi
Bir yatırımcı, kullanım fiyatı 35 TL olan bir hisse senedinin 10.000 adetini doğrudan almak yerine, kullanım fiyatı aynı olan bir alım opsiyonunu 3 TL prime satın alıp eş zamanlı olarak bir satım opsiyonunu da 2 TL prime satarak sentetik bir uzun pozisyon oluşturuyor. Bu işlemle ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A)Yatırımcı, doğrudan hisse alırsa daha düşük bir maliyetle pozisyonu kurmuş olacaktır.
- B)Sentetik pozisyonda, vade sonunda hisse fiyatı kullanım fiyatından düşükse, yatırımcı daha fazla kâr elde edecektir.
- C)Yatırımcı, sentetik pozisyonda doğrudan hisse alımından daha düşük bir kâr elde edecektir.
- D)Sentetik pozisyonda, yatırımcı vade sonunda hissenin kullanım fiyatından daha düşük bir fiyata satma hakkına sahiptir.
- E)Yatırımcının oluşturduğu sentetik pozisyon, dayanak varlıkta uzun pozisyon alınmasıyla birebir eşdeğerdir.
Çözümü göster — doğru cevap E
Yatırımcının oluşturduğu işlem, dayanak varlıkta uzun sentetik pozisyon olarak adlandırılır ve doğrudan hisse alımından daha düşük bir maliyetle aynı pozisyonu sağlamaktadır. Sentetik pozisyonda, yatırımcı vade sonunda hissenin kullanım fiyatından daha düşük bir fiyata satma hakkına sahip değildir ve doğrudan hisse alımından daha düşük bir kâr elde etmez.